Những Chuyện Lý Thú Bên Lề Trong Một Chuyến Đi
Sa Pa, Fansipan, Hạ Long, Hà Nội…
29 Tháng 5, 2024
 
Mỗi chuyến đi qua, điều còn đọng lại không hẳn là cảnh đẹp, mà thường là những câu chuyện rất nhỏ — những cuộc gặp gỡ thoáng qua nhưng lại khiến mình nhớ mãi.
 
Ở đâu cũng có chuyện vui, chuyện buồn. Có chuyện chạm thẳng vào cảm xúc, có chuyện lại lẩn quẩn trong ký ức rất lâu sau đó.
 
Người xưa nói: “Miếng trầu là đầu câu chuyện.”  Còn bây giờ, đôi khi… một điếu thuốc lại mở đầu cho những cuộc trò chuyện giữa những người hoàn toàn xa lạ.
 
⸻
1. Một điếu thuốc ở sân bay
Trong phòng hút thuốc ở sân bay Tân Sơn Nhất, tôi gặp một người đàn ông Việt Nam. Anh vội vã bước vào, leo cả hai chân lên ghế, châm lửa rồi rít một hơi dài như để bù lại khoảng thời gian vừa bị “cấm vận”.

Tôi nhìn sang, buột miệng:
- Đã hé!

Anh đáp ngay:
- Quá đã!

Tôi cười:
- Tui cũng vậy.

Chỉ vài câu đơn giản vậy thôi mà câu chuyện bắt đầu. Anh nói, giọng đầy kinh nghiệm của “dân trong nghề”:
-  Tụi mình ghiền mà lên máy bay là khổ lắm. Tui chỉ anh cách này… đừng bao giờ lên máy bay sớm. Ở ngoài làm liền hai ba điếu rồi hẵng vô.

Tôi bật cười:
-  Đi một mình thì được, chứ có bà xã là thua anh ơi.

Anh tỉnh bơ:
-  Thì anh cho bả lên trước, mình lên sau.

Tôi gật gù:
- Ừ há! Có lý nha. Lỡ trễ máy bay tui cho bả theo thằng Tây luôn!

Anh hoảng hốt:
- Ơ! Ơ! Cái này tui không biết nha ông anh!
 
Cả hai cùng bật cười. Một tràng cười rất nhanh, rất nhẹ — rồi ai lại đi đường nấy.  Nhưng cái cảm giác thân quen giữa hai người xa lạ, chỉ nhờ một điếu thuốc, thì vẫn còn đọng lại.

⸻
2. Vẫn là điếu thuốc… nhưng câu chuyện khác
Sáng hôm sau, bước ra khỏi khách sạn, tôi lại gặp một người đàn ông lớn tuổi đang đứng hút thuốc. Tôi cũng vừa lấy thuốc ra, chưa kịp châm lửa thì ông đã tiến lại gần, mở đầu câu chuyện:
-  Bộ anh uống rượu dữ lắm hả?

Tôi hơi sững lại.

Ông nói tiếp, giọng đầy nghi ngờ:
-  Mặt anh đỏ. Đêm qua anh rủ con tui đi uống rượu phải không?
 
Tự nhiên bị “gán tội” vô cớ, tôi vừa ngạc nhiên vừa bực. Mới sáng sớm, ly cà phê còn chưa kịp uống xong, đã gặp một câu chuyện… khó hiểu.

Tôi không giữ được bình tĩnh, trả lời thẳng:
-  Anh nói chuyện đàng hoàng chút nhé! Tôi là người đã có tuổi, con cái đều lớn cả rồi. Tôi chưa bao giờ dạy con mình rượu chè, hút xách, thì cũng không có chuyện đi rủ con người khác. Con anh rủ tôi, nhưng tôi không đi. Anh nên xem lại con anh thì hơn.

Ông khựng lại. Gương mặt chùng xuống, rồi vội vàng lảng sang chuyện khác.

Đúng lúc đó, cậu con trai bước ra.

Trong lòng tôi thoáng nghĩ: có nên “đáp trả” lại bằng cách cư xử giống như người cha vừa làm không? Nhưng rồi thôi. Nghĩ lại, họ cũng chỉ là những người lướt qua đời mình như một thoáng mây. Giữ lại làm gì những điều không đáng.

Sau đó mới rõ: cậu con trai cùng nhóm bạn tối qua uống say, sáng dậy không nổi, bị mẹ la một trận ra trò.

Tối đêm qua, rõ đám thanh niên có rủ rê tôi:
-  Cô ơi, cô cho chú đi chút đi!

Chúng còn quay sang “xin phép” vợ tôi.  Tôi thì biết rõ sức mình. Không thích rượu chè, mà uống vào lại bị dị ứng.  Cũng mai trước đó đã dặn vợ:
-  Em nhớ kiếm cớ đừng cho anh đi.  Anh đi với tụi nhỏ này là chết chắc, không chơi lại đâu.

Mai thật!  Không thì vô cớ bị gán tội.

⸻
3.  Điếu thuốc ở Sapa
Cũng là một điếu thuốc dày vò tâm trí.

Buổi chiều, đoàn hành trình trở về thị trấn Sapa.  Cái lạnh bảng lảng bắt đầu len vào từng góc phố, vừa đủ để người ta kéo sát cổ áo và tự cho mình cái cớ bước chậm lại.  Chúng tôi rủ nhau ra phố đêm.  Sapa rực rỡ, không khác mấy những trung tâm du lịch khác — ánh đèn vàng, quán xá san sát, tiếng nhạc, tiếng cười, và cả những bảng hiệu na ná nhau đến mức nếu nhắm mắt lại, có khi người ta cũng không chắc mình đang ở đâu.

Phố không lớn, nhưng đủ để mỏi chân sau một ngày leo dốc.

Giữa dòng người, tôi chợt thấy một đứa trẻ khoảng năm, sáu tuổi — nhỏ xíu, lanh lợi, mặc trang phục người Mông — đang nhảy múa.  Những động tác có phần vụng về nhưng lại khiến du khách dừng lại, bật cười, rồi… rút điện thoại, chụp hình.  Một màn trình diễn ngắn, đủ để đổi lấy vài tờ tiền lẻ.

Chúng tôi cũng đứng lại.  Chụp vội một tấm.  Và cũng đưa tiền.

Đứa bé nhận tiền, quay sang đưa cho một , có vẽ là người chị, rồi lại tiếp tục “biểu diễn”.  Chúng tôi bước đi.

Nhưng rồi, ở đầu kia con phố, một cảnh tượng tương tự lại lặp lại.  Rồi thêm một đứa nữa.  Rồi thêm nữa.

Tôi gãi đầu. “Sao lại vậy?”

Những đứa trẻ giống nhau một cách kỳ lạ — không phải vì khuôn mặt, mà vì cách chúng xuất hiện, nhảy múa, nhận tiền, rồi biến mất như một phần của… dây chuyền sản xuất.

Tôi tách khỏi đoàn, bước sang bên kia đường — nơi đầy ắp các cửa hàng lưu niệm, quán cà phê, nhà hàng, quán bar.  Một Sapa rất “đúng chuẩn du lịch”.  Tôi châm một điếu thuốc.  
 
Khói bay lên, tôi cố ý quay lại tìm đứa trẻ khi nãy.  Nhưng vô tình nhìn thấy một đứa bé khác vai cõng em chạy theo một du khách, chìa tay.  Không thành công.  Nó quay đầu, chạy về phía một người phụ nữ đứng cách đó không xa.  Có vẻ hỏi ý kiến.  Người phụ nữ không nói gì, chỉ tay về phía một du khách khác.  Thằng bé lao đi theo hướng ngón tay.
 
À! Thì ra là vậy.  Người lớn đứng sau.  Trẻ con đi trước.
 
Một mô hình kinh tế “tinh gọn”, tận dụng tối đa tài nguyên sẵn có — sự ngây thơ.

Tôi gọi người phụ nữ đó là “cô”, vì trông cô còn rất trẻ.  Có lẽ chưa tới hai mươi.  Nhưng ánh mắt thì đã cũ.  Bất giác, tôi nhớ đến câu thơ: 

“Lấy chồng từ thuở mười ba,
Đến năm mười tám thiếp đà năm con.”

Ngày xưa đọc, thấy xa xôi. Giờ đứng giữa Sapa, bỗng thấy… rất gần.

Người Mông kết hôn sớm.  Con cái đông.  Cuộc sống nối tiếp cuộc sống, nhanh đến mức tuổi thơ chưa kịp bắt đầu đã phải nhường chỗ cho trách nhiệm.  Những đứa trẻ kia — đáng lẽ đang ở lớp học, đang chơi đùa — lại đang học một kỹ năng khác: cách để tồn tại trong ánh nhìn thương hại của người lạ.
 
Tôi không trách họ.  Thật ra, cũng không dễ để trách một người khi họ chỉ đang làm điều duy nhất họ biết để sống.  Nhưng tôi thấy tiếc.  Tiếc cho những đứa trẻ chưa kịp có một tuổi thơ đúng nghĩa.  Tiếc cho một Sapa rất đẹp — nhưng cái đẹp ấy đôi khi được trang trí bằng những mảnh đời không mấy đẹp.  Và rồi, tôi cũng tự hỏi — những người như tôi, những du khách đứng lại chụp hình, đưa tiền, rồi bước đi — rốt cuộc là đang giúp đỡ… hay đang tiếp tay?  Cho cá hay cần câu?

Điếu thuốc cháy gần hết.  Tôi dụi xuống.

Phố vẫn đông.  Ánh đèn vẫn lung linh.  Những quán bar vẫn mở nhạc.  Những tách cà phê vẫn được bưng ra với nụ cười chuyên nghiệp.

Còn những đứa trẻ, vẫn tiếp tục nhảy múa.  Một thành phố du lịch vận hành trơn tru — mỗi người một vai.  Chỉ có điều, có những vai diễn… đáng lẽ không nên thuộc về trẻ con.

Chúng tôi rời phố.  Sapa về đêm vẫn đẹp, như một tấm bưu thiếp hoàn hảo.  Nhưng tôi biết, phía sau tấm bưu thiếp ấy, có những chi tiết mà người ta thường cố ý làm mờ đi.

Và có lẽ, chính những chi tiết đó mới là thứ ở lại lâu nhất.

Như vị khói còn vương nơi cổ họng.

Đắng!

 
———
4. Điều còn lại sau chuyến đi
Đi qua vài nơi, gặp vài người, mới thấy…

Có chuyện khiến mình bật cười.  Có chuyện khiến mình khó chịu.  Có chuyện làm mình suy nghĩ mãi trong đêm.  Nhưng nghĩ kỹ lại, ai cũng để lại một chút gì đó.

Với tôi, bài học không nằm ở những người đã gặp — mà nằm ở cách mình phản ứng với họ.
 
Đôi khi, thẳng thắn là cần thiết.  Nhưng thẳng thắn quá, cũng có thể trở thành một dạng… thiếu tinh tế, và tế nhị. 

Và có lẽ, trong những chuyến đi, điều đáng nhớ nhất không phải là nơi mình đã đến — mà là những con người mình đã gặp, dù chỉ một lần thoáng qua.  Như làn khói tan rất nhanh trong không khí — nhưng dư vị của nó thì vẫn còn âm hưởng đâu đây!
 
Lãng Nhai Trương Văn Tú
San Jose, CA