PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm

Thay đổi trang: 12 > | Trang 1 của 2 trang, bài viết từ 1 đến 30 trên tổng số 38 bài trong đề mục
Tác giả Bài
Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 17:55:58
 
          Tập sách
                   PHẠM NGỌC THÁI
 * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VIỆT NAM
                               NXB THANH NIÊN 2019

 
 


 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 20.04.2019 17:58:14 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 18:02:35
 
 
 

  Tác phẩm dầy 300 trang XB 2019
 
 
                                        Rồi một ngày mai ta sẽ chết
                                        Như là chiếc lá vậy thôi
                                        Gió sẽ hót trên nấm mồ truyền thuyết:
                                        Rằng, có một thi nhân Thánh Phật rước đi rồi!
 
 
 
 
                        LỜI TÁC GIẢ
 
       Sáng tác thơ là một ham muốn lớn, niềm vui thú lớn của bản thân tôi sống ở dương gian. Việc bàn cãi về thơ hiện đại ngày nay còn nhiều ý kiến trái chiều, giữa các luồng tư tưởng khác nhau. Song dù thế nào đi nữa, thi ca vẫn là một thế giới thật kì vĩ, vẻ đẹp của thế giới ấy đầy bí ẩn, giàu sắc thái và huyền diệu.
     Bươn bả trong cát bụi cuộc đời, vì miếng cơm manh áo - Thơ ca trở thành một sứ mạng, là giá trị tồn tại, ý nghĩa về sự sống qua những năm tháng mà tôi đã ghi nhận ở cõi thế nhân này. Gọi là kỷ vật được sinh ra làm người, dâng hiến lại cho đời: Thế giới của thơ tôi!
     Anh Trần, một nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh Hà Nội đã viết:
    “Phạm Ngọc Thái là một nhà thơ tình hiện đại sâu sắc. Thơ anh súc tích, hấp dẫn, có hồn và giàu cảm xúc để lôi cuốn lòng người. Tác giả đã sáng tác được một khối lượng đồ sộ thơ tình hay, ghi dấu ấn riêng biệt của anh trong lòng người yêu thơ... với những giá trị nghệ thuật tinh túy, để lại cho nền văn hiến Thăng Long”.
     Hay như nhà văn Bảo Ngọc, trong lời đề tựa cho tập thơ “Rung động trái tim” của tôi tại Nhà xuất bản Thanh Niên, nhận xét:
-   Là một “nhà thơ của tự do”, nhưng Phạm Ngọc Thái có tầm vóc lớn trong thi ca! Thơ anh hàm chứa đầy ý nghĩa trong câu chữ và hình tượng, có nhiều bài đã đạt đến độ khúc chiết, viên mãn để tạo thành những thi phẩm hay. Nó gắn liền tính chất sâu xa của thơ cổ phương Đông, kết hợp nhuần nhuyễn với thi pháp của các trường phái thơ hiện đại Âu Châu: từ trường phái thơ lãng mạn, tượng trưng đến thơ siêu thực... cô đúc lại trong một thứ thơ, gọi là thơ triết học. Nó được đúc kết ra không chỉ từ lý luận thuần túy, mà gắn liền với đời sống xã hội cùng nỗi dâu bể trầm luân chốn dân gian, giàu tính nhân văn. Càng đọc càng thấm thía hơn nỗi long đong, lận đận nơi bờ bến con người. Nhưng trước hết vẫn phải nói: Phạm Ngọc Thái là một nhà thơ của tình yêu! Hiếm có thi nhân nào có thể viết được nhiều thơ tình hay đến thế...
     Có thể kể ra đây hàng loạt các bài thơ tình hay của anh như:
-   Người đàn bà trắng, Em ơi! Thành phố lại mưa, Đêm nay trời lại không mưa, Anh vẫn ở bên Hồ Tây, Dưới hàng sấu đêm và con phố nhỏ, Con đường phượng đỏ, Váy thiếu nữ bay, Mưa bay trong tiếng chuông, Thời áo trắng, Cô áo trắng, Tiếng hát đời thường, Biển hát, Em về biển, Tiếng rúc chim đêm, Em bán xoài, Thiếu nữ đi trong chiều mây, Thế giới nàng, Khóc bên Hồ Núi Cốc, Một góc Hồ Tây, Đêm tóc đá...
     Chưa kể đến nhiều bài thơ khác nữa cũng rất khúc chiết sâu xa: Người đàn bà chứa linh hồn thánh linh, Thành phố mưa rơi, Phố thu và áo trắng, Khoảng trôi trong lá, Hàng cây lá đổ, Trước Núi Mỹ Nhân, Người con gái sông xưa, Mái tóc con gái, Trăng lặn, Sáng thu vàng, Anh vọng nghe tiếng em hát bên hồ, v.v.
      Mong rằng, tác phẩm sẽ mang đến cho các bạn đọc còn ham thú thi ca, một sự cảm đồng và yêu mến.
 
                                                            Hà Nội, mùa đông 2018
                                                                      Tác giả tri ân  
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 21.04.2019 18:02:58 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 18:07:32
 
 
                                        PHẠM NGỌC THÁI 
                          CON NGƯỜI VÀ THI CA 
 
                                                          BÙI VĂN DONG
                                                    Nguyên GV Trường ĐH Quốc gia

    Tôi biết Phạm Ngọc Thái từ thuở còn chiến tranh, cùng là anh lính chiến ăn rừng ngủ rú trên mặt trận Tây Nguyên – Nam Bộ. Suốt chặng đường chinh chiến ấy, Thái ham viết nhật ký và làm thơ. Nhiều đêm nằm với nhau bên võng giữa rừng, anh thường đọc thơ cho chúng tôi nghe. Được biết những cuốn nhật ký đó đã bị mất trong chiến tranh, tác giả chỉ còn nhớ lại ít bài tản mạn, cũng là một điều đáng tiếc.
     Bọn lính Hà Nội cùng trong tiểu đoàn chúng tôi ra đi hồi đó, hết chiến tranh kiểm lại chỉ còn mươi đứa sống sót trở về. Chẳng ai có thể ngờ rằng: cái anh chàng lính trận rất ham thích thơ thuở đó, nay đã trở thành một nhà thơ nổi danh trên văn đàn. Thái cho xuất bản cũng đến gần chục tập thơ và bình, qua các tác phẩm đó và nhiều chùm thơ anh cho quảng bá trên mạng - Không khỏi ngỡ ngàng về tâm lý, tình cảm Phạm Ngọc Thái hôm nay khác xưa nhiều quá?
      Nếu đọc ở mảng thơ tình ta nhận thấy một tâm hồn tha thiết yêu nhưng hoang dã, mà phần nhiều đều là những mối tình dang dở hoặc tan vỡ, tác giả nuối lại những kỷ niệm xa xưa.
       Bài “Đêm nay trời lại không mưa”, anh viết:
                            Ta lại bước lang thang trên phố vắng
                            Đến mỗi gốc cây có vệt cũ em ngồi
                            Tiếng hát xưa đưa, bờ hồ gió thổi
                            Bóng với mình đi mãi tới ban mai
                            Cứ tưởng buổi cuối cùng em đến… đã chia tay?
       Còn ở “Người đàn bà trắng”:
                            Vết thương lòng không dễ đã lành đâu
                            Những đêm sao buồn, những đêm gió khát
                            Khúc thơ tình anh lại viết về em
                            Người đàn bà ngậm cả vầng trăng.
     Trong số bài thơ khác, ta lại thấy một cái bóng bảng lảng, quanh quất cõi thiền của một con người vào tuổi hoa niên. Có lẽ không phải chỉ là vấn đề tuổi tác, còn do khách quan cuộc sống và thời thế… đã làm thay đổi những suy nghĩ và tâm hồn tác giả - như trong tựa đề của tập thơ Người Đàn Bà Trắng:
                           Tiếng chuông chùa bốn phía âm vang
                           Mình lễ cả ba thiên toà phật
                           Người có vận! Thôi đừng oán trách
                           Chuyện thơ văn vừa thực, vừa chơi...
    Phảng phất nỗi u hoài, tìm đến nơi cửa Phật. Còn tựa đề tập Rung Động Trái Tim, thì tâm tư nhà thơ lại hoà trộn vào cát bụi cuộc đời:
                          Con sẻ hót mênh mông đồng nước
                          Người hát rong hát vui sân ga 
                          Tiếng Hát Đời Thường thường lẫn vào bụi cát
                          Anh hát cho đời...
                          Anh hát em nghe...
      Phạm Ngọc Thái lớn lên khi đất nước chìm ngập bởi chiến tranh. Mới bước qua ngưỡng cửa thời niên thiếu, anh đã rời bỏ cuộc đời sinh viên đại học - Từ giã Hà Nội vào chiến đấu trên chiến trường miền Nam, tới tận ngày chiến tranh kết thúc. Khi đó tâm lý cũng đã mệt mỏi đường chinh chiến,  Phạm Ngọc Thái rời khỏi quân ngũ trở về thành phố quê hương, tiếp tục theo học trường Đại học Ngoại thương, để trở thành anh cán bộ ngành ngoại thương quốc tế.
     Diễn biến tư tưởng và tình cảm cuộc đời tác giả, những năm hoà bình trở lại đây khá phức tạp: Có lúc anh rơi vào sự chán chường thời thế, chẳng khác nào một người đi ở ẩn, sớm hôm sống lẩn khuất hoặc phiêu lãng với bạn bè, vui thú thơ văn. Tâm trạng ấy đã được tác giả bộc lộ ở nhiều bài:
                               Ta đã sống phần đời sau chót
                               Trong ngôi nhà ẩn khuất bóng nhân gian
                               Một cuộc sống bình thường bầu bạn
                               Nửa trăng hồ, nửa gã hiền nhân.
                                          (Trên nấm mồ truyền thuyết)
     Khi lại rơi vào sự cô đơn đến gai người:
                              Hãy vứt ta lên chiếc giường
                              Phủ đệm, chăn, màn...
                                                 làm bằng những tế bào đói khát
                              Ta không đói khát tình em?
                              Mà đói khát bầu trời.
     Hay là:
                              Một thứ ma người
                              Quen hút khí đêm thay cho sữa mẹ
                              Chơi với hoa, với cá, với chim
                                                             (Cô đơn)
     Tha thẩn với trăng sao:
                              Ta! Anh thi sĩ của nhân gian
                              Tạc thù với cả khối sao trăng
                              Hồn hoa nâng cốc xin dốc cạn
                              Dẫu chỉ mình thôi vẫn mê man
                                                             (Tối quán)
     Cuộc đời tác giả trải qua bao phong trần, phải chấp nhận không ít những mất mát về cuộc sống và tình yêu? Tất cả những sâu sắc ấy đều được dội vào trong thơ. Bởi vậy, một mảng lớn thi ca Phạm Ngọc Thái đầy ắp tính hiện thực. Nó bao chứa tính nhân sinh xã hội cùng thế giới quan của nhà thơ.
      Thơ Phạm Ngọc Thái rất hàm súc, kể cả những bài viết dưới dạng triết lý đến những bài trải theo dòng cảm xúc tự nhiên. Từ nhận thức về tình yêu và cuộc sống được trải nghiệm qua đường đời, thấm tháp chảy vào thơ. Thơ tình thì huyền diệu, có sức rung cảm trái tim người yêu thơ! Thơ đời lại ôm bọc những giá trị hiện thực xã hội sâu sắc. Đặc điểm cơ bản trong tính triết lý thơ đời của tác giả, là vận từ đời sống dân gian, nỗi kiếp con người. Thơ được chắt ra từ tim óc nên đọc không bị gò ép, mà tạo thành bản sắc riêng của thơ anh.
      Trong “Khúc xuân tuổi bảy mươi”, anh viết:
                        Ta vừa sống giữa đất trời,
                                              vừa nhập thân trong màn kịch
                       Thông minh không kém đời,
                                              mà lại vào vai kẻ điếc, câm
                       Cứ giả bộ hề tuống cho dễ sống
                       Nuốt nước mắt mình đi như uống nước chè đường.
 
                       Bảy mươi xuân trôi…
                       Cũng nhanh như bóng câu qua vậy
                       Già với con nhưng trẻ giữa dân gian
                       Ta hóa chớp, hóa mây mưa thế kỉ
                       Cả trời thi ca đã toả khắp dương trần. 
     Hoặc nói về thế sự, qua bài "Viết sau đám xe tang":
                        Cuộc cờ ấy theo thời như hội
                        Vàng, đỏ, trắng, đen... thay sắc luân hồi
                        Từ anh nhà thơ tới đứa ăn mày
                        Mấy ai tránh nổi trò sấp ngửa?
     Một đặc điểm rất rõ, nhiều bài thơ của Thái được viết ở trong các quán xá, bên hồ, trên phố, hay trong trăng sao. Thiên nhiên không chỉ là yếu tố quan trọng nuôi sống thơ anh, nó còn là chỗ dựa cho những tình cảm vui, buồn, hạnh phúc và đau khổ. Nhờ vào cảnh thiên nhiên, một sự việc nào đó bỗng nhiên xẩy ra, một tâm trạng hay một kỷ niệm thoắt đến, tạo thành cảm xúc thơ. Tác giả đã từng thổ lộ:
                          Mai ta chết, các bạn bè thân hữu
                         Bọc thiên nhiên mà đọc điếu văn
                         Đại bàng vỗ... cánh rợp trời mưa gió…
                         Trong không gian vào mãi xứ vô biên
                                            (Viết dưới chân đài hoàn vũ)
     Nhiều bài thơ của Thái bắt nguồn từ đời thường. Cái đời thường ấy được khái quát sâu sắc giữa con người với xã hội, cá nhân và thế giới, tuỳ theo cảnh tình mà tạo thành vóc dáng thơ ca. Nó chẳng những có giá trị hiện thực, còn mang theo tính triết học, một nhân sinh quan sâu sắc cùng thế giới quan phong phú, cô đúc đến mức điển hình. Như những bài: Nỗi trăn trở người đi tìm vàng, Em bán xoài, Làm ma em vợ, Khoảng trời phía sau, Những kỷ niệm bên con, Đêm trung thu và đứa ăn mày v.v...
      Trên đây tôi chỉ nêu ra một số nét để dẫn dắt cuộc bình luận, giờ xin đi vầo những chủ đề cụ thể.
 
       A.    TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG THA THIẾT
     Vào cuối thập kỷ 80 của thế kỷ trước, nhà thơ Phạm Ngọc Thái được Bộ ngoại thương biệt phá ra nước ngoài công tác, quản lý những người đi xuất khẩu lao động, đồng thời kết hợp làm kinh tế gia đình. Những năm tháng xa nước ấy, anh đã viết nhiều thơ về quê hương:
                        Có một khoảng trời để thương, để nhớ
                        Là khoảng trời ở đó có em
                        Những bóng cây in trên đường phố thân quen
                        Đêm đêm chiếc lá nhớ lại bay về, xào xạc...
                                                (có một khoảng trời)
     "Có một khoảng trời" cũng là nhan đề của tập thơ đầu tay, mà anh đã cho xuất bản sau thời gian đó. Thơ chan chứa những kỉ niệm yêu thương. Tiếng hát từ trong tâm khảm, trái tim nhà thơ bay lên! Nó mang hơi thở nơi dân dã, tình cảm đầm ấm chốn đời thường. Những sự việc, hình ảnh, ta thường gặp trong các mái nhà nơi phố nghèo; trên một bến ga thân quen hay bên bờ hồ trăng thanh, gió thổi. Đôi khi tiếng hát ấy vẳng lên cô quạnh, lẻ loi, lầm lụi hoà vào trong cát bụi cuộc đời.
      Như bài “Khúc hát người tha phương”:
Đi về đâu cuối chiều
Khi xung quanh vắng lặng
Con thú nào lạc bạn
Hoảng hốt giữa đồi nương

Suối róc rách bìa rừng
Cứ kêu hoài chân vực
Một thành phố quê hương
Hiện lên trong đáy mắt.

Ôi, cuộc đời nghèo xác
Nằm chết giữa tình thương
Có người vợ hiền lành
Với con tôi ở đó...

Chiều nay trong nắng đỏ
Bước lang thang mình tôi
Khúc buồn như chim bay
Hỡi người tha phương ơi?

Đi về đâu cuối chiều
Đời xa nước cô liêu!

                        Nước Đức
                         4/9/1988
     Thơ của Thái về nơi chôn rau cắt rốn ấy, bộc lộ những tình cảm rất máu thịt. Trong chủ đề về “Tình yêu quê hương” này, tôi xin phân tích đôi ba bài để thấy rõ điều đó.
1/.         TRỞ VỀ
Đôi cánh chim trời quạt gió mây
Ta về non nước nước non đây
Nghe thu xào xạc rung mùa lá
Đông cũng hương đông lạ chưa này?

Ở chốn quê nhà bụi cát bay
Hoà bình mà tan mộng trăng say
Ta về bầu bạn cùng mưa nắng
Lưu lạc người ơi! Gió cuốn thôi…

Ta về trọn cuộc đất cố hương
Với mộng ngàn thu gửi nhân gian
Đông Âu bão giật xiêu Thành Mác
Bốn bể chân trời lạc khói sương.
      Bài thơ được tác giả sáng tác ở nước ngoài vào cuối năm 1990, khi Đông Đức mất vào tay Tây Đức, kéo theo một loạt nước XHCN Đông Âu bị sụp đổ. Sau những năm ra ngoại quốc, lúc này anh đang chuẩn bị rời khỏi Đức trở lại quê nhà. Tuy hoàn cảnh thời thế bắt buộc phải trở về cố hương trước thời hạn, nhưng lòng anh lại vui mừng khôn xiết. Ta hãy nghe nhà thơ thổ lộ:
                          Đôi cánh chim trời quạt gió mây
                          Ta về non nước, nước non đây
     Lấy hình ảnh cánh chim quạt vào trong mây gió, để nói lên nỗi lòng xốn xang:
                          Nghe thu xào xạc rung mùa lá
                          Đông cũng hương đông, lạ chưa này?
     Lá mùa thu thì xào xạc vì vui, còn mùa đông lạnh lẽo khô khốc… thế mà người lại cảm thấy ngào ngạt hương hoa trái? Quê huơng, xứ sở đã chắp cánh để hồn thơ bay! Thời kỳ đó để mưu cầu cuộc sống, có biết bao người tìm cách ở lại, hoặc chạy sang Tây Đức. Mặc dù anh biết ở quê hương vẫn đang trong cảnh nghèo túng, khó khăn, như đã mô tả:
                          Ở chốn quê nhà bụi cát bay
                          Hòa bình mà tan mộng trăng say
     “…tan mộng trăng say”: câu thơ nói lên sự tan vỡ trong lòng tác giả, sau một cuộc chiến tranh trở về. Những hy vọng, ước mơ về cuộc sống cũng thành mây khói… vậy mà giờ đây khi nghe tin trở lại quê nhà, thái độ của anh vẫn rất dứt khoát:
                         Ta về bầu bạn cùng mưa nắng
                         Lưu lạc người ơi! Gió cuốn thôi...
     Hay là:
                         Ta về trọn cuộc đất cố hương
                         Với mộng ngàn thu gửi nhân gian
    Mộng và hồn của tác giả bài thơ "Trở về" này, quả thật là gắn bó máu thịt với quê hương. Nhưng điều ta cần quan tâm chính còn ở hai câu thơ kết:
                        Đông Âu bão giật xiêu Thành Mác
                        Bốn bể chân trời lạc khói sương   
     Chủ nghĩa Mác đã trở nên hoang tưởng, hàng loạt các nươc XHCN Đông Âu bị sụp đổ - Thế giới chìm vào trong màn sương khói, tương lai nhân loại không biết sẽ ra sao? Chỉ từ một bài thơ 12 câu có ý tự bạch, đã vượt lên bao quát cả tính nhân tình thế sự! Lời thơ vẫn bay, tình thơ tha thiết, tứ thơ thật khúc triết và sâu sắc.      
 2/.  “TIẾNG HÁT ĐỜI THƯỜNG” - cũng được tác giả sáng tác ở nước Đức vào năm 1989. Bài thơ viết về người vợ hiền với đứa con thơ ở nơi quê nhà đang mong mỏi đợi chồng:
                         Trong một phố nghèo có người vợ trẻ
                         Vẫn đón con đi, về... như thường lệ
                         Vóc em thanh cũng thể mùa xuân
                         Đôi mắt em, đôi mắt ấy màu đen.
     Đôi mắt màu đen là đôi mắt người phụ nữ Á Đông, mà người ta thường gọi là đôi mắt đen huyền. Nhưng ở đây, đôi mắt đen mà tác giả gợi lại của người vợ trẻ trở nên yêu dấu và tha thiết biết bao: Đôi mắt em, đôi mắt ấy màu đen /- Đó là đôi mắt của quê hương, ngày đêm vẫn ngước nhìn lên bầu trời xanh thăm thẳm chờ anh. Lời thơ tha thiết, khó có bút nào tả hết.
     Nếu Xuân Diệu viết:
                         Mắt em thăm thẳm như màu gió
                         Thơ cũng vàng trong như nắng hanh
     Đó là đôi mắt hẹn hò của tình yêu trai gái. Còn trong bài thơ này, đôi mắt lại chứa đựng một nỗi niềm của người vợ gần gũi bên chồng: buồn vui và sướng khổ trong cuộc sống. Ngày ngày nàng vẫn đón con đi, về... nơi quê nhà. Thơ tả bình dị nhưng vẫn đọng.
     Đó chính là cái phố nghèo mà nhà thơ đã từ biệt để ra đi đất khách, quê người. Quê hương, còn ở đâu thân thiết hơn thế nữa! Nàng là tình yêu trái tim của cuộc đời anh. Hình ảnh thành phố thân thuộc được tác giả gợi ra:
                        Ôi quê hương!
                        Cái phố nhỏ cứ mưa là lầy lội
                        Cháu gái nhà bên tuổi không đoán nổi
                        Chưa tối đã khêu đèn, bê mẹt thuốc rao đêm
                        Ngày hai bữa, bữa nào cũng vội.
     Đứa cháu gái bé bỏng ấy cứ tối tối phải bê mẹt thuốc rao bán kiếm sống, đến nỗi không còn đoán ra được tuổi đời của nó? Con phố nhỏ thân quen thì mỗi cơn mưa xuống lại ngập úng, lầy lội - Ở đó, vợ con anh: Ngày hai bữa, bữa nào cũng vội /- Tất cả cứ thế, cứ thế chảy trào trong cảm xúc của nhà thơ. Lời thơ không cầu kỳ mà vẫn tạo dựng những hình ảnh quê hương thân thiết. Ngay ngôi nhà vợ con anh đang sống, cũng được miêu tả bằng những hình ảnh gần gũi mà đầy ý nghĩa:
                        Ngôi nhà nhỏ bên đền
                        Gốc đa, quán báo
                        Nơi ngày xưa ai bán chiếu gon (1)
                        Đêm hồ ước trăng soi
                        Chiều lá me, lá sấu
                        Cung thành xưa dấu đại bác còn. (2)     
-  Chú thích (1) ý rằng: Ngôi nhà nhỏ ngày đêm soi mình lên bóng nước, với câu chuyện xa xưa: Nàng Thị Lộ đi bán chiếu gon ở Hồ Tây đã gặp ông Nguyễn Trãi, cùng câu chuyện đối đáp giữa hai người đã trở thành truyền thuyết lưu tụng đến ngày nay.
      Nguyễn Trãi ướm hỏi Thị Lộ rằng:
                       Ai ở Tây Hồ bán chiếu gon?
                       Chẳng hay chiếu hết hay còn
                       Xuân xanh chừng độ bao nhiêu tuổi
                       Đã có chồng chưa được mấy con?
     Nàng Thi Lộ đáp lại:
                       Tôi ở Tây Hồ bán chiếu gon
                       Cớ chi ông hỏi hết hay còn?
                       Xuân xanh chừng độ trằng tròn lẻ
                       Chồng còn chưa có, hỏi chi con.
-  Chú thích (2): Là hình ảnh Thành Thăng Long Cửa Bắc, còn in dấu đạn đại bác khi quân Pháp đổ bộ vào đánh chiếm cố đô. Thăng Long thất thủ, quan tổng đốc Hoàng Diệu đã phải thắt cổ để tuẫn tiết.
     Bài thơ thật sâu sắc, ý tình chan chứa vô cùng. Chính cái thành phố quê hương ấy và  những người thân, từng một thời đã theo anh ra mặt trận của cuộc chiến tranh xưa:
                       Miền đã theo tôi vào cuộc Trường Sơn
                       Hành quân rừng già võng treo sườn gió
     Giờ lại theo anh trong cuộc sống tha phương nơi đất khách, quê người:
                       Ai biết chiều nay người vợ trẻ
                       Đứng mong chồng bên đứa con thơ
                       Giọt lệ cháy xót lòng mang sắc xanh thu!  
     Nó heo hút tựa con chim sẻ hót trên cánh đồng mênh mang nước, lại thân thương trong tiếng của người hát rong trên sân ga. Ta cảm thấy như nhà thơ đã khóc! Nước mắt anh chảy tràn trong bể tình nhân thế này. Giọt lệ ấy đẫm tình người mà xanh sắc mùa thu quê hương. Bài thơ muốn nhắn nhủ cùng những ai khi rời xa tổ quốc, luôn hướng về nơi chôn rau cắt rốn của mình:
                       Tuyết bạc quê người... xứ sở mưa cau...
                       Đi đâu, đến đâu: Nhớ về phố ấy!
     "Tiếng hát đời thường" là một bài thơ quê hương hay! 
3/. Bài “NGƯỜI CON GÁI SÔNG XƯA” - Nhớ về những tháng năm, khi đất nước vẫn còn trong chiến tranh đánh Mỹ. Có một chiều trên đường ra mặt trận, nhà thơ đã cùng đơn vị dừng chân nghỉ lại ở một thôn xóm nhỏ. Khi ấy, làng quê Việt Nam rất yêu thương với những người chiến sỹ ra đi, vào nơi chiến trường giết giặc. Lúc đó, Phạm Ngọc Thái là một anh lính trẻ, chàng trai tuổi mười chín, đôi mươi, với một trái tim đang khát vọng và cháy bỏng tình yêu.
      Chính trong tối đó, anh gặp một thiếu nữ làng. Làng em ở bên con Sông Hồng, cuồn cuộn phù sa… màu son sắt, thủy chung:
                        Sông Hồng chảy muôn năm vẫn đỏ
                        Bãi ngô non xanh gió chân mây
                        Người con gái anh gặp thời chinh chiến
                        Cái buổi qua làng lâu bấy đến nay.
     Tuổi trẻ hồn xuân phơi phới. Cô thiếu nữ làng lại xinh xắn, dễ thương. Thế là, chỉ giây lát của tình quân dân thắm thiết, anh và nàng đã đã dan díu với nhau. Hẳn người con gái ấy phải để lại trong anh nhiều nỗi cảm thương - Bởi vậy, dù  mấy mươi năm qua, khi mái tóc trên đầu đã ngả bóng, nhà thơ vẫn bồi hồi nghĩ về những kỉ niệm xa xưa. Bài thơ được ra đời như thế! Lòng anh giữa trời sao mênh mông nỗi nhớ:
                        Lá tre rụng bao mùa, trôi dĩ vãng
                        Và quê em, đời sống có nâng cao?
                        Người năm ấy, em ơi! Giờ tóc trắng
                        Đang bồi hồi thao thiết giữa trăng sao.
     Tác giả kể lại: Tối đó, người con gái ngồi bên anh trong ánh bếp lửa hồng. Tháng năm, bóng em vẫn còn soi mãi vào cuộc đời anh với tình quê đằm thắm:
                        Làng em luỹ tre xanh bất tử!
                        Mới gặp một đêm mà đã thấy thương thương
                        Bóng nhìn anh, mắt theo giờ còn biếc
                        Như phù sa cứ bồi mãi khôn cùng...
     Phạm Ngọc Thái là một con người của quê hương bình dị, thân thương. Khi cuộc đời nhà thơ sau này đầy những đắng đót, xa xót... thì những kỷ niệm ngọt ngào xưa lại càng da diết trái tim anh. Lời thơ viết về hồi ức mà thật rung cảm, tưởng như có cả lệ chảy ở bên trong. Tình em quyện với tình quê hương máu thịt, tha thiết mà vô biên. Tất cả theo thời gian, như bóng câu bay qua để không bao giờ còn quay lại - nhưng vẫn còn đây, tấm tình thuỷ chung, in dấu trong thơ của thi nhân:
                        Người con gái sông xưa, ơi có biết!
                        Một thời trai bão táp cuộc hành quân...
                        Đêm thành phố nhớ em buồn da diết
                        Em bây giờ, có hạnh phúc không em?
    Bài  thơ đầy ắp tính nhân văn.     
 
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 20.04.2019 18:13:23 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 18:18:00
 
            B. TÍNH DÂN GIAN
          TRONG THƠ ĐỜI PHẠM NGỌC THÁI   
     Thơ đời Phạm Ngọc Thái rất sâu sắc nỗi kiếp người. Ở đây, không chỉ nói về sự vất vả, lam lũ kiếm miếng cơm, manh áo của những con người lao động, nó còn phản ảnh cả chủ nghĩa nhân đạo trong đó. Những con người nghèo khổ luôn là tầng lớp phải chịu nhiều sự bất công, bị quyền lực dẫm đạp, chà xéo. 
1/. Bài “CÔ QUÉT LÁ ĐÊM HỒ” - Trước hết, ta hãy nghe tác giả tả hình ảnh trong hai câu đầu:
                        Một đêm hồ nước đầy sương gió
                        Người đi không rõ mặt người
     Cái bóng người "không nhìn rõ mặt" này, chỉ cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Nghĩa đen, tức là gương mặt họ đã bị nhoà nhoạt đi trong trời đêm sương gió - Nhưng nghĩa bóng, nó phản ảnh họ chính là lớp người, những kiếp đời thấp hèn, sống mà không có... "nhân ảnh" trong xã hội. Con người lao động tầng lớp thấp ấy, vừa lầm lụi gió sương vừa là bọt bèo ở chốn cộng đồng:
                       Em quét lá lẫn đời, lẫn kiếp
                       Tiếng chổi mòn kêu xiết vào tim!
     Kiếp sống của họ cũng chỉ giống như những chiếc chổi tre, bị kéo mòn vẹt đi trên đường đời. Cái tiếng chổi đời, chổi kiếp ấy... đã trích vào trái tim đau của người thi sĩ. Anh cùng với thiên nhiên ru quanh cô quét lá:
                       Liễu ru nhè nhẹ quanh bờ vắng
                       Em thầm thì quét lá, bên tôi!
     Tả về nỗi người, cảnh đời mà thơ như mộng:
                      Em hoá thành thơ rơi lặng lẽ
                      Trong cõi lòng tôi buồn triền miên
     Nhà thơ buồn, đau với những nỗi đời trong xã hội? Khoảng không gian bao trùm lên phố khuya vừa thực, lại vừa ảo. “thực”: là cảnh trời đất gió sương, lá cây rơi xào xạc, hàng dương liễu hiu hắt bên hồ với một vầng trăng cô đơn:
                      Trăng như đứa không nhà trôi lạc lõng
                      Con nai vàng chết bóng thu xưa...
     Cái bòng trăng cũng cô độc, bơ vơ như người thi sĩ = còn “ảo”: vì câu thơ đã chứa cả linh hồn cùng trái tim người. Không phải cái bóng trăng nó lạc lõng, cô đơn đâu? mà chính là nhà thơ đấy! Anh cảm đồng với thân phận cô quét lá, xót xa với nỗi kiếp người cần lao, để những giọt thơ rơi ra.
     Ta hỏi: Tại sao bóng của rừng thu lại vào đây? - Đấy là cõi mộng của nhà thơ. Vốn là một thi sĩ đa tình, nhìn cảnh phố khuya - Phạm Ngọc Thái ngỡ như mình đang đứng trong bóng rừng thu xưa của cố thi nhân Lưu Trọng Lư: có con nai vàng đang ngơ ngác… Nhưng nếu con nai vàng nó vẫn sống nhởn nhơ, tung tăng nhảy trong rừng thu đẹp như tranh vẽ (thì đó lại là thơ của Lưu Trọng Lư) - Ý thơ sẽ trở nên mâu thuẫn với cảnh đời bọt bèo, lầm lụi của cô quét lá đêm trong chốn dân gian. Bởi thế, con nai vàng phải chết!  Mới là thơ Phạm Ngọc Thái.
      "Con nai vàng chết bóng thu xưa..." - Câu thơ mang ý nghĩa tượng trưng. Nó muốn nói rằng: Những con người lao động nghèo khổ, phải kiếm miếng cơm, manh áo, vật vã chốn đời thường - thì đầu óc nào mà mộng mơ đến cảnh con nai vàng đẹp như tranh cổ tích của cố thi nhân!? Cho nên, hình ảnh "con nai vàng chết" đã phản ảnh tới sự mất mát, không chỉ về vật chất mà cả tinh thần của người lao động. Đây là hai câu thơ hay nhất bài!               
     Thế rổi, cả hồn vía nhà thơ nhập vào cô quét lá. Anh nhìn theo mãi cái bóng đi xa dần ở phố đêm kia:
                        Cô quét lá đêm hồ khe khẽ vào khuya...
     Cái bóng người quét lá lẩn khuất trong đêm, như thân phận nhân gian lầm lụi hết kiếp này, qua kiếp khác. Thơ giàu tính nhạc và thấm đẫm tình người. Về phương pháp tư duy, ta hãy đem đối chiếu với bài "Đây thôn Vỹ Dạ" của thi nhân Hàn Mặc Tử - Như một số nhà bình luận có nhận định: âm hưởng trong thơ Phạm Ngọc Thái, ảnh hưởng khá sâu sắc thơ Hàn Mặc Tử. Đó là lối cảm xúc thơ theo thi pháp "tương ứng cảm quan" của trường phái thơ tượng trưng ở châu Âu đầu thế kỷ XX. Ở trong bài "Đây thôn Vỹ Dạ", khi Hàn Mặc Tử nói về cái duyên phận hẩm hiu, cách trở giữa thi nhân với nàng Hoàng Cúc bằng hinh ảnh tượng trưng:
                       Gió theo lối gió, mây đường mây
                       Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...       
     Nghĩa là: Anh theo đường anh, em đường em / Duyên phận đôi ta có thế thôi! -  Phân chia, cách biệt như  con gió với làn mây ở trên trời. Tâm trạng thì u hoài, buồn nản tựa dòng nước lặng lờ bên những bông hoa bắp phật phờ lay ở bờ sông.
     Còn trong bài "Cô quét lá đêm hồ", tác giả dùng hình ảnh cái chổi mòn quét cả đời, cả kiếp... làm tượng trưng nói về thân phận người lao động như đã phân tích trên.
    Trong đoạn thơ cuối của bài "Đây thôn Vỹ Dạ": Hàn Mặc Tử mơ tưởng hình bóng người thương, nhói lên những uẩn khúc trong lòng:
                      Mơ khách đường xa, khách đường xa
                      Áo em trắng quá nhìn không ra
                      Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
                      Ai biết tình ai có đậm đà?
     Thì trong bài thơ Phạm Ngọc Thái, ta nhận thấy cái tâm trạng cảm hoài của nhà thơ về cô quét lá, những thân phận mịt mờ, lầm lụi trong chốn dân gian:
                     Tôi đứng trông em mịt mờ ảnh vọng
                     Cô quét lá đêm hồ khe khẽ vào khuya...
     Còn về cấu tứ - Hai bài thơ đều được chia làm ba khúc, mười hai câu, phong dáng tư duy tương đối giống nhau.
    "Cô quét lá đêm hồ" là một bài thơ đời sâu sắc và hay.
2/. “EM BÁN XOÀI” - Nói về những kiếp đời vất vưởng, lang thang trong chốn nhân quần. Bài thơ vẽ lên một khung cảnh ở thành phố biển Nha Trang, dưới bóng hàng dừa xứ sở. Đó là những cô gái “bán xoài” nổi trôi, để kiếm sống qua ngày:
                       Em bán xoài đi đêm trên cát trắng
                       Bãi biển chập chờn
                                    kiếp đời các cô gái lang thang
                       Dưới hàng dừa se sẽ gió ru êm
                       Dẫy cột đèn đứng đêm côi lạnh.
     Xót thương cho các thân phận lạc loài ấy, cả đến những chiếc cột đèn đã được nhân cách hóa, linh hồn của chúng cũng hắt hiu trong đêm giá lạnh. Hàng dừa thì se sẽ ru quanh các cô gái, lời ru ngọt ngào của quê hương.
     Nghe nói: ngày ấy, nhà thơ trở về sau cuộc chiến tranh. Anh đi ngang qua đây và đã gặp những cô gái bán xoài:
                       Xoài em chín, đêm tàn canh em đón khách...
                       Giọt thơ buồn như ngọc sương rơi
     Các cô gái đã bị xô đẩy ra bên lề cuộc sống. Dòng thơ như những giọt sương, rơi buồn bã xuống các kiếp đời. Làn điệu êm và tha thiết đến lạ lùng. Tác giả đã khắc họa một thế giới bao quanh, bằng hình ảnh của một biển cả mịt mùng sóng bão. Nó giống như miệng của con thuồng luồng khổng lồ, chỉ muốn nuốt chửng những thân phận nhỏ nhoi, yếu đuối kia:
                       Biển to lớn - Bóng em nhỏ thẫm
                       Linh hồn treo ngoài thế giới em đi
                      Trên những cành dừa hay trong đám mây qua?
     Những thân phận vất vưởng không có nơi bám víu, có khác nào kiếp đời bạc bẽo của nàng Kiều đang hiển hiện lên?
                      Thế giới em đi "vòng thiên la địa võng"
                      Tóc còn xanh, em bán kiếp đời trôi...
     Hình ảnh chúng vật vờ, cát bụi. Những chiếc cột đèn lại được tái hiện đứng hiu hắt trong đêm, ánh đèn mờ mịt tựa các linh hồn đang khắc khoải. Như lời Kinh Thánh đã nói: Ta sinh ra từ cát bụi lại trở về cát bụi…
      Cảm đồng trong cõi nhân gian, nhà thơ cùng với hàng dừa quê hương cất lời ru em, tiếng ru chan chứa tình đời:
                      Các cô gái đi đêm như các cột đèn
                      Bóng nuốt lẫn vào bờ cát ấy...
                      Biển ru ta và ta ru em
                      Dưới hàng dừa xứ sở gió ngàn năm...
     Chủ nghĩa nhân văn của bài thơ, chính là lòng thương người và nỗi đau nơi nhân tình thế thái.  
3/. “LÀM MA EM VỢ” - Là một bài thơ có tính xã hội học sâu sắc, in lần đầu tiên trong tập "Rung động trái tim", Nxb Thanh niên 2009. đã được nhà văn Đào Viết Minh binh rất khúc triết. Mấy điều đáng lưu ý:
a-  Bài thơ rất giàu bản sắc dân gian. Về tính triết học, nó dựa theo thuyết bản mệnh trong kinh phật. Tôi xin trích hai câu cuói của bài để phân tích:
                      Hãy đi, yên nhé! Coi hết nợ, (*)
                      Anh ở vì chưng trả nợ đời
(*)  Theo kinh phật: Chỉ có người đã chết mới hết nợ đời! Ý của câu thơ, tác giả muốn vấn an hương hồn em: Em chết, coi như đã trả hết nợ đời đó em! Cầu mong hương hồn em được siêu thoát nơi suối vàng. Nhà văn Đào Viết Minh đã bình như sau:
     " Bài thơ tuy cũng dựa trên một nỗi đời cụ thể, nhưng nó có cấu trúc của một bài thơ tượng trưng. Theo quan điểm về nỗi kiếp đoạn trường nơi bể khổ dân tình của cụ Nguyễn Du, thông qua thân phận nàng Kiều - Nàng Kiều trải qua bao khổ nạn, nhục nhã ê chề. Mấy lần phải đắm tấm thân ngà ngọc của mình trong chốn thanh lâu nhơ nhuốc, đến mức phải tìm cách quyên sinh cho thoát nợ. Nàng đã nhảy xuống sông Tiền Đường để chết... nhưng rồi lại được Giác Duyên vớt cứu - Nghĩa là, theo thuyết bản mệnh, món nợ kiếp của nàng Kiều chưa hết. Nàng vẫn phải sống để trả nốt nợ đời:
                      Làm cho sống đọa, thác đầy
                      Đoạn trường cho hết kiếp này mới thôi
                                                                ( Kiều )
     Trở lại với bài thơ "Làm ma em vợ" của Phạm Ngọc Thái, với câu:
                      Hãy đi, yên nhé! Coi hết nợ,
     Ý của câu thơ như đã phân tích trên. Còn câu thơ dưới:
                      Anh ở vì chưng trả nợ đời
     Anh còn sống, chẳng qua vì đời chưa hết nợ. Trả hết nợ đời rồi, anh cũng đi thôi! ".
     Và nhà bình luận kết luận rằng: "Làm ma em vợ" là tiếng khóc bật ra từ trong nỗi kiếp dân tình.
b-  Chìm sâu trong bài thơ, nó mang ý nghĩa phê phán xã hội, vẫn còn nhiều sự bất nhân. Ngay câu mở đầu:
                     Em kết liễu, tự giải thoát mình khỏi "kiếp"!
     "sống" mà phải tìm cách tự kết liễu mình để thoát khỏi cảnh sống, thì không biết có  kiếp nạn nào khốn khổ hơn? Suy cho cùng, nó cũng chỉ là một nạn nhân của xã hội mà thôi.
c- Cấu tứ bài thơ súc tích, tình thơ cảm động, sâu sắc nghĩa đời. "Nghĩa tử là nghĩa tận", nhà thơ đã cầu nguyện cho em:
                     Anh thắp cho em một nén nhang đời
                     Và lễ tạ: nam-mô-di-phật!
      Ở đoạn thứ hai, lời thơ mang âm hưởng như những tiếng khóc tang nơi dân dã:
                     Người sống đưa chân người chết đây
                     Đầu bạc làm ma mái xanh này
                     Mẹ, cha... queo quắt còn ham thọ
                     Em nhởn thanh xuân lại vội quay.
     Ý tứ đã được gạn lọc để hợp với hoàn cảnh, nông nỗi về cái chết của người em.
     Xét về cả nội dung và ngôn ngữ nghệ thuật: "Làm ma em vợ" có chân dung của một bích phẩm thi ca! Cho dù thời thế có biến đổi, lịch sử có thăng trầm... thì tình thơ vẫn có khả năng tồn tại trường cửu cùng năm tháng.
     Ta hãy đọc cả đoạn thơ cuối:
                     Em ơi, chữ "kiếp" trước chữ "người"!
                     Sống cần cố gắng, chết rồi thôi
                     Hãy đi, yên nhé! Coi hết nợ,
                     Anh ở vì chưng trả nợ đời.
     Tác giả đã kết hợp cả duy tâm và duy vật biện chứng để phản ảnh quan niệm, màu sắc tín ngưỡng xã hội trong mối quan hệ cuộc sống, cá nhân với cộng đồng. Bài thơ chỉ có ba đoạn, mười hai câu, mà ý nghĩa rất sâu sắc! Nó có thể trở thành một trong những bài khóc tang có giá trị điển hình.
4/.   “NỖI TRĂN TRỞ NGƯỜI ĐI TÌM VÀNG” - Tác giả đã sáng tác bài thơ này trong những năm tháng ở nước ngoài vào cuối thế kỷ XX. Thi phẩm đã được xuất bản lần đầu tiên trong tập "Có một khoảng trời", Nxb Hà Nội 1990 - Để phản ảnh một bối cảnh xã hội, sự bi hài trong cuộc sống, nhiều nơi dân tình rơi vào sự đói nghèo, hoạn nạn. Sau đó bài thơ đã được nhà văn Khánh Hòa bình rất sâu sắc. Trong bài viết này, tôi lược trích bài bình của nhà văn Khánh Hòa, xin giới thiệu cùng bạn đọc.
      LỜI BÌNH: Vào những thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, các đoàn người xuất khẩu lao động ồ ạt đổ ra nước ngoài. Bối cảnh trong nước hỗn độn. Nền kinh tế xã hội sa sút, đời sống dân tình, nhất là nhiều vùng quê rơi vào cảnh nghèo khổ đáng báo động. Thế giới thì đảo loạn. Sang thập niên 90, Xô Viết Nga tan vỡ và hàng loạt các nước XHCN Đông Âu bị sụp đổ. Sương mù chủ nghĩa bao phủ bầu trời, như ở trong bài Trở Về của tập thơ Người Đàn Bà Trắng, tác giả đã viết:
                        Đông Âu bão giật xiêu Thành Mác
                        Bốn bể chân trời lạc khói sương...
     Những trăn trở riêng chung của tác giả, trước thực cảnh các đám dân dã đi tha phương kiếm sống:
                        Tôi sống âm thầm
                                      trong một đoàn người hỗn hợp
                        Rời quê qua bên kia biển sóng
                        Kẻ tìm vàng - Người vì cảnh nghèo đi
   Những lớp người này phần lớn đều thuộc con em các gia đình nghèo khổ, tình cảm quê hương gắn bó rất tha thiết. Song cảnh tượng diễn ra nơi đất khách, quê người thì thật kinh khủng - đến mức đạo lý sống tưởng chừng không còn chỗ để dung thân. Nhiều khi tranh giành, dối lừa nhau làm ăn không kém gì cảnh chợ giời:
                        Đạo lý có hoá thừa đành giả dại làm ngơ
                        Đứa mách qué lại vân vi dễ sống...
     Lòng anh luôn bị dày vò, xa xót:
                        Hạt muối xót tháng năm và lòng ai đắng?
                        Tôi nhận chìm tôi vào những lãng quên!
     Tiếng thơ từ trong trái tim đau bật ra, mặn đắng hơn cả dòng nước mắt. Ta hãy nghe xem cái giá phải trả của những kẻ đi xuất khẩu lao động đó, như thế nào:
                      Ai mang bán vàng mười giữa phiên chợ đông (1)
- Câu (1) này: Sử dụng ý thơ của Nguyễn Duy: Còn chút vàng mười mang ra bán nốt/-  "vàng mười" ở đây, chính là thứ vàng của lương tâm - Nghèo cực quá, thì đến cả tâm hồn cũng phải mang mà bán cho quỉ sứ! Nền tảng xã hội quá thấp, cá nhân làm sao có thể giữ cho mình trong sạch được? Huống hồ, quan hệ cuộc đời còn có cả gia đình và những người thân. Nếu nhà thơ kia,  có lúc còn phải mang cả "một chút vàng mười" còn sót lại trong mình ra phiên chợ người mà bán, thì hẳn cái thứ vàng kiếm được của đám người lao động tha phương, giá đổi chua chát hơn nhiều:
                        Tôi tìm chắt những bụi vàng như anh lính lê-dương
                                                             lọc sàng từng đống rác...(2)
- Câu (2): Phỏng theo tích truyện Bông Hồng Vàng của nhà văn Nga Pau-Tốp-xki -  Có người lính lê-dương làm cận vệ cho một viên tướng Pháp. Trong chuyến sang chiến trường Đông Dương, viên tướng ấy mang theo một cô con gái nhỏ. Trước khi bị tử trận, viên tướng còn kịp dặn lại người lính cận vệ của mình: Hãy mang cô con gái của ông về trao lại cho mẹ nó ở Pa Ri!
     Trên đường về Pháp lênh đênh qua đại dương, bé gái ngây thơ cứ thầm ao ước có một Bông Hồng Vàng. “ Bông hồng vàng “ chính là biểu tượng, cho ước mơ hạnh phúc của cuộc đời bé gái. Những tháng năm sau đó, cuộc sống cực khổ đã xô đẩy anh lính trở thành một người quét rác nghèo hèn, sống trong một túp lều xiêu vẹo dưới gầm cầu ngoại ô Pa Ri. Ngày ngày, khi quét qua các cửa hiệu kim hoàn, người quét rác lại chắt vét lấy những nắm cấn rác có dính chút bụi vàng mang về nơi mình ở. Năm này qua năm khác, dần dà anh ta cũng tích được một ít vàng, đủ để nhờ người thợ kim hoàn làm cho cô bé gái một bông hồng vàng nhỏ. Cô bé ấy giờ đã trở thành một thiếu nữ xinh đẹp ở Pa Ri.
      Trớ trêu, bông hồng vàng chưa kịp gửi đi cho cô gái, thì người quét rác đã chết trong đói nghèo và tủi nhục. Xác anh nằm trên một manh chiếu mục, đầu vẫn gối lên bông hồng vàng nhỏ, sau đó bị người thợ kim hoàn đến lấy đi mất… không đến được tay cô gái.
       Vậy là, thứ vàng mười lương tâm mà nhà thơ kia đã phải mang ra chợ người để bán, cũng như vàng của kẻ quét rác lăn lộn kiếm từ trong rác bẩn cuộc đời, với loại vàng mà đám người lao động làm thuê ở nước ngoài kiếm được:
                        Dầu kẻ bán - Người tìm vàng có khác
                        Nhưng giá vàng tính cũng như nhau.
       Nó đã phải đổi bằng sự tủi cực và nhục nhã. Đem cả ba thứ vàng đó đặt lên chiếc bàn giá của lương tri, thì chúng đều phải trả cái giá đổi như nhau mà thôi. Nó phục lại một bối cảnh xã hội đầy mâu thuẫn, đạo lý bị tha hoá. Dung lượng thơ có sức chứa tính thời đại rất lớn. Nỗi đau và tình thương yêu giằng xé trong lòng những con người ấy. Kịch tính biết bao, khi chính họ lại phải sống với nhau thật bi hài:
                        Giả dại ở đời thường mà khôn lại trong mơ...
     Bài thơ tuy là tự sự bản thân, nhưng đã trở thành đại diện cho một lớp dân sinh đông đảo nhất xã hội. Cuối cùng tác giả lý giải về mục đích, mà những nỗi đời trớ trêu ấy đã phải chịu đựng:
                      Nhưng tôi đã có một thỏi vàng, thứ vàng rất thật
                      Đánh một đoá hồng vàng, tôi trao đứa con thơ
                      Người vợ quê hương mỏi mắt đợi chờ
                      Một chút nữa với bạn bè thân hữu...
     Chỉ với hơn hai mươi câu thơ: Nỗi Trăn Trở Người Đi Tìm Vàng phục lại cả một "một tấn đời"! Bài thơ có ý nghĩa nhân văn sâu sắc và tính điển hình thời đại. Trong một giai đoạn có nhiều biến động phức tạp xẩy ra, cả trong nước và trên thế giới.      
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 18:23:38
 
               C.  THẾ GIỚI THƠ TÌNH PHẠM NGỌC THÁI
     Thơ tình Pham Ngọc Thái hầu hết đều thuộc loại tình chia ly hoặc tan vỡ. Khi thì anh nuối cảm về một mối tình xưa, lúc vẩn vơ thương nhớ một cô em nào đó. Anh không đi sâu lý giải về sự chia ly hay tan vỡ ấy, thường là mượn chuyện để xây dựng thành hình tượng tình yêu trong thi ca! Số lượng thơ tình Phạm Ngọc Thái sáng tác rất nhiều, đa dạng và giàu hương sắc. Có khi chỉ là cuộc gặp gỡ vu vơ ngang đường với một thiếu nữ hoặc người đàn bà trẻ đẹp, làm trái tim thi sĩ rung động, thế là tạo thành một tình thơ chí lý. Đọc lên ta cảm tưởng như đó phải xuất phát từ một cuộc luyến ái sâu sắc. Nhưng không? chỉ là một cuộc tình thoáng bay - Loại thơ tình dạng này của Phạm Ngọc Thái có tới cả trăm bài, và không ít đã trở thành những áng thi đặc sắc của văn đàn. Tôi xin trích đôi bài thơ tình kiểu đó ra đây làm ví dụ! 
       LỜI HÓT CON CHIM KHÁCH
                         Em trở về với ốc-đảo xanh trinh bạch
                                  (Thơ Đinh Thị Hồng Minh)
 
Em một mình mang ốc-đảo bỏ đi
Anh trở lại phố thành nghe gió hú
Nghe cả lá và hồn đời khẽ vỗ
Con-tim-buồn hoá trăm mảnh vỡ tan.

Con tim buồn không còn thuộc về anh
Những mảnh vụn lẫn vào trong cát bụi
Có một mảnh hoá thành “con chim khách”
Bay đi tìm, bóng lạc giữa vu vơ...

Chầm chậm đừng đi, người con gái của ban sơ
Anh thả xuống ốc-đảo xanh em,
                                một mối tình nguyên thủy
Mốt mai lỡ đau, nỗi khổ đau của loài tim vỡ
"Con chim khách" vẫn về để hót ru em!
     Lời bình: Vào một buổi, anh có gặp một thiếu nữ nọ... nói dăm ba chuyện tinh ý gái trai, thế rồi nàng bỏ đi. Nhà thơ ở lại thẫn thờ, bâng khuâng. Trái tim thi sỹ đã bị thiếu nữ làm xao động mất rồi! Anh đi vào một cái quán nhỏ trên phố, mua một ly cà phê và viết thơ về nàng:
                      Em một mình mang ốc-đảo bỏ đi
                      Anh trở lại phố thành nghe gió hú
                      Nghe cả lá và hồn đời khẽ vỗ
                      Con-tim-buốn hoá trăm mảnh vỡ tan!
     Cái nàng thiếu nữ ấy lại cũng có một tí chút ham mê thơ phú. Như một số nữ sinh viên, nàng làm thơ tình chép vào sổ tay, rồi thỉnh thoảng lại chọn một đôi bài gửi đi đăng báo. Trong một bài thơ tình của cô gái, có câu viết: Em trở về với ốc-đảo xanh trinh bạch /- Phạm Ngọc Thái đã lấy câu thơ đó làm tựa đề cho bài thơ "Lời hót con chim khách" của mình. Nói về cái “ốc đảo” của người con gái, khi vẫn còn trinh bạch và thơm mát - Ta nhớ đến bài "Thiếu nữ ngủ ngày" của bà Hồ Xuân Hương. Bà tả người trinh nữ:
                      Đôi gò Bồng Đảo sương còn ngậm
                      Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông
     Ý muón nói: thiếu nữ vẫn còn tinh khôi, trong trắng, chưa bị đời làm vẩn đục – Còn trong bài "Lời hót con chim khách" này, nhà thơ tưởng tượng ra cả phố thành chìm vào bão gió, khi người con gái ấy bỏ đi:
                      Anh trở lại phố thành nghe gió hú...
     Để rồi:
                      Con-tim-buòn hoá trăm mảnh vỡ tan!
     Nghĩa là, mất em... cả phố thành hoang lạnh và lòng anh cô đơn! Nhưng vấn đề mà tôi muốn đề cập ở đây, chính là cái hình tượng "Lời hót con chim khách":
                      Có một mảnh hoá thành "con chim khách"
                      Bay đi tìm bóng lạc giữa vu vơ...
     Trái tim nhà thơ tan nát, rồi lẫn vào trong cát bụi cuộc đời. Dù vậy, vẫn có một mảnh hóa thành chim bay đi lạc lõng tìm em, để:
                      ... thả xuống ốc-đảo xanh em
                                                một mối tình nguyên thuỷ
     “mối tình nguyên thủy” là mối tình trong mát tựa một sớm ban mai, ngào ngạt những hương hoa. Bài thơ được kết thúc với những câu thơ thật nhân ái:
                      Mốt mai lỡ đau, nỗi khổ đau của loài tim vỡ
                      "Con chim khách" vẫn về dể hót ru em!
    Lối kết thúc thơ kiểu này, làm ta tưởng nhớ đến một bài thơ nổi tiếng của thi hầo Nga vĩ đại Pushkin. Trong bài "Một chút tên tôi đối với nàng", ông đã kết rằng:
                       Nhưng nếu gặp ngày buồn đau đớn
                       Em thầm thì hãy gọi tên lên!
                       Và hãy tin, còn đây một kỷ niệm
                       Em vẫn còn trong một trái tim!
     Hồn thơ đầm đìa và giàu tính yêu thương. Bài thơ "Lời hót con chim khách" đã ra đời như thế!
     Tôi nói thêm một bài thơ nữa :
            ĐÊM THU SƯƠNG
Trăng đi chếch về phía dòng sông vắng
Tiếng con chim bay ngang
                       “cắn” vào khoảng xanh trong...

Đêm thu sương, trăng không vàng mà bạc
Gió khuya khoắt men hàng phố thức
Với mấy người quét rác, quét trong đêm
Những ngôi nhà chẳng biết có bình yên?

Đêm thì hoang - Sông cách sông
Lá liễu em đong khắp thân em
Mắt em như liễu ngang cành liễu
Máu chảy đầy trăng, em biết không!
     Lời bình: Một đêm thu thanh tĩnh. Bỗng có tiếng con chim lạc đàn bay ngang qua kêu như xé ruột! Tiếng kêu côi cút, ai oán của con chim làm cho thi nhân thổn thức, anh chạnh lòng nhớ đến một cô em đã từng gặp bên kia con sông vắng:
                       Trăng đi chếch về phía dòng sông vắng
                       Tiếng con chim bay ngang
                                              "cắn" vào khoảng xanh trong...
     Không gian hiu hắt, lòng người càng thêm cô đơn. Nghe tiếng con chim đêm ở đây, ta nhớ đến bài "Thu vịnh" của Nguyễn Khuyến:
                      Một tiếng trên không ngỗng nước nào?
     Tâm trạng thi nhân u hoài, bâng khuâng thì hỏi vậy, chứ nào có quan tâm gì đến tiếng chim? Tận trong cõi lòng ông đang da diết, ngỏn ngang.
     Trở lại với bài "Đêm thu sương" - Đó là vào cái đêm trăng sáng bàng bạc, cảnh phố khuya được gợi ra làm thành nền cho cả bài thơ:
                     Đêm thu sương, trăng không vàng mà bạc
                     Gió khuya khoắt men hàng phố thức
                     Với mấy người quét rác, quét trong đêm
                     Những ngôi nhà chẳng biết có bình yên?
     Nhà thơ thao thức trong con gió khuya lạnh lẽo, thấp thoáng bóng những người quét rác đêm. Ta hãy đọc đoạn thơ cuối cùng:
                    Đêm thì hoang - Sông cách sông
                    Lá liễu em đong khắp thân em
                    Mắt em như liễu ngang cành liễu
     Nó trộn hòa giữa thi pháp của dòng thơ tượng trưng và siêu thực. Hàng loạt những hình ảnh về liễu làm biểu tượng quấn quít với nhau để khắc họa chân dung người con gái, mà anh gặp bên bờ sông vắng ấy. Nói đến "liễu" ta lại nhớ tới câu thơ của Nguyễn Du, mô tả nàng Kiều:
                    Làn thu thuỷ, nét xuân sơn
                    Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
   "liễu yếu đào tơ": đó là hình ảnh tượng trưng về cái đẹp thanh mai, theo quan niệm thẩm mỹ ngày xưa. Còn ở bài này, lấy hình ảnh “dáng liễu trừu tượng” - Ta thấy hiện lên bức tranh về cô gái sống động, để rồi tác giả buông một câu kết hoàn toàn siêu thực:
                    Máu chảy đầy trăng, em biết không?
     Lòng khắc khoải tưởng nhớ đến người thiếu nữ tới mức, máu tim của nhà thơ đổ tràn cả lên trăng... Thật là một bài thơ tình thu hiện đại, độc đáo!
     Sau đây, tôi chia ra một số đề mục để dễ phân tích về “Thế giới thơ tình”     của anh.
 
                       I.  TÌNH MỘNG MÀ VÔ VI
1/. Bài “ANH VỌNG NGHE TIẾNG EM HÁT BÊN HỒ” -  Nghe nói, thuở xa anh có yêu một người con gái. Những buổi tối đi chơi bên hồ, nàng lại hát cho anh nghe! Tiếng hát của nàng nhẹ như hơi gió, thoảng bay xa và cũng chỉ đủ cho một mình anh thưởng lãm. Xuân Diệu từng viết:
                    Tình chỉ đep khi còn dang dở
     Mối tình của anh với người con gái ấy kéo dài bao lâu không biết? Nhưng lắng nghe trong tình thơ, tiếng hát ấy vẫn vang mãi cùng năm tháng và thấm đẫm tâm hồn:
                    Anh vọng nghe tiếng hát bỗng bàng hoàng
                    Đôi mắt mùa thu ru êm ả
                    Ôi, hồ xưa! Những đêm trăng lộng gió
                    Những đêm không chiếu, không màn
     Hay nhất của bốn câu thơ này là hình ảnh về "những đêm không chiếu, không màn" - Tình yêu mới đẹp và kỳ diệu làm sao! Đó là những đêm hạnh phúc, những đêm trăng hồ gió mát. Đôi mắt người yêu được anh mô tả như cả một mùa thu êm ái. Lời thơ du dương, tưởng như đang đưa ta vào một khoảng không gian đầy nhữmg mộng mơ. Ngôn ngữ bình dị mà vẫn làm cho lòng ta xao động:
                     Tiếng hát ấy vẳng xa đã vào bụi cát
                     Em mãi còn kỷ niệm trong anh
                     Như hạnh phúc đời anh: cái thực là hư cả...
     Ý muốn nói: mối tình xưa tuy đã vào cát bụi, nhưng nàng vẫn hiển hiện trong cuộc đời anh. Thơ mang màu sắc triết lý giữa hư và thực? Dù thể xác anh dang tồn tại chốn đời thường - nhưng niềm hạnh phúc của cuộc sống, anh lại cảm nhận nó từ tận cõi hư vô! Nghĩa  là, tình yêu xa xưa ấy vẫn trở về nuôi sống cả linh hồn và trái tim anh. Bởi vì:
                      Cái đã hư xưa mới chính thực là mình.
     Đấy, đoạn thơ đã triét lý như thế! Ngôn ngữ thi ca mềm mại, không rơi vào sự chải chuốt và bọc chứa cả một thế giới tâm linh.
    Nói về đoạn thơ cuối:
                     Cuộc đời như bóng mây qua vũ trụ
                     Chiếu ở rất xa,
                                           qua hồn ta,
                                                       trong mộng ủ
     Đời người cũng chỉ thoáng như một đám mây, nhưng cái đám mây của tình yêu đó vẫn về ấp ủ trong mộng và hồn. Lamartin, nhà thơ tình lãng mạn Pháp đầu thế kỷ XIX, khi nói về tình yêu với một người đàn bà, đã viết:
                     Hãy yêu nhau, hãy yêu!
                     Khắc giờ đang vụt biến
                     Vội vàng lên cho hưởng trọn giờ vui
                     Thời gian không có bờ, con người không có bến
                     Thời gian trôi đi, đời người mau qua thôi!
     Thì cũng như thơ Xuân Diệu:
                     Mau với chứ, vội vàng lên với chứ,
                     Em, em ơi, tình non sắp già rồi!
     Còn ở trong bài thơ của Phạm Ngọc Thái thì kí ức tình vẫn trở về cào xé trái tim anh! Nhịp thơ nhấn thành cung bậc:
                      Cuộc đời  / như bóng mây / qua vũ trụ
                      Chiếu ở rất xa  /  qua hồn ta  /  trong mộng ủ
     Sau đó câu được buông trải dài xuống, giọng thiết tha:
                      Hỡi đêm tàn!
                      Có nghe tiếng em vẫn hát tận hồ xa...
     Hồn thơ bay xa làm rung cảm con tim, để mang tình yêu và cuộc sống đi vào cõi vĩnh hằng.
2/. “TRĂNG DẠT TRONG MÂY” - Bài thơ chỉ như một lời tâm tình nhỏ nhẹ, nhưng lại ngập tràn cảm xúc. Nó xẩy ra vào lúc nhà thơ nghĩ về việc... người yêu đi lấy chồng:
                       Trăng dạt trong mây, em trôi vào cuộc sống
                       Bỏ lại những bến bờ khát vọng lùi xa
                       Và những đêm thiếu nữ bên hồ...
     Nàng đi lấy chồng - Nghĩa là, từ biệt đời thiếu nữ! Nhưng vì sao phải: Bỏ lại những bến bờ khát vọng lùi xa /- Ta để ý ngay câu thơ đầu tiên, tác giả dùng hình ảnh so sánh: vế đầu viết "trăng dạt trong mây" - khi bị mây bao phủ, trăng sẽ mờ tối đi, còn vế sau "... em trôi vào cuộc sống" /- Chẳng lẽ việc lấy chồng làm cho cuộc đời em chán chường đi ư? Thực ra, ý của câu thơ không nặng nề đến thế! Nó chỉ muốn phản ảnh một tâm trạng: Cô thiếu nữ ấy của anh là một người nhiều khát vọng, mộng mơ. Chắc rằng thuở yêu nhau, nàng thường thổ lộ những tâm tình sâu kín với anh, nhưng nay thì em phải giã biệt tất cả để bước vào cái vòng quay khép kín của đời người... đi lấy chồng! Thành thử, việc nàng đi lấy chồng chẳng những chỉ để lại sự hẫng hụt với nhà thơ, mà ngay đối với nàng cũng bao tiếc nuối. Những kỷ niệm đẹp về những “đêm thiếu nữ”, những đêm hạnh phúc ngọt ngào của yêu đương mãi mãi lùi vào dĩ vãng. Một sự nuối nả như nhà thơ tự thán:
                       Anh không hỏi gió có buồn?
                       Lá có buồn?
                       Một chiều nào đó có hư không?
                       Nỗi buồn sâu xa cuộc sống...
     Không hỏi? Có nghĩa “nỗi buồn” đó là tất yếu! Sau đó nhà thơ đã bộc lộ một tình cảm tha thiết vô vàn:
                       Em bỏ lại trong lòng anh khoảng trống
                       Như thi ca! Tan vỡ mặt trời!
                       Anh trông theo em "bờ bãi con người"
                       Ai sẽ nhặt lá rơi như những chiều thu ấy?
     Chà, tình yêu mới phiêu diêu và lãng mạn làm sao! "Trăng dạt trong mây" là bài thơ đưa chân người thiếu nữ sang ngang, để lại trong lòng nhà thơ một khoảng trống vô cùng. Tình mộng mà vô vi. Có buồn nhưng không đến nỗi sầu. Nàng vẫn bay trong hồn và  trái tim anh như cánh gió, như hương hoa của những đêm mộng mơ. Anh thi sĩ đứng nhìn lên bầu trời đầy trăng sao, gẩy cây đàn thơ hát mãi về em:
                       Trăng đêm nay lung lay trên thành phố
                       Có một người đã nhớ người xưa
                       Có một chàng thi sĩ ngắm bơ vơ...
                       Chuyên lạ cõi đời: Đàn bà xưa nay là bất tử!
     Phạm Ngọc Thái là nhà thơ của “tình yêu và đàn bà”. Anh đã gieo một câu kết thật đắc địa!
3/. “TRĂNG LẶN” - Nói là thơ  “trăng”, nhưng lại vào một đêm... không trăng:
                        Trăng đã chán trời nên đi mất
                        Cứ hững hờ, tiêng tiếc, phân vân
                        Em có chán anh
                                   giống vầng trăng không biết?
                        Mất trăng rồi còn lại trời đêm.
     Thật ra, sự day dứt của nhà thơ không phải là vấn đề: Em có chán anh giống vầng trăng, đã bỏ trời kia đi hay không? mà đây chỉ là một tâm trạng hoài cảm, nhớ nhung. Mất trăng thì bầu trời sẽ vào đêm tối, như đời anh nếu không có em: cuộc sống sẽ âm u, tẻ buồn. Những hình ảnh so sánh, liên hệ với trời đất, sao trăng như thế... làm người đọc dễ cảm đồng được với ý tưởng của bài thơ. Đoạn thứ hai, tác giả chuyển sang hình tượng về biển:
                       Biển vỗ vào anh... biển vỗ vào em...
                       Em hoá đá, để sóng ghềnh ôm mãi
     Mượn hai hình tượng “đá” và “sóng”, để nói về tình yêu muôn đời của đôi trai gái - “đá” biểu tượng của  sự thuỷ chung như Hòn Vọng Phu, còn
“sóng” là tình chàng lúc nào cũng dạt dào vỗ quanh “đá”. Bao trùm là hình ảnh của biển cả và cuộc sống, không gian cùng thời gian vĩnh cửu. Dù năm tháng, bão giông thì mối tình của anh và em cũng không bao giờ phai:
                       Năm tháng, nắng mưa - Đá vẫn còn nguyên đấy!
                       Anh phong ba, anh nhẫn nại suốt đời.
     Như vậy, từ hình ảnh "trăng lặn" dưới ngòi bút Phạm Ngọc Thái, đã xây dựng nên một biểu tượng vĩnh hằng của tình yêu, tạc vào trong trời đất. Tựa câu chuyện cổ "trầu cau..." vẫn truyền tụng trong dân gian.
     Sóng cứ ngày đêm ôm lấy đá. “đá”  và “sóng” cứ xoắn xít lấy nhau mà vượt qua phong ba, bão tố.            
      Sang đoạn tiếp theo:
                       Bài thơ tình còn viết, em ơi!
                       Đá vẫn đá, người vẫn người: không thể khác,
     Hoài vọng đấy, nhưng cuộc sống vẫn cứ phải tồn tại. Nhà thơ đã quay trở về với hiện thực, dù nhớ thương em:
                      Xé rách lòng cho cánh thơ bay
     Lòng thi sĩ chỉ còn biết hướng về với tình yêu bằng những áng thi ca, gửi lại cho đời. Cuối bài thơ, hình ảnh bóng trăng lại hiện về, nhưng “vầng trăng mọc” bây giờ lại chính là... "vầng trăng em":
                      Mất một vầng trăng, lại mọc môt vầng trăng
                      Sóng khốn khổ hôn mãi hòn đá trắng...
   “Vầng trăng” ấy cứ sáng mãi trong trái tim và tâm hồn chàng, dù những đêm không trăng - và con sóng lòng ngàn năm, hôn quanh mãi cái “hòn đá trắng”.  
 
                 II. THƠ TÌNH NHƯNG ÔM BỌC NỖI ĐỜI
     Không kể những áng thơ đời đậm tính dân gian, như số bài đã phân tích trên: Cô quét lá đêm hồ; Em bán xoài; Làm ma em vợ; Nỗi trăn trở người đi tìm vàng... mà ngay trong thơ tình của Phạm Ngọc Thái, cũng rất nhiều bài  “ôm bọc nỗi đời”. Mỗi bài một vẻ, sự sâu sắc khác nhau.  Xin chọn ra đôi bài làm thí dụ, để giới thiệu cho bạn đọc dễ cảm nhận: Từ nỗi đời vào thơ tình Phạm Ngọc Thái thế nào?
     Như tôi đã nói ở trên: Vào những năm cuối thế kỷ XX, Phạm Ngọc Thái có một giai đoạn sống và công tác ở nước ngoài. Sau thời gian đó, khi về nước anh cho xuất bản tập thơ "Có một khoảng trời", Nxb Hà Nội 1990 - gòm những thi phẩm mà anh đã sáng tác trong những ngày tháng xa nước đó. Ở đây, tôi giới thiệu hai bài thơ của anh đều rút ra từ tập thơ ấy!
1/.  “EM, CÁT VÀ DÒNG SÔNG” -  Vào những năm tháng theo dòng người xuất khẩu lao động sang châu Âu, có cô gái cũng ra đi trong dòng gió cuốn. Nhà thơ tâm tình với em, như những lời thủ thỉ bên con sông quê hương:                    
                       Buồn chi em mà hát
                       Bên dòng Sông Lô
                       Vui chi em mà khóc
                       Ướt bờ vai anh.
      Nàng buồn vì cuộc đời nên nàng hát, nàng vui vì hạnh phúc của ái tình, yêu thương nhưng lại không có hậu... nên nàng đã khóc chăng? Bài thơ nói về thân phận cùng mối tình thiết tha, nhưng đầy những tủi buồn. Cái kiếp bọt bèo của con thuyền gái lênh đênh trong cuộc bể dâu? Đó là mối tình mà họ đã dan díu với nhau trong những năm tháng xa nước, vì cô lẻ:
                       Ta cánh chim lìa đàn
                       Gặp nhau cùng cô lẻ
                       Hai tâm hồn đáng thương
                       Vá lành chăng? Không thể!
     Nhưng tại sao hai cánh chim lạc đàn cùng cô lẻ kia, lại không thể vá lành trái tim và cuộc đời của nhau? Nhà thơ đã giải thích:
                       Em cần cả cuộc đời...
                       Anh chia đôi, xẻ nửa:
                       Chốn quê hương xa vời
                       Còn một người vợ trẻ!
     Đó là cái cảnh tình đầy mâu thuẫn của bài thơ "Em, cát và dòng sông" này. Một cuộc tình duyên trớ trêu. Con sông đường đời ấy, lại ngày đêm cứ phăm phăm chảy xiết:
                       Cuón cả em và cát
                       Trôi tận về xa xăm...
     "cát" là một hình tượng về cát bụi cuộc đời. Đời người con gái cũng bèo dạt, mây trôi đó thôi! Một bài thơ tình tha thiết yêu thương, nhưng thấm đầy nước mắt? Bởi, dù anh có yêu em bao nhiêu - nhưng còn một người vợ trẻ, đang chờ đợi anh ở quê nhà. Đấy chính là cái lý do, anh đành phải “…chia đôi, xẻ nửa” – Đó là một mối tình tạm bợ, trong những năm tháng xa quê.
     Cảm thương với nỗi đau trong lòng người con gái, nhà thơ đã thốt lên:
                        Em đi đâu?... về đâu?...
                        Con thuyền đời trôi dạt
                        Lòng anh dẫu bao dung
                        Nhưng mặn mòi, đắng chát
     Lệ của chàng thi sĩ cũng đã rơi ở trong thơ! Trên con sông tháng năm chảy xiết kia, tương lai của người con gái chỉ thấy:
                        Giữa mênh mông toàn cát...
    Một mối tình đằm thắm nhưng lại không có kết hậu. Vậy, bài thơ để nó phản ánh cái gì? Đó là tiếng hát từ trái tim và nỗi lòng chính họ, thật xa xót cho những kẻ cầu thực, tha phương. Bản thân nhà thơ cũng đã tự phân bua với chính lòng mình:
                        Có gì vui cho em?
                        Thương cũng thành tạm bợ
                        Nhìn nhau cười... rỏ lệ!
                        Hanh phúc sao phũ phàng?
     Có thể nói "Em, cát và dòng sông" là một bài thơ tình ôm bọc sâu sắc nỗi đời và đầy chất vị tha. Cô gái ấy đã khóc và đã hát! Nước mắt nàng chảy xuống lòng con sông xanh thẳm cứ xuôi mãi, xuôi mãi tới vô cùng...
2/. “CỎ HOANG” - Một bài thơ tình về người con gái bèo dạt mây trôi, để phản ảnh cảnh tượng có thể gọi là bừa bãi, không còn luân thường đạo lý của một lớp dân dã sống tha phương ở nước ngoài – Qua đó, tố cáo một hiện thực xã hội xuống cấp, đạo đức bị tha hóa:
                        Cô gái bay đi ngỡ làn mây dại
                        Trôi lang thang đầu bãi, cuối giời
                        Em tự do như thể là cát bụi
                        Có đôi lần giời cũng khóc, mưa rơi!              
     Cái cảnh bay đi giống như một làn mây dại, nói lên sự hoang dại của người con gái ấy: "Em tự do" nhưng lại tự do như cát bụi”… đến nỗi giời cũng phải khóc! Hình tượng “cỏ hoang” không phải chỉ để phản ảnh thân phận của người con gái, mà của cả lớp người lang thang, cầu thực. Ta hãy đọc bốn câu làm tựa đề:
                        Thuở ấy quê người, đất khách
                        Trong buổi pha phương mưu tính cuộc đời
                        Tôi đã gặp những người con gái
                        Dẫu yêu kiều, nhưng cũng bèo thôi...
     Tác giả tả về cái tuổi xuân xanh bọt bèo của các cô gái:
                        Loài lạc thú phồn vinh hơn gió
                       “Cơn hồng hoang” thả cỏ xuân xanh...
                        Em phá bỏ những đức qui kiềm chế
                        Yêu phanh phui, yêu đến tan tành!
     Trai gái yêu đương lộn phèo hoang dã, không khác nào thuở còn buổi hồng hoang xưa. Giai đoạn ấy ở trong nước thì kinh tế sa sút, đói kém, dân lao động đổ xô ra nước ngoài mưu cuộc sinh nhai. Anh muốn phục lại một hiện thực xã hội – trong đó các cô gái và tầng lớp chúng sinh kia cũng chỉ là nạn nhân, như trong thơ đã lý giải:
                        Huống hồ buổi thường bán buôn đạo lý?
                        Có dễ gì thân gái, trách chi em!
     Thời buổi mà đến đạo lý cũng đem ra chợ giời để bán, như Nguyễn Duy đã viết: Còn chút vàng mười (vàng của lương tâm) đem ra bán nốt /- Thì những cô gái sống lang bạt nơi đất khách quê người, sao giữ trọn được mình? Có một đoạn nhà thơ đã mô tả về xã hội và thế giới:
                         Hỡi Thiên đường - Địa phủ: Trần gian!
                         Loài người mãi sao tràn lan tội ác?
                         Ta từng ngơi ca: Chủ nghĩa nhân văn chân thiện nhất
                         Em gái bay đi vẫn thích cởi truồng...
     Cái cộng đồng của chúng ta đang sống hôm nay, vừa là Thiên đường vừa là Địa phủ! Bởi: Loài người mãi sao tràn lan tội ác? /- Nghĩa là, dù cũng có những điều tốt đẹp nhưng cường bạo, tội ác thì ngày càng hoành hành, đẩy chúng sinh vào thảm cảnh khốn cùng. Tôi muốn phân tích thêm về câu kết của đoạn thơ này:
                         Em gái bay đi vẫn thích cởi truồng...
     Đây là một câu thơ siêu thực. Nó không phải chỉ là để miêu tả về sự trần trụi của người con gái (nghĩa đen) - Nghĩa bóng, mô phỏng bản chất muông dã của con người theo thuyết Đác Uyn. Nếu đọc đến đoạn thơ cuối ta thấy có câu:                      
                         Ôi, cuộc bèo hoang trời đất trầm luân
                         Và bản chất muôn đời con muông thú
     Nhất là, ở những người con gái thì sự hoang dã ấy lại càng nhiều. Ý nói, thời hiện đại hướng để nuy của giới nữ trẻ ngày càng phát triển, tới mức gần như cởi truồng...Nhưng nếu cái bản chất hoang dã của giới nữ ở trong điều kiện xã hội có đời sống cao, văn minh... thì nó còn hàm chứa nhiều tính mỹ học. Đằng này, vào “buổi hồng hoang” tạp-pí-lù của lớp người tha phương, cầu thực - đó chỉ là những sự bừa bãi, lộn ẩu, bệnh dịch mà thôi. Cho nên, đi sâu vào phân tích bài thơ "cỏ hoang", ta cần hiểu từng đoạn thơ hoặc những câu thơ biệt lập. Chúng tổng hợp tác động với nhau mà làm nên ý nghĩa của toàn bài.
     Về hai câu thơ cuối:
                         Nhà chính trị cùng đứa du côn
                                               tranh thủ chơi Thánh Nữ
                         Em vũ ba lê trong thế giới hỗn mang,
                                                  gieo hoa cấy linh hồn
      Đây là hai câu thơ hay nhất bài! Hình ảnh tượng trưng, ngôn từ mỹ học, hàm ý sâu xa và tính nhân bản cao: Thời buổi từ kẻ mũ cao áo dài cho tới phường lưu manh, đứa tám lạng người nửa cân, khốn nạn khác chi nhau? Đấy là ý của câu thơ: Nhà chính trị cùng đứa du côn tranh thủ chơi Thánh Nữ /- Người con gái trở thành thứ đồ chơi. Câu thơ đả kích vào bọn làm chính trị quen thói đạo đức dổm.   
    Chính những người con gái đó là hoa thơm, trái ngọt của sự sống chúng ta! Thế mà, thân phận chỉ là những kiếp phù du và cánh bèo hoang dạt, lênh đênh.      
<bài viết được chỉnh sửa lúc 20.04.2019 18:25:13 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 20.04.2019 18:26:46
                       III.  ĐÔI TÌNH THƠ LẠ
   Nói về thơ trong thi đàn, có những tình thơ rất lạ - Nó không giống như nhiều bài thơ thường tình cảm xúc từ cuộc sống, mà lại nẩy sinh bất ngờ ở một miền hư ảo, mông lung nào đó? rồi thi sĩ xuất thần sáng tác ra. Sáng tác những tinh thơ này cho hay không dễ, nhiều khi bị hỏng thơ. Tôi lấy vài ví dụ vài áng thi ca như vậy, trong văn đàn xưa nay: “Tiếng thu” của Lưu Trong Lư, “Tống biệt” Tản Đà, “Bẽn lẽn” Hàn Mặc Tử...
     Xin quay trở về bình đôi bài thơ tình lạ của thi sĩ Phạm Ngọc Thái.
1/.  HÀNG CÂY LÁ ĐỔ - Một buổi chiều lặng ngắt, chỉ nghe thấy tiếng gió heo hút:                
                         Thế là hết! Em đi, chôn chiều vào gió
                         Ta lang thang qua lá đổ hàng cây
     Thơ khắc hoạ cả khoảng không gian, thời gian - nhưng đó chỉ là không gian, thời gian trừu tượng: nó vô tận. Đây là cái chiều của sự cô đơn trong cuộc đời, thi nhân lang thang cõi vắng, dưới hàng cây lá đổ.
     Sự "đi" kia cũng chỉ mang theo ý ẩn dụ? Đó là cảnh tan tác của một mối tình. Thi sĩ chạnh lòng mà nuối cảm. Ở trong hai câu 7- 8, nói rõ hơn:
                         Giờ ta sống trong hoang tàn sụp lở
                         Bên những chiếc bóng của đàn thiên nga.
      Bóng “những con thiên nga”, là hình ảnh tượng trưng của tình yêu! Ngay trong khổ thơ đầu, nhà thơ cũng đã mô tả về nó:
                           Bản tình xưa em hát ở đây!
                           Nơi ngày nay,
                                      xác các con thiên nga đã chết...
     "những con thiên nga đã chết" ấy - Nghĩa là, tình yêu của nàng đối với anh không còn. Nhưng tình yêu dành cho nàng trong trái tim thi nhân,  thì vẫn nguyên vẹn như xưa. Nàng để lại một thế giới hoang tàn... và đi dưới hàng cây lá đổ đó, nhà thơ nhớ lại những kỉ niệm đã qua:
                           Ôi, hàng cây! Cùng ta bao đêm từng tha thiết
                           Những nụ hôn và tấm thân bất hủ của em!
      Cũng ở dưới hàng cây ấy: nụ hôn thì nồng nàn, tha thiết, tấm thân em trinh trắng vô vàn. Đó là khoảnh khắc bài thơ đã ra khỏi biên giới những ảo ảnh, mặc dù vẫn chỉ là những cảm xúc trong mộng.
     Thời gian cứ trôi, ký ức rồi sẽ phai nhoà:
                          Thời gian phôi pha - Tóc ta hoá đá
                          Gió cũng làm lau ngàn năm ru rất khẽ!
                          Xin rụng một bông buồn
                                                                     lắt lay...
     Đời người - mái tóc nhà thơ đã bạc trắng (hóa đá), cùng với sự phôi phai trong cái vũ trụ mênh mang của tình yêu và cuộc sống kia! Ta nghe thấy cả ngàn năm sau, con gió còn ru mãi quanh những hàng lau vô vi... lay lắt buồn.
     Hồn thi nhân lại trở về với hình ảnh của chiều gió heo hút ở câu thơ đầu. Thơ trừ tượng nhưng vẫn chứa đầy cảm xúc và rất lạ.  
2/. “XEM TRANH BÁN LÕA THỂ” - Anh Trần, một nghệ sĩ “sân khấu và điện ảnh” Hà Nội, khi bình bài này đã đánh giá: “Bài thơ viết rất "nghệ", sâu sắc và hay! ”. Thí dụ như những hình ảnh:
                        Nàng gieo hoa và ý nghĩa loài người
                        Nhưng cũng đẻ cả chiến tranh và hoà bình
                                                                    ra từ trong bụng...
     Theo ý của người nghệ sĩ: câu thơ không phải chỉ muốn khoanh vào để nói em có khả năng mang thai trong bụng rồi sinh đẻ, tất nhiên là ra con người. Ý nghĩa bao trùm của nó rộng lớn hơn - Tình yêu và đàn bà sinh ra cả hạnh phúc lẫn khổ đau, chiến tranh và hoà bình. Ta hãy nghe tác giả miêu tả về "cái" của người đàn bà:
                       Lui xuống dưới nàng,
                                    một rừng sâu um tùm che hang động
                       Lên trên nàng, đôi mỏm núi trắng vô biên
     Ta lại nhớ đến những câu thơ miêu tả người thiếu nữ, của thi nhân Bích Khê:
                       Hai vú nàng! Hai vú nàng! Chao ôi
                       Cho tôi nút một dòng sâm ngọt lộng
                       Ôi lồ lộ một tòa hoa nghiêm động!
                                                     (Tranh loã thể)
     Trở lại với bài "Xem tranh bán loã thể" của Phạm Ngọc Thái, cũng như người nghệ sĩ phân tích: Tác giả không chỉ dừng lại ở sự miêu tả, thơ đã được phát triển một cách sâu sắc:
                       Em như gió trăng
                                       mà rung động cả vua chúa, thánh thần
                       Cuộc sống cần em,
                                    đâu có cần chiến tranh và bom nguyên tử
     Hàm ý lên án chiến tranh sâu sắc. Nhất là trong đoạn thơ kết:
                         Khi em cởi ra nhiều
                         Điểm báo thế giới
                                               càng hiện đại văn minh (1)
                           Nhưng điều đáng đớn đau: Là tính nhân loại
                           Con người cũng ngày càng nhiều dã tâm, gây tội ác! (2)
      Ý câu (1) nói: Thế giới càng hiện đại văn minh - thì khuynh hướng triển lãm thân thể của các thiếu nữ càng phát triển, tới mức gần như cởi truồng.
      Còn câu (2) để diễn tả ý nghĩa, mà nhà văn Nga Ai Ma Tốp đã cảnh báo trong tác phẩm "Đoạn đầu đài" nổi tiếng của ông rằng: Thế giới, cái ác vẫn lấn át cái thiện và con người hiện đại còn ác hơn con sói!
      Tính thời đại cùng giá trị nhân bản của thi phẩm đã được phát triển tới tột cùng. Bài thơ được coi là một kỳ tác thi ca!
 
                         IV.  THƠ TÌNH THỜI ÁO TRẮNG  
       Phạm Ngọc Thái sáng tác rất nhiều thơ tình viết về thời áo trắng. Ở đây, tôi chỉ xin chọn ra đôi bài, mà ngay trong tít đề đã có cái tên "áo trắng".
1/. Bài “THỜI ÁO TRẮNG” -  Vào đầu bài thơ, ta đã thấy tiếng gọi của thi sĩ, như muốn níu kéo về một thời xa:  
                       Trả lại cho anh một thời áo trắng
                       Em đi rồi, mai thành phố cô đơn!
                       Những bông hoa mùa xuân thôi không nở
                       Đi dưới bóng điện đêm, lòng sẽ rất buồn
       Cái thời ấy như những buổi ban mai trinh khiết và thơm mát. Tình yêu với các nàng thiếu nữ cũng thật quyến rũ, say mê. Nhà thơ bàng hoàng, nuối tiếc: Trả lại cho anh.../- Bởi, thời đó đã quá xa với anh rồi. Song nghe thơ, ta lại cảm thấy như vừa mới mất thôi! Cả đất trời cùng luyến tiếc: Hoa mùa xuân thì thôi không nở, nhà thơ chỉ còn biết lang thang trong những ánh điện đêm thành phố, để hoài vọng nhớ thương. Tình yêu thời áo trắng với bao nhiêu sự ngọt ngào, nhưng mỏng manh tựa sương mai, rất dễ bị tan vỡ trên đường đời đầy cát bụi. Dẫu thế, nó vẫn lắng đọng trong tâm hồn anh. Đời người, thường ai cũng cất dấu trong trái tim một khoảng trời xa xăm nào đó với những kỷ niệm êm đềm. Tác giả đã thốt lên:
                       Ôi, yêu dấu cái thời còn cắp sách
                       Mắt em cười, mùa thu xanh lên!
                       Những buổi chúng mình tìm ánh trăng để học
                       Tà áo trắng động vào... khe khẽ nát tim anh!
      Đôi mắt của người con gái là cả mùa thu xanh thẳm, mộng mơ. Nó hiển hiện trong anh vào những đêm trống vắng. Hình ảnh câu thơ: ...khe khẽ nát tim anh!/ - gợi ta về mối tình của một thời chớm nở. Dưới ánh trăng kia... đôi trai gái đang học bên nhau. Cái bỡ ngỡ,  rụt rè, ham muốn của buổi ban đầu. Đó chính là thời mà anh cùng em ngồi dưới mái trường đại học. Ôi! Tà áo trắng của người thiếu nữ khẽ động vào, cũng làm cho trái tim nhà thơ xốn xang.
     Có thể nói - "Thời áo trắng" là bài thơ gối đầu của những lớp sinh viên, nhất là các  nữ sinh. Họ tìm thấy trong đó hơi thở, tình yêu tuổi trẻ! Không chỉ thế, ngay các bậc hoa niên cũng tìm về kí ức một thời xa của mình, từng dan díu với bao em.
     Sau đó tác giả khắc hoạ dĩ vãng:
                        Trả lại cho anh một thời áo trắng
                        Đã đi qua và... đã đi qua...
                        Với cả dòng sông trôi mơ mộng
                        Lá lá rụng vàng, tóc tóc hoá sương pha
     Con sông của tuổi thơ xanh biếc khát vọng, ước mơ. Năm tháng theo lá rụng và mái tóc nhà thơ bạc dần. Điệp khúc: Trả lại cho anh một thời áo trắng/ - đã được đay đi, đay lại đến ba lần. Bởi vì, đó chính là ý tưởng của bài thơ!              
     Đại từ "em" cũng chỉ là hình ảnh tượng trưng, chứ không để nói về một em nào cụ thể. Tất cả đã trôi qua, chỉ còn đây tiếng vọng:
                        Nghe gió thổi hàng cây vi vút
                        Em biển xanh xa mãi vô cùng
                        Anh đứng lặng một mình bên bờ biếc
                        Những âm thanh kêu bổi hổi trong lòng.   
      Chính là tiếng của trái tim thi nhân đang đập dồn dập, bên bờ bến tình xưa.
2/. “PHỐ THU VÀ ÁO TRẮNG” - Nếu như "Thời áo trắng" chỉ là sự hồi tưởng của kí ức về tình yêu một thời, thì "Phố thu và áo trắng" lại là một tình thơ, cảm xúc của tác giả vọt trào ra bất chợt trên đường đời.
      Có một buổi nhà thơ đang đi trên phố, bỗng nhiên anh bắt gặp những tà áo trắng của các nữ sinh vào buổi khai trường mùa thu, phấp phới bay lướt qua. Nhà thơ bồi hồi nuối lại những kỷ niệm xưa:
                        Tà áo trắng em đi qua phố
                        Mùa thu rơi phủ mắt anh
                        Tà áo trắng của người sinh nữ
                        Anh nhìn xác phượng khóc rưng rưng.
     Ôi mùa thu! Mùa thu sâu lắng, có cả màu áo trắng em trong đó. Vậy, tà áo trắng này là tà áo trắng thực, Phố thu này cũng là phố thực - Nó khác với "Thời áo trắng", chỉ là thành phố và tà áo trắng tượng trưng trong tưởng tượng.
     Gặp lại những tà áo trắng ấy, nhà thơ xúc động đến mức máu tim anh rỏ xuống:
                        Chỉ còn lại con tim rớm đỏ
                        Áo quệt vào, máu rỏ hai tay
     Chàng bật kêu lên! Không, chàng nấc lên:
                        Ôi mùa thu! Mùa thu êm ả...
                        Sao lòng anh tơi tả thế này?
     Nếu như ở "Thời áo trắng": Tà áo trắng động vào... khe khẽ nát tim anh !/- Sự xao động, ham muốn còn ở mức độ bỡ ngỡ, rụt rè của tình yêu ban mai - Thì trong “Phố thu và áo trắng”, nỗi xa xót siết lên trái tim nhà thơ dữ dội hơn nhiều. Anh bàng hoàng nhớ về một thuở từng say đắm, ngọt ngào bên người thiếu nữ. Tâm trạng tiếc nuối ấy, như con dao cào nát trái tim anh. Máu chảy ngập tràn cả mùa thu. Thế là, tất cả đất trời:
                        Áo trắng in ngang trời - sét đánh!
                        Lưỡi dao nào cào nát tim thu?
     Đến đây, hình tượng thơ lại trở thành tượng trưng: Tà áo trắng hiện lên mà tưởng như thành sét đánh xuống cuộc đời. Tấm ảnh lưỡi dao cào nát cả trái tim mùa thu - là một hình tượng đã được thăng hoa, để đẩy nỗi thơ đến tột cùng. Rồi một bức họa in trên nền trời:
                        Tà áo trắng trôi dưới dòng mây bạc
                        Lang thang vài cánh bướm bơ vơ...
     Lại là hình ảnh ảo. Không phải những con bướm ấy bơ vơ, mà chính là hồn của nhà thơ bơ vơ... Anh bồi hồi tưởng lại những tháng năm xa:
                        Anh cũng có một thời bên áo trắng
                        Cũng bế bồng và cũng đã ru em!
                        Cái thời ấy chìm vào xa vắng
                        Phút gặp lòng đâu hết ngổn ngang
      Nó trở thành kỉ niệm thiêng liêng. Đây lầ những giây phút mà nỗi khao khát yêu đương, trong trái tim nhà thơ bùng nổ. Ngôn ngữ, hình ảnh thơ chứa đầy hồn và khốc liệt. Đau đến mức, mùa thu phải đổ máu. Trong tao đàn hiếm có những hình ảnh thi ca nào về áo trắng và mùa thu, dữ dội đến thế! Tôi xin nhấn mạnh lại cả đoạn thơ thứ ba này:
                        Tà áo trắng trôi dưới dòng mây bạc
                        Lang thang vài cánh bướm bơ vơ
                        Áo trắng in ngang trời - sét đánh!
                        Lưỡi dao nào cào nát tim thu?
     Đó là những hình tượng thơ hay! Mỗi một mùa thu đến - dù trời đất vẫn trong xanh, mùa thu vẫn êm ả, nhưng tà áo trắng kia thêm một lần lại rời xa anh hơn, thêm một lần trái tim nhà thơ càng tan nát.
     Đoạn thơ kết:
                       Thêm một mùa thu, một mùa thu vỡ
                       Câu thơ nẩy những bông hoa buồn
                       Thôi, đừng hát để ướt lòng trinh nữ
                       Em đi rồi! Anh chết cả mùa đông...
   “Tàn úa” là qui luật của thời gian trong cuộc đời, ai mà cưởng nổi. Ý tưởng bài thơ, để nói về khát vọng tình yêu trong cuộc sống con người!
3/. “MÁI TÓC CON GÁI” - không biết vì lý do gì, người yêu của anh đã bỏ anh đi... lấy chồng? Đọc thơ, ta thấy nhà thơ đầy tiếc nuối. Đây là một thiếu nữ phố, mái tóc của nàng xoã như mây bay:
                       Mái tóc phố màu mây
                       Xoã ngang đời con gái,
                       Em đi lấy chồng rồi!
                       Lòng anh buồn biết mấy
     Nếu như hình ảnh người con gái trong thơ Nguyễn bính, là những cô gái quê một thuở đã xưa:
                       Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng
                       Áo cài khuy bấm em làm khổ tôi!
     Thì hầu như thơ tình Phạm Ngọc Thái, đều là các thiếu nữ phố ngày nay. Ngay trong bài thơ anh viết về người vơ trẻ của mình cũng thế:
                       Trong một phố nghèo có người vợ trẻ
                       Vẫn đón con đi, về... như thường lệ
                       Vóc em thanh cũng thể mùa xuân
                       Đôi mắt em: đôi mắt ấy màu đen.
                                           (Tiếng hát đời thường)
     Trở lại với bài “Mái tóc con gái” - Cái hình tượng mái tóc phố màu mây này, gợi cho ta hình dung về mái tóc xõa ngang vai của các thiếu nữ Hà Thành. Nhưng đây tác giả viết: Xoã ngang đời con gái /- Nghĩa của nó rộng hơn: không phải chỉ tả đơn điệu về mỗi mái tóc, mà ý nói đến xuân sắc cả một thời con gái. Thế là... em đi lấy chồng rồi! Giọng thơ nghe có vẻ bình thường, thực ra nhà thơ chẳng bình thường chút nào? Đến mức những hàng cây cũng phải “đứng thầm”, còn hoàng hồn thì:
                       Gió như là để tang
     Con gió phật phờ như lá cờ tang rũ xuống. Ôi chao! Ông nhà thơ này tiễn người yêu đi lấy chồng, thật sầu hết chỗ nói.
     Sau đó vẫn là khúc tâm tình, anh giãi bầy:
                       Đây, bông hoa yêu thương
                       Ta ủ vào nỗi nhớ...
                       Em đã không còn nữa
                       Chỉ có sao trên trời
     Bóng nhà thơ lẻ loi dưới một bầu trời cô quạnh, mênh mang. Người yêu không còn ở lại, chỉ có những ánh sao đêm khuya khoắt cùng thức với nỗi lòng trống vắng của chàng. Tấm hình người con gái như một đoá hoa ngát hương, anh ép vào trong tận trái tim. Đến đoạn sau, thơ được xoáy sâu hơn:
                      Vầng trăng khuyết, em ơi!
                      Giống đời anh cô độc
                      Sáng ngày treo tưởng chết
                      Hắt hiu và nhỏ nhoi.
     Ta thường thấy cái bóng trăng cuối tháng mọc vào lúc nửa đêm về sáng, đó là mảnh trăng khuyết. Nó nhỏ nhoi, hiu hắt, nhợt nhạt như một kẻ chết trôi - Nhà thơ lấy hình tượng đó, để ví với mình. Một sự cô độc làm ta gai lạnh. Đây là đoạn thơ, thiên nhiên đã được nhân cách hoá... để làm biểu tượng cho tình yêu và con người.   
     Nói về đoạn thơ kết:                 
                       Em đi lấy chồng rồi!
                       Màu hoa xưa trinh trắng
                       Tháng năm cùng mưa nắng
                       Tóc hoá thành mây bay...
       Tác giả quay trở về với hình tượng “mái tóc phố” lúc ban đầu. Hình ảnh: Tóc hoá thành mây bay /- chỉ ra sự mênh mang, vô định. Nghĩa là, em đi... anh trở thành hư vô. Thơ viết tri âm, tâm tình trong trẻo - từ cảnh vật, trăng, sao đều có hồn, rất đáng yêu!
 
                    V.  THƠ TÌNH HAY VÀO HÀNG TUYỆT BÚT
        Nhà văn Nguyễn Khôi đã có nhận xét:
        “Thơ tình Phạm Ngọc Thái viết với một dung lượng lớn nhưng đọc không nhàm chán, vì anh luôn tạo được tứ mới, ý lạ, ngôn ngữ thơ tinh luyện, hình tượng thơ ĐẸP và sống động. Cái “thơ” đan trong cái “mộng”    - cái “ảo” diệu huyền để hiện lên cái thực, thấm vào tâm can người đọc. Từ trữ tình kiểu Xuân Diệu, Thế Lữ, thơ Phạm Ngọc Thái đã vượt lên trên cái tượng trưng, siêu thực của Bích Khê, Hàn Mặc Tử…”.
      Chỉ với thơ tình, rồi mai sau Phạm Ngọc Thái cũng phải có cả trăm bài đứng trường cửu được với đời, trong đó có tới vài chục tình thi của anh đạt vào những cung bậc của các tầm thơ hay vô giá. Phạm Ngọc Thái thực sự là một hiện tượng thơ ca hiếm có ở đương đại này.
     Trong đề mục này, tôi xin chọn ra ít bài thơ tình đặc sắc của anh để phân tích.                          
1/. “NGƯỜI ĐÀN BÀ TRẮNG” - Nói đến Phạm Ngọc Thái là phải nói về “Người đàn bà trắng”, một bài thơ tình hay vào hàng đẳng cấp của văn đàn. Bài ca tình yêu của nhà thơ với một người đàn bà trẻ, dù đó chỉ là mối tình lỡ dở. Phải chăng như Xuân Diệu đã viết:
                        Tình chỉ đẹp khi còn dang dở...
     Anh gọi nàng là “người đàn bà”, thực ra khi ấy nàng vẫn còn một thiếu nữ. Nàng rất đẹp, từ ánh mắt mộng mơ:
                        Đôi mắt em đong những áng mây
     Đến đôi môi mềm thơm quyến rũ và thân thể nõn nà, nhuốm màu hoang dại. Trái tim của nhà thơ đối với “người đàn bà trắng” như ngọn lửa rừng rực cháy, con sóng rào rạt dâng lên trong lòng. Bài thơ được bắt đầu với hai câu làm tựa đề:
                        Người đàn bà đi trong mưa rơi
                        Chứa một trời thầm như hoa vậy
     Nghĩa là, nàng đang đi trong “cơn mưa cuộc đời”.  Ý thơ muốn nói về sự chìm nổi, trôi dạt trong cuộc sống. Mặc dù vậy, người đàn bà ấy vẫn như cả trời hoa, toả hương thơm ngát. Với hai câu mở đầu ấy, ta hiểu: đó không phải là người đàn bà sống trong nhung lụa, hay căn phòng hạnh phúc ấm êm... mà là, của nỗi truân chuyên đời người. Dù thế, nàng vẫn nở hoa, kết trái ngay trên bờ bến nhân gian.
      Người Đàn Bà Trắng là bản tình ca đắm đuối. Chất nữ tính được đẩy lên đến tột cùng, hoang dã mà vô biên:
                         Em không biến thành đá để hoá Vọng Phu
                         Anh cũng không làm chàng Trương Chi
                                                         suốt đời chèo sông vắng
                         Ta không đi theo con-đường-lông-ngỗng-trắng
                         Dẫu hình hài khắc mãi tim nhau
     Bón câu thơ khắc hoạ về thần tượng tình yêu, qua những câu chuyện tình lâm ly trong truyền thuyết:
-   Chuyện về nàng Mỵ Châu đã rắc lông ngỗng trắng dọc đường, để chàng Trọng Thuỷ lần theo. Khi không lấy được nhau, họ đều quyên sinh để tỏ lòng son sắt. Kết cục tình ấy bi thương quá!
-   Chuyện về nàng Vọng Phu đã hoá đá chờ chồng...
-   Chuyện chàng Trương Chi, cứ đêm đêm cô đơn chèo thuyền trên con sông vắng, tương tư nàng Mỵ Nương mà chết.
     Những hình ảnh này được tác giả đưa vào thơ làm thành biểu tượng, nhưng đều đảo ngược lại :
                          Em không biến thành đá....
                           Anh cũng không làm chàng Trương Chi....
                          Ta không đi theo con-đường-lông ngỗng-trắng....
     Lập thành tứ liên kết với nhau, mang tính triết học và có ý nghĩa nhân sinh. Nó rất đời, như đời - Nghĩa là trong “Người đàn bà trắng”, đôi trai gái không chọn cách kết thúc cuộc đời mình như những câu chuyện tình bi thảm đó! Đọc thơ ta thấy tình yêu vẫn đẹp, đầy chất mộng mơ. Nó còn mang ý nghĩa phổ quát xã hội, sống động và có tính thuyết phục.
     Thiên tình ca đã trở thành một bức tượng đài về đàn bà! Ta hãy nghe tác giả tả về chân dung nàng:                        
                             Chiếc mũ trắng mềm em đội bầu trời
                             Khóm mây trắng bay nghiêng trôi trên tóc
                             Đôi mắt em đong những áng mây...
     Cả bầu trời tụ vào trong người đàn bà tạo thành một bức tranh hoàn bích. Nàng đội một chiếc mũ vải trắng mềm, như một đám mây đang vờn bay trên mái tóc. Ta có thể tưởng tượng trên đầu nàng là cả một vòm trời mênh mông, với đôi mắt huyền. Hình ảnh thơ mang tính tượng trưng, ngôn từ mỹ học... hiện lên chân dung một người đàn bà đep! Nàng đi trong đất trời: 
                             Em đi, về... chao những hàng cây
                             Hồ gió thổi
                                              lệch vành mũ đội
                             Thấm đẫm mình em cả thềm nắng gội
                             Xõa ngang vai mái hất tơi bời
     Toát lên dáng vẻ của một thiếu nữ Hà Thành. Không chỉ thân thể, đôi mắt, mái tóc, làn da... đến dáng đi, chiếc mũ vải trắng mềm em thường đội lệch trong chiều gió, cả thềm nắng gội trên mình em v.v. Những câu thơ khắc họa như những nét trạm rất tinh tế, hào hoa. Qua đó, ánh lên một tâm hồn lãng mạn chứa chất bên trong. Thơ viết công phu mà vẫn nhiên nhi nhiên, nhẹ nhàng.
     Để tả sự kiều diễm của người đàn bà. Ta có thể liên hệ với bài thơ tình “Tranh lõa thể” nổi tiếng của Bích Khê. Thi nhân đã mô tả về tấm thân người mỹ nữ:
                              Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm?
                              Nàng là hương hay nhan sắc lên hương?
     Về đôi mắt:
                              Mắt ngời châu rung ánh sáng nghê thường
                              Lệ tích lại sắp tuôn hàng đũa ngọc
     Mái tóc:
                             Đêm u huyền ngủ mơ trên mái tóc
     Và đôi môi mỹ miều đầy hưng phấn:
                           Vài chút trăng say đọng ở làn môi...
     Đến ánh trăng còn phải say mê, đậu lại trên đôi môi người đàn bà. Đó là cách tả thuộc tính mỹ học!
     Đối chiếu trong cách tả “Người đàn bà trắng” của Phạm Ngọc Thái - Thí dụ về đôi mắt:
                              Đôi mắt em đong những áng mây...
     Mái tóc:
                              Khóm mây trắng bay nghiêng trôi trên tóc...
     Thi pháp thơ hiện đại kết hợp với sự khúc triết của thơ cổ phương Đông,  mà vẫn gần gũi đời sống.
    Nói về “cái ấy” của đàn bà, nơi bắt nguồn của sự sống, đam mê và khát vọng - Phạm Ngọc Thái viết:
                             Chùm trinh em hát: đấy chỗ thiên thai!
                             Người đàn bà ai mà đinh nghĩa?       
     Tạo hóa đã sinh ra thiên thai đó, hoang xơ mà trinh khiết biết bao. Hai chữ “chùm trinh” còn gợi cho ta một cảm giác đầy hương sắc. Trái cấm của nàng đang trĩu trịt...  ăn vào là nhớ mãi. Ca dao có câu:
                             Dao đâm vào thịt thì đau
                             Thịt đâm vào thịt nhớ nhau suốt đời
     Trở về với bài “Người đàn bà trắng”:  Hình ảnh gợi cảm nhưng không thô tục. Chùm trinh của nàng đang reo ca với nhà thơ chăng? Chất đàn bà đã được tụ vào đó để tác giả buông ra một câu triết lý:
                             Người đàn bà ai mà định nghĩa?
    Sự huyền bí về đàn bà mà ta không thể nào đinh nghĩa được? Câu thơ tạo ra tựa hồ như một học thuyết: chẳng bao giờ lý giải hết được về “cái ấy” của đàn bầ! Trong thi đàn hiếm có bài thơ nào nói về đàn bà lại súc tích, sâu thẳm đến thế! Nó tôn tạo cả về ý nghĩa cuộc sống: Nếu không có đàn bà – cuộc đời, xã hội và thế giới... tất cả đều trở thành vô nghĩa! Phải chăng đàn bà chính là nguyên căn của mọi nguyên căn? Nền móng trong cả lịch sử, triết học và chính trị...
     Tôi xin phân tích đoạn thơ cuối:
                              Vết thương lòng không dễ đã lành đâu
                              Những đêm sao buồn, những đêm gió khát
                              Khúc thơ tình anh lại viết về em!
                              Người đàn bà “ngậm” cả vầng trăng...
     Bài thơ kết lại trong hoài vọng. Dưới bầu trời đêm đêm, chỉ có những ánh sao khuya và làn gió hắt hiu, buồn bã, thao thức cùng với nhà thơ tưởng nhớ về nàng.  
     Riêng câu thơ cuối: Hình ảnh “ngậm cả vầng trăng”, là biểu tượng cho cả người đàn bà hay chỉ nói về “cái ấy”  của nàng? Có thể là cả hai. Một câu thơ trìu tượng mà đầy chất phàm trần. Chữ “ngậm” thuộc ngôn ngữ thơ siêu thực, biến hóa giữa thực và ảo... trong duy lý của nhà thơ.
     “người đàn bà ngậm cả vầng trăng” là một câu thơ hay! Nó đã đưa Người Đàn Bà Trắng lên đến chót đỉnh, thành một tượng đài của thi ca!
2/.  “EM VỀ BIỂN” - Nói về mối tình của nhà thơ với một cô nữ sinh, đã bị tan vỡ. Hẳn mối tình ấy phải đẹp và tha thiết lắm, mới để lại trong lòng tác giả một nỗi đau đầy lệ như thế:
                             Em về biển để vùi vào trong cát
                             Nỗi buồn nước mắt
                             Những nát tan, vòm ngực đã thương đau
     Theo như chú thích của nhà thơ, thành phố biển chính là quê hương của người nữ sinh. Trong suốt bài, hình tượng “biển” được tác giả sử dụng vừa là không gian biển, vừa là “bãi biển đời người” và... người con gái đã hóa thân trong đó.
     Chữ “cát” trong câu thơ đầu mang nghĩa về nơi “cát bụi trần ai”. Ý thơ muốn nói: mối tình tan, em trở lại thành phố biển quê hương... hay đã trôi dạt chân trời góc biển? Cảnh biển cứ xoắn xít lấy nhau, hiện lên cả một khoảng trời đầy bão tố:
                           Biển cứ vỗ tan... nát tình biển cả...
                           Xô mãi bờ với lá thông reo
     Cảnh biển nát tan hòa đồng với trái tim tan vỡ của người con gái ở đoạn thơ trên: Những nát tan, vòm ngực đã thương đau /- Vậy biển ấy, chính là “biển đời người”. Ngày đêm hàng thông vẫn reo, sóng bão xô mãi lên bở cát... như tình em năm tháng chẳng bao giờ nguôi:
                            Người thiếu nữ ấy dần thành cát trắng
                            Mang nỗi niềm không biết đã đi đâu?       
     Tình yêu không còn, cuộc đời em thành cát bụi. Sau đó anh cũng không biết người con gái đã đi đâu? trôi dạt đến phương trời nào? Những xúc động trái tim đã đẩy tình thơ đi xa, vượt qua biên giới hạn hẹp của đời thường, vào cõi mênh mang.
     Nói về đoạn thơ ba:
                           Bờ bãi đời người – Cuộc sống tình yêu
                           Trái tim nhỏ,
                                           em dựng cả tòa sen chân Phật Tổ!
                           Ta cũng thể loài cua còng trong bể cả
                           Yêu thương nhiều, hưởng đã bao nhiêu  
     Đoạn thơ đã mang ý tưởng cốt lõi của toàn bài, tính nhân văn sâu sắc. Nó nói rằng: Tình yêu của em là thánh đường đối với cuộc đời anh! Thiêng liêng và cao cả. Tinh yêu của người thiếu nữ đưa ta đến cõi nát-bàn, thánh thiện nhất trong cuộc sống con người.
     Những câu thơ thấm đẫm tính triết học, đưa tình thi đi đến điểm đỉnh trong giá trị nhân sinh, xứng đáng đứng vào hàng bậc những câu thơ hay của văn đàn xưa nay.
     Sang đoạn thứ tư, nhà thơ bộc bạch:
                            Tháng năm trôi, tình cũ cháy như khêu
                            Dòng suối thần tiên nuôi đời ta mục ải
                            Đôi gót đỏ, ánh mắt nhìn thơ dại
                            Đã thổi thành bão tố ở trong anh  
     Hình bóng người con gái đươc hiện lên với ánh mắt thơ ngây và “đôi gót đỏ”, thật đáng yêu sao! Ta không lý giải nổi, vì lý do gì mà mối tình tan vỡ? Dòng suối tinh yêu ấy thanh khiết, mát trong vậy – như nhà thơ đã ví: Dòng suối thần tiên nuôi đời ta mục ải /- Phải chăng khi mất em rồi, anh cũng chỉ giống như cây thông theo thời gian già cỗi và mục ải, lặng lẽ reo bên bờ biển vắng... để hát mãi bản tình xô-nát, trong sóng bão của tình em.
     Chả thế mà nhà thơ Thổ Nhĩ Kỳ E.K.DDAGLARRGIA trong bài thơ “Tình yêu”, đã viết:
                        Yêu – có nghĩa
                        Là cùng người yêu
                        Chia đều
                        Trái đất thành hai nửa.
     Trở lại với bài Em Về Biển: Ở nơi bờ-bãi-con-người trong chốn nhân gian ấy, tình yêu đã sinh tồn! Dù ở đấy vẫn trầm luân bể khổ. Nơi mà Kiều đã phải bán mình để chuộc cha, mười lăm năm lưu lạc:
                       Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần
      Xin bình tiếp vào bài: 
                       Hàng bạch đàn năm xưa còn đó
                       Anh còn đây, em hỡi! Anh còn đây,
                       Nhớ những buổi đón em bên cổng trường sinh ngữ
     Hình ảnh ngôi trường đại học, nơi em sống đời nữ sinh còn in đậm dấu trong anh. Hàng bạch đàn soi bóng, những buổi đón người yêu bên cổng trường: Tất cả vẫn còn đấy! Thế mà em đã xa vời...
     Năm tháng qua đi, tóc nhà thơ cũng bạc. Chỉ còn nghe thấy tiếng gió mưa phủ táp lên cuộc đời trống vắng:
                       Tóc nửa bạc rồi, chỉ thấy gió mưa bay...
                       Tóc nửa bạc rồi. Tình vẫn đó, em ơi!
     “Em về biển” vừa mang cho ta hương vị ngọt ngào của hạnh phúc, lại xa xót vì tan vỡ! Giọng thơ trầm lắng, ngôn ngữ bình dị mà sâu xa. Nó tôn vinh ý nghĩa thánh linh, của tình yêu gái trai trong cuộc sống con người.
3/. “KHÓC BÊN HỒ NÚI CỐC” - Tác giả đã sáng tác bài thơ trong dịp đến thăm, chiêm ngưỡng cảnh thiên nhiên kì vĩ của Hồ Núi Cốc. Vào một đêm mưa gió phủ đầy trời, hoang dã và cô đơn! Lòng nhà thơ lại thổn thức nhớ đến người yêu, mối tình của anh với một người đàn bà trẻ:
                         Anh đã đến bên Hồ Núi Cốc
                         Gửi hồn theo dòng nước trôi thây...
                         Gió gào thét trong lặng chìm tim óc
                         Em khỏa thân nằm trên bóng bến xưa bay
     Nhà thơ kể lại: mối tình của anh với nàng tan nát và đẫm lệ. Cái đêm mưa gió dữ dằn đến mức “gió gào thét…”, hòa với nỗi khát vọng yêu đương đang đau quặn trong lòng chàng, tưởng chừng có thể làm cho trái tim tan vỡ! Chàng chỉ còn như một cái xác trôi, linh hồn đi tới tận phía trời xa, để đến bên nàng. Câu thơ: Gửi hồn theo dòng nước trôi thây /- là như vậy. Hình ảnh người đàn bà bay lên trên thảm trời kia, đằm đìa trong trái tim anh.
     Truyền thuyết kể rằng: Nàng Công là cô con gái Quan lang dân tộc, yêu chàng Cốc chỉ là một tiều phu đốn củi. Mối tình của họ bị lễ giáo phong kiến ngăn cấm. Cốc bị truy đuổi phải chạy vào rừng, đến ở dưới một gốc cây Sồi. Nàng Công vì thương nhớ chàng Cốc, ngày đêm khóc lóc thảm thiết rồi chết. Nước mắt nàng chảy thành suối nay biến ra hồ. Chàng Cốc xót thương người yêu rồi cũng chết, hóa thành non vây bọc lấy hồ - Nên mới có tên gọi “Hồ Núi Cốc”:
                       Nước mắt nàng Công khóc tan ra suối
                       Cốc chết bên Sồi lại hóa thành non...
     Nhưng vấn đề đặt ra trong hai câu thơ tiếp theo:
                       Nhưng để làm gì khi tình vô vọng?
                       Chút hương nàng vẫn ấm “khoảng đời con”   
     Ý hai câu thơ đó nói lên điều gì? Trước đây, nhà thơ Chế Lan Viên đã từng viết những câu thơ ca ngợi:
                      Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp
                      Giấc mơ con đè nát “cuộc đời con”  
                      Hạnh phúc đựng trong một tà áo đẹp
                      Một mái nhà yên rủ bóng xuống tâm hồn.
     Theo quan niệm đó: muốn cao cả là chỉ được nghĩ đến cái chung, cái lớn lao chứ... không được nghĩ đến cái nhỏ bé, riêng tư? Sở dĩ có quan niệm như vậy, vì nó đã bị chi phối bởi tư tưởng bảo hoàng, mang tính áp đặt chính trị của một thời. Cho nên, tác giả của bài thơ Khóc Bên Hồ Núi Cốc này đã phản biện lại: Không có cái riêng tư, nhỏ bé... thì làm sao có cái vĩ đại, lớn lao!? Có thể coi đây là một tuyên ngôn của Phạm Ngọc Thái: Chút hương nàng vẫn ấm khoảng đời con /- Đó là xuất phát điểm trong nhân sinh quan xã hội của nhà thơ.
     Tôi bình sang đoạn thơ ba:
                       Bóng ngàn than huyền thoại tang trắng phủ
                       Mà miệng còn muốn cắn vú người yêu!
                       Ôi, hồ núi cứ xanh rì muôn thuở
                       Máu ta đổ đầy cho tạo hóa tạc phù điêu
     Câu chuyện tình bi thương của nàng Công, chàng Cốc đã nhập hòa vào nỗi lòng tác giả, tạo cho tình thi đẫm một màu bi tráng. Đến mức, cái băng tang trắng phủ lên mối tình huyền thoại kia, cũng là cái băng tang trắng của đời. Bài thơ “Khóc bên Hồ Núi Cốc” được cất lên trong cả khoảng không gian ấy! Khát vọng yêu đương mãnh liệt đến cồn cào: Mà miệng còn muốn cắn vú người yêu! /- Cảm xúc thơ được đẩy đến tột cùng, dường như tất thảy thiên nhiên kì vĩ kia, có máu của trái tim đôi trai gái tắm vào trong đó.
      Nó đã trở thành một bản tình ca lãng mạn, vừa quyện giữa câu chuyện tình son sắt trong truyền thuyết với mối tình đời tha thiết. Phụ họa với cảnh gió mưa gào thét, đồi núi mịt mùng mà cào xé lòng người.
     Về đoạn kết, xin đặc biệt chú ý đến câu thơ cuối:
                       Mai chết rồi làm nước tắm cho em...
     Câu thơ cũng mang ý nghĩa phản biện - Liên hệ trong một số bài thơ khác anh đã viết:
                      Nếu như không em, chỉ toàn tổng thống?
                     Trái đất này sẽ nở đầy các thứ giống hoa tang...
                                                          (Tiếng kim đồng hồ)
    Hoặc bài “Đêm tóc đá”:  
                           Ngai vàng còn “dưới” cái em ta!
     Khi các cường quyền với bao bất công vẫn đè nặng lên những con người lao khổ? Tác giả đặt tình yêu với đàn bà lên trên tất cả, để tôn vinh cho tình yêu và cuộc sống con người. Đó là phẩm giá cùng tính nhân ái của bài thơ!  
     Về thơ hay của Phạm Ngọc Thái còn nhiều – Trong đó, có một số bài đã được các tác giả khác bình rất khúc triết. Bài viết này, tôi tránh không nói tới các thi phẩm ấy của anh, cho đỡ bị lặp lại. Xin xem tiếp những bài bình khác ở phần sau.
 
       
                            
<bài viết được chỉnh sửa lúc 20.04.2019 18:41:22 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:08:01
 
 
 
                            PHẠM NGỌC THÁI
                5 TUYỆT TÁC - 22 BÀI THƠ HAY
 
                                                          Nhà văn TRẦN ĐĂNG
                                                     (tuyển chọn và giới thiệu)
 
     Trong một bài viết, chính nhà thơ Phạm Ngọc Thái đã nêu - Một trong những nguyên tắc cơ bản của việc thẩm định thơ hay:
      " Muốn thẩm định cho xác đáng một tác phẩm thơ, nhất đó lại là một bài thơ hay của văn đàn, nguyên tắc trước hết phải có nhận định: Bài thơ đó khả năng tồn tại hay không? Cũng như, muốn xác định tầm vóc chân dung thi nhân: Trước hết phải xác định, thi phẩm của anh ta có tồn tại hay không? Nếu thơ mà đã không thể tồn tại lâu dài được, suy cho cùng chỉ để cổ động phong trào hoặc làm công tác văn hoá, văn nghệ nhất thời.
      Một tác phẩm thi ca dù thể loại nào, trường phái nào, cách tân đến mấy... mà không có khả năng tồn tại trường cửu với tháng năm, thì cũng đều sổ toẹt. Không thể coi thi phẩm ấy là một giá trị đích thực đối với nền văn học được".
     Nhất quán trên cơ sở ấy, kết hợp với nhận thức bản thân và sàng lọc qua dư luận ở văn đàn - Tôi xin khái quát về chân giá trị tác phẩm thơ ca Phạm Ngọc Thái, như sau:
 
      A- NĂM TUYỆT TÁC THI CA 
 
1.                NGƯỜI ĐÀN BÀ TRẮNG
 
                      Người đàn bà đi trong mưa rơi
                  Chứa một trời thầm như hoa vậy.
 
                                       *
Chiếc mũ trắng mềm em đội bàu trời
Khóm mây trắng bay nghiêng trôi trên tóc
Đôi mắt em đong những áng mây
Người đàn bà trắng!

Em đi, về... chao những hàng cây
Hồ gió thổi lệch vành mũ đội
Thấm đẫm mình em cả thềm nắng gội
Xoã ngang vai mái hất tơi bời.

Nỗi niềm thao thức
Những đêm trăng nước...
Chùm trinh em hát: đấy chỗ thiên thai!
Người đàn bà ai mà định nghĩa?

Đường xưa đó về đây em ơi!
Những con đường đã đầy xác lá rơi
Xác ve, xác gió và xác của mưa.

Em không biến thành đá để hoá Vọng Phu
Anh cũng không làm chàng Trương Chi
                            suốt đời chèo sông vắng
Ta không đi theo Con-đường-lông-ngỗng-trắng
Dẫu hình hài khắc mãi tim nhau.

Vết thương lòng không dễ đã lành đâu
Những đêm sao buồn, những đêm gió khát
Khúc thơ tình anh lại viết về em!
Người đàn bà ngậm cả vầng trăng.
 
 
 
 
2.                VÁY THIẾU NỮ BAY
 
Váy thiếu nữ bay để ngỏ
Một khoảng trời nghiêng ngửa bên trong
Gió réo rắt, nắng bồn chồn hơi thở
Tìm vào chỗ ấy của em...

Bờ bãi con người em trổ hoa trái ngọt
Đến đế vương cũng khum gối cầu mong
Váy thiếu nữ bay lộ một lâu đài, điện ngọc
Nơi sự sống nhân quần tiến hoá muôn năm.

Váy thiếu nữ bay mang cả hồn thời đại
Mênh mông bàu trời, say đắm thế gian
Có phải đó khúc quân hành nhân loại?
Em giữ trong mình nguyên thuỷ lẫn văn minh.

Váy thiếu nữ bay để thấy đời còn có lý!
Sự sống anh cùng nhân thế tồn sinh
Dù dung tục vẫn thánh tiên bậc nhất
Khởi điểm cho các luồng chính trị toả hào quang.

 
 
 
3.            LÀM MA EM VỢ               
                       Kính viếng hương hồn cụ Nguyễn Du
 
Em kết liễu! Tự giải thoát mình khỏi " kiếp"
Chết thật hèn, nhưng sống thế càng ôi...
Anh thắp cho em một nén nhang đời
Và lễ tạ: Nam-mô-di-phật!

Người sống đưa chân người chết đây
Đầu bạc làm ma mái xanh này
Mẹ, cha... queo quắt còn ham thọ
Em nhởn thanh xuân lại vội quay.

Em ơi: chữ “kiếp” trước chữ “người”!
Sống cần cố gắng. Chết rồi thôi
Hãy đi, yên nhé! Coi hết nợ... (*)
Anh ở vì chưng trả nợ đời.
-----------------                         
(*) Nàng Kiều trẫm mình trên dòng sông Tiền Đường muốn quyên sinh, nhưng lại được Giác Duyên vớt cứu. Theo thuyết bản mệnh ở Phật giáo,  trong tác phẩm Kiều của Nguyễn Du: Nàng chưa thể chết, vì chưa trả hết nợ đời!

 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:10:13
 
4.     ANH VẪN VỀ THEO DÒNG LỆ EM TIẾC NUỐI
                                          
Em nói với tôi rằng muốn có một đứa con…
Dù xa cách nhớ nhau trong hoài niệm
Năm tháng dáng hình em hiển hiện
Phía chân trời thắp sáng lửa tim tôi!
 
Người thục nữ tôi yêu những năm cuối cuộc đời
Cho tới lúc nấm mồ anh xanh cỏ
Em hãy thắp nén hương lòng tưởng nhớ
Để hồn anh siêu thoát dưới trời âm.
 
Gặp em muộn rồi, bóng xế hoàng hôn
Tóc cũng bạc đôi phần
                          dẫu tim còn khao khát
Ngày anh khuất chắc làm em thổn thức
Nước mắt tràn trên nấm mộ thương yêu…
 
Thì đời này - em ạ, có trớ trêu
Nhưng ta đã bên nhau sưởi ấm mùa đông rét
Anh hôn lên đôi môi em như một vầng trăng khuyết
Thấy cả bầu trời du ngoạn cõi hồn xanh.
 
Lại bùng cháy trong thơ ngọn lửa trái tim
Ngọn lửa của tình yêu vĩnh diệt
Em đừng khóc cho lòng anh thêm tan nát
Có rời chốn dương trần, anh không chết đâu em!
 
Chỉ hóa kiếp mình tiếp cuộc trường sinh
Cùng thi ca, anh sẽ sống muôn đời trong nhân thế
Vẫn khắc khoải quanh nàng vào nỗi nhớ
Với mối tình nồng thắm của em yêu!
 
Nếu giây phút nào em lạc bến cô liêu!
Giọt lệ thơ rơi nhòa trang giấy trắng
Hãy tìm đến nấm mồ anh miền xa vắng
Rồi âm thầm một chút khóc cho nhau.
 
Anh thương em đời gặp cảnh bèo dâu
Em nhớ về anh sống kiếp chàng du mục
Thời trai trẻ phong trần qua chiến tranh loạn lạc
Khi tuổi già có vợ vẫn cô đơn!
 
Anh tìm đến em
                     lúc đã tàn úa mái đầu xanh
Yêu tha thiết mà cách ngăn thế giới
Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối
Và yên lòng nơi nấm mộ ngàn thu…
 
    Hà Nội 6.9.2018
(chiều thu năm Mậu Tuất)
 
 
5.         NGƯỜI THÔN NỮ MIỀN SÔNG NƯỚC
 
Nén hương lòng anh tưởng niệm mối tình em
Bóng trúc vắng, làng quê xanh viễn vọng
Giọt lệ đắng em hòa cùng anh uống
Chốn xa vời người lữ khách đứng dừng chân.
 
Xin để lại cho đời vài khúc ca ngân
Nghìn năm sau - Thế nhân ơi, hãy nhớ !
Tấm hình ta cùng nàng một thưở
Và cuộc tình nước mắt lẫn yêu thương.
 
Anh không thể mang em theo trọn kiếp thi nhân
Giúp em vượt qua đời bể dâu khốn khổ
Mai có đến gặp lại anh bên nấm mồ
                                  nơi chân trời, xứ sở
Xõa tóc mà than khóc cõi dương gian...
 
Anh vẫn chờ em ở dưới suối vàng
Ta hãy quên đi thế giới đầy bạo loạn
Để cùng em kết trăm năm tình bạn
Của tình yêu tự trái tim anh !
 
Anh vẫn thương em dù duyên phận bẽ bàng
Chẳng phải vì em, chẳng phải anh không muốn
Nhưng em ạ ! KIỀU đã nói rồi,
                                        đó là bể sống...
Tình giữa trần ai, nước mắt trộn cơm chan.
 
Dẫu phải biệt xa...
                           anh có hạnh phúc đâu em ?
Vẫn biết đời em cũng hòa dòng lệ đắng
Ừ, thì trang nam anh khinh thường kiếp nạn
Chỉ thương em là phận nữ nhi.
 
Hãy vững bước lên em vào thế giới của ca thi
Sẽ giúp em quên mọi điều sầu muộn
Anh chỉ tiếc không thể dìu em tới bến...
Mong đất trời có Thượng đế đỡ em đi !?
 
                          *
 
Thơ viết đã dài mà chẳng thỏa nỗi tình si
Ta lại cất tiếng gọi tên em:
-  Người thôn nữ miền sông nước...
Mai dân tộc có đặt ta nằm ở nơi nào
                                 dưới gầm trời tổ quốc
Hãy đưa mộ nàng về
                               chôn cạnh nấm mồ ta.
 
Để con cháu đời đời cất cao bản tình ca
" Không có chiến tranh,
                           chỉ có tình yêu bất diệt ! "
Anh sẽ nâng hình em bay trên đất trời nước Việt
Vượt qua mọi chủ nghĩa tới muôn năm.
 
Hãy đi cùng anh, mình không chết đâu em
Kinh thánh đã dậy rồi: nay chỉ là "cõi tạm"
Khi biết vượt qua đủ buồn đau, khổ nạn
Mới vào được ngôi đền...
                          - Tòa Thánh của tình yêu !
 
Ôi ! Người thôn nữ anh thương
Cuộc tình mình dù đắng đót bao nhiêu
Nhưng hãy nghe lời anh:
              - Ta được nhiều hơn mất...
Đã giúp em nhìn ra nghĩa sống
                          trong bể đời khốn kiếp
Vượt lên bão táp, phong ba.
 
Em hãy hòa nước mắt vào
                         viết những bản tình ca
Nó vĩ đại hơn các luận ngôn đảng phái
Ta sẽ là ánh sao băng trên thiên hà sông núi
Anh đợi đón em về
                               trong thế giới bên kia.
 
 
          Hà Nội, 8/11/2018
( sáng mùa đông năm Mậu Tuất)
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:13:17
 
 
                 B-   22 BÀI THƠ HAY  
 
1.             ANH VẪN Ở BÊN HỒ TÂY
 
Tình để lại vết thương không lành được
Soi mặt hồ in mãi bóng thời gian
Em hiền dịu trái tim từng tha thiết
Người con gái anh yêu
                         nay hóa khói sương tan.

Ta cũng già rồi, em ơi! Vết thương còn đau buốt
Hạnh phúc qua như một cánh chim bay
Nông nỗi đời người để đâu cho hết
Tình thơ ngây, tình sao mãi thơ ngây.
 
Nhớ buổi đón em cổng trường sư phạm
Đôi mắt từ xa đã nhận ra người
Tình yêu có cái nhìn trong linh cảm
Giờ ở đâu, người con gái xa xôi?

Thế đó, em ơi! Tình qua không trở lại
Xế chiều rồi mà máu tim chảy mãi không thôi
Em có nghe gió Tây Hồ đang thổi
Anh ở đây, vẫn bên Hồ Tây mây trôi...
 

2.           EM ƠI! THÀNH PHỐ LẠI MƯA
 
Nghe không em lại mưa lên phố
Bao năm rồi, chiều ấy cũng mưa rơi...
Gió se sắt đưa anh vào nỗi nhớ
Mối tình thời trinh nữ xa xôi.

Thưở xưa ấy, em ơi! Như hoa nở
Say như mơ và mộng như thơ
Anh đã gặp em những tháng năm cát bụi
Khi trái tim yêu trong cõi vắng vật vờ.

Thành phố lại mưa…
Có nghe không em? Con chim trời, cá nước
Khúc nhạc chiều dìu dặt bay qua
Tình êm dịu bên em mơ màng quá
Thôi hết rồi! Tan vỡ bến bờ xa.

Tiếng mưa rơi não nề thao thức
Bóng hoàng hôn đỏ cũng xua tan
Bèo dạt sông trôi buồm anh không bến đỗ
Chân trời vương vấn dải mây lan.

Ôi, cuộc sống! Tình chỉ như màn kịch
Nào phải lỗi do anh? Đâu phải lỗi do em?
Anh đứng giữa trời mưa làm những vần thơ xao xác
Người con gái năm nào về như một bóng chim hoang...

 
 
3.           CON ĐƯỜNG PHƯỢNG ĐỎ


Em mang màu phượng đỏ ra đi...
Anh tha thẩn dọc hè phố nhỏ
Nơi kỉ niệm của mối tình sinh nữ
Xác ve còn bám ở thân cây.

Con đường phượng đỏ đêm nay
Mây lãng du bay trời xanh vô định
Những cánh hoa rung trong hoài niệm
Nghe lòng thổn thức đâu đây!

Phượng đã cháy lên một thời
Nửa tóc bạc rồi, nửa mái xanh phơ phất
Tới một ngày chúng cũng tàn úa hết
Ta sẽ thành ông bà lão, em ơi!

Con đường tình đẫm giọt sương rơi
Gió vẫn xạc xào vi vút thổi
Giá hồi ấy chúng mình lấy nhau rồi sinh năm đẻ bảy
Thì đâu còn phượng để anh ru?

Em đã mang màu phượng ấy ra đi...

 
 
 
4.         EM BÁN XOÀI
 
- Anh trai mua xoài cho em đi?
Nha Trang! Ta nhớ Nha Trang!

Em bán xoài đi đêm trên cát trắng
Bãi biển chập chờn kiếp đời
                         các cô gái lang thang
Dưới hàng dừa se sẽ gió ru êm
Dãy cột đèn đứng đêm côi lạnh.

Xoài em chín. Đêm tàn canh em đón khách…
Giọt thơ buồn như ngọc sương rơi
Em bán xoài thơm! Em bán xoài thơm!
Biển to lớn. Bóng em nhỏ thẫm.
Linh hồn treo ngoài thế giới em đi
Trên những cành dừa hay trong đám mây qua?

Thế giới em đi “vòng thiên la địa võng“
Tóc còn xanh em bán kiếp đời trôi
Xoài em thơm. Hương toả mát thân người.
Ai mua xoài? Còn ai có mua em?
 
Các cô gái đi đêm như các cột đèn
Bóng nuốt lẫn vào bờ cát ấy...
Biển ru ta và ta ru em
Dưới hàng dừa xứ sở gió ngàn năm.
 
  5.              NỖI TRĂN TRỞ
            NGƯỜI ĐI TÌM VÀNG


Tôi sống âm thầm trong một đoàn người hỗn hợp
Rời quê qua bên kia biển sóng
Kẻ tìm vàng - Người vì cảnh nghèo đi
Đạo lý có hoá thừa đành giả dại làm ngơ
Đứa mách qué lại vân vi dễ sống.
Hạt muối xót tháng năm và lòng ai đắng?
Tôi nhận chìm tôi vào những lãng quên!

Ai mang bán vàng mười giữa phiên chợ đông? (1)
Tôi tìm chắt những bụi vàng như anh lính lê-dương
                                           lọc sàng từng đống rác...(2)
Dầu kẻ bán - Người tìm vàng có khác
Nhưng giá vàng tính cũng như nhau.
Nhìn cánh dơi đen xao xác trời chiều
Cứ để cho tất cả lãng quên!
 
Cây lý chiều xưa gió còn đưa lại
Bông đại ở quảng trường hương vẫn giăng tơ…
Chút thơm thảo đoá phù du ngắn ngủi
Giả dại ở đời thường mà khôn lại trong mơ.

Rồi một ngày, sẽ có một ngày qua
Những năm tháng không bẩn đấy,
                                     cũng rộm vàng khói cột
Nhưng tôi đã có một thỏi vàng, thứ vàng rất thật!
Đánh một đoá hồng vàng tôi trao đứa con thơ
Người vợ quê hương mỏi mắt đợi chờ
Một chút nữa với bạn bè thân hữu
Và khi đó tóc có ngả mầu chút xíu
Dù cho tất cả đã quên tôi !?

                             Nước Đức- Đêm 11/9/1989
 
(1) Mượn ý trong câu thơ của Nguyễn Duy: " Còn chút vàng mười mang ra bán nốt"
(2) Phỏng theo tích truyện Bông Hồng Vàng của nhà văn Nga Pau-Tốp-xki.
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:18:36
 
6.          MỘT GÓC HỒ TÂY
 
Anh đến mình anh trong chiều muộn    
Nhặt thơ tình ở một góc hồ Tây    
Ngắm mặt gương hồ vào chập tối   
Mặt trời lại ngỡ bóng trăng soi.
 
Lơ đễnh đọt mây qua phớt trắng    
Vừa đơn côi mà không đơn côi...    
Thiếu vắng em nên anh lẻ bóng    
Lá vàng rơi thay vào chỗ em ngồi.
 
Chiều lễnh loãng bóng đa gù bên phố    
Mõ chùa buông thay tiếng nói của tình yêu!    
Trong sân gạch sư già quét lá    
Bước người đi thầm lặng cõi hư hao.
 
Chiều Hồ Tây - Chiều Tây Hồ lộng gió    
Ta và người: cõi mộng khác chi nhau?    
Người quên hết! Còn ta yêu tất cả    
Trong tiếng lá bay… chầm chậm bóng ta theo...
 
 
 
 
7.             SÁNG THU VÀNG 
 
                  Gặp lại em một sáng thu vàng
                  Nơi em đứng nắng tràn ngoài phố
                  Với trời xanh, hồ xanh gió
                  Gió đưa làn tóc em bay...                       
          (Kỉ niệm BĐ - Gặp lại em sáng đó bên hồ gió)
                                          *
Sáng thu này trĩu cả hàng cây
Đô thành dịu mát
Ông lão ngồi bên gốc cây,
                  bán những cây sáo trúc thổi vói lên trời
Bà xúc tép váy khều khào nước…
Một thời xa lắc
Em nghiêng chao về một thời xa.

Người con gái đã thành chính quả!
(phảng phất trên đầu đôi nét phôi pha)
Đôi mắt em bóng trúc bay xoà...
Đường phúc hậu vầng trăng đầy nở...
Nghe không gian đổ vỡ cả mùa thu!

Sáng thu vàng mông mênh mênh mông
Anh đứng trông em bên bờ sóng vỗ
Hồn đã mất trong rừng hoang thiếu nữ
Và trái tim cũng không còn.

Sáng thu vàng xang xênh xênh xang
Những con đường xưa tắm hơi em
Môi em cười...hoa lá nát đau thêm
Thời gian trôi cuộc sống buồn tênh.

Một mùa thu lá lá
Nơi ấy giờ chỉ còn có cỏ
Bướm vàng hoa cũ vẫn bay ngang
Người đàn bà em nuốt mùa thu tan...
 
 
  8.              BIỂN HÁT
 
Biển tít tắp sao sóng còn vỗ mãi   
Anh nhặt chút tình vương lại thời xa    
Treo hồn lên nửa vành trăng lấp    
Thả lòng bay lặng bến bơ vơ.
 
Biển có thể không biết mình hóa sóng    
Để cho bờ chìm đắm giữa lênh đênh    
Em có thể không còn nhớ đến...    
Như làn mây trôi mãi vô tình.
 
Biển ba phần cho trái đất tươi xanh    
Em trong anh một mùa thu huyền ảo    
Khi anh hóa hàng phi lao trong sóng bão    
Là đã hòa biển cả với cô đơn!
 
Trời đêm nay không mưa nhưng mà gió    
Gió đêm nay không mạnh nhưng mà xô    
Trăng đêm nay hơi vàng, xao và động    
Anh lại nằm nghe biển hát ngày xưa…
 
 
  9.        TIẾNG HÁT ĐỜI THƯỜNG
 
Trong một phố nghèo có người vợ trẻ                                                           Vẫn đón con đi, về... như thường lệ                                                          
Vóc em thanh cũng thể mùa xuân                                                         
Đôi mắt em: đôi mắt ấy màu đen. 
 
Ngôi nhà nhỏ bên đền
Gốc đa, quán báo
Nơi ngày xưa ai bán chiếu gon (*)
Đêm hồ nước trăng soi
Chiều lá me, lá sấu
Cung thành xưa dấu đại bác còn. (**)

Ôi quê hương!
Cái phố nhỏ cứ mưa là lầy lội
Cháu gái nhà bên tuổi không đoán nổi
Chưa tối đã khêu đèn bê mẹt thuốc rao đêm
Ngày hai bữa, bữa nào cũng vội.

Miền đã theo tôi vào suốt Trường Sơn
Hành quân rừng già, võng treo sườn gió...
Ai biết chiều nay người vợ trẻ
Đứng mong chồng bên đứa con thơ
Giọt lệ cháy xót lòng mang sắc xanh thu!

Tuyết bạc quê người... xứ sở mưa cau...
Đi đâu, đến đâu: nhớ về phố ấy!

Đôi mắt em buồn cho bài hát anh ca
Con sẻ hót mênh mông đồng nước
Người hát rong hát vui sân ga
Tiếng Hát Đời Thường thường lẫn vào bụi cát
Anh hát cho đời...
Anh hát em nghe...
                               
                       Nước Đức - tháng 2/1989
-----------------------
(*) Gợi lại câu chuyện bà Thị Lộ thời con gái đi bán chiếu gon ở Hồ Tây. Bà  đã gặp ông Nguyễn Trãi và những vần thơ đối đáp giữa hai người còn truyền tụng đến ngày nay.
 (**) Là hình ảnh của mặt thành Thăng Long Cửa Bắc, còn in dấu đạn đại bác từ thời giặc Pháp bắn vào. Thành Thăng Long thất thủ, quan Tổng đốc Hoàng Diệu phải thắt cổ để tuẫn tiết.
 
 
10.          ĐÊM TÓC ĐÁ
 
Nửa đời tóc hoá thành đá cả
Rụng vãi thềm đầy phủ quanh trăng
Nhớ một thuở cùng bao thiếu nữ
Mà nay gò mả, ma rừng.

Tai nghe tóc ve bên bà gái goá
Nhặt câu thơ rơi, lệ lã chã mùa thu
Có của nhà vẫn còn ham tơ nhú
Ngồi chẳng yên, hồn dạ cứ vi vu.

Trên kia nguyệt không quần như đã...
Đêm thơm chùa, trắng dã tấm thân nga
Trinh tiết thời nay em mở cửa
Ngai vàng còn “dưới” cái em ta!
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:21:30
 
  11.          CHIỀU HOÀNG HÔN
 
Chưa đi đến tuổi già
Mà yêu hoàng hôn đỏ
Chợt nhìn, chợt nhận, chợt xôn xao

Soi mặt nước xanh veo
Trầm tư và lặng lẽ
Đàn muỗi phố đã kêu
Quanh bàn nơi quán nhỏ
Chiều đang buông dần chiều.

Sợi tóc mình ngơ ngác
Có nên bạc hay không?
Tuổi trẻ sợ già nhanh
Giờ điềm nhiên đến lạ
Cái màu hoàng hôn đỏ
Cháy như là khai sinh!

Ôi, hoàng hôn hoàng hôn
Trái tim là bất diệt!
Ngày mai anh có chết
Cũng nhẹ như lá vàng.
 
Hồn mây gió lang thang
Mà đầm đìa mưa bão
Đời - tư lợi không tham
Chán trò danh bốc hão.
 
Mang suối tóc của em
Đi rồi yêu vĩnh viễn
Anh sẽ hoá rừng thông
Ngàn năm reo cát, sóng
 
 
 
12.        CÔ ÁO TRẮNG
 
Anh lại có một cô áo trắng
Mắt nàng nhìn trong biếc mùa thu
Mái tóc xoã, bàu vú nàng hưng phấn
Ngủ đi em, nghe bài thơ anh ru!

Đất Sài Gòn mùa xuân đến trong mơ
Có em tôi đi giữa đêm dài thành phố
Em ơi em, những khi trời trở gió
Có thấy bóng anh về thao thức bên em?

Anh nhẹ hôn thầm ở dưới ánh đêm
Em khoả thân mình để hoá thành nữ thánh!
Áo em trắng hay là da em trắng
Có em rồi cuộc sống sẽ vô biên.

Ta mặc cho năm tháng chảy, nghe em!
Chỉ có anh và em, chỉ có trời và đất
Thế giới văn minh ta không cần gì hết
Em dẫn anh vào buổi hoang muội nguyên sơ.

Đêm Sài Gòn khi ấy sẽ như mơ
Em bọc trong anh không cần quần áo
Ôi, nguyệt của em đây một động sâu huyền ảo
Chứa cả thiên đường và vũ trụ bên trong.

Em đừng hỏi vì sao anh yêu em!

Anh lại có một cô áo trắng
Vào buổi hoàng hôn hoang vắng cuộc đời
Đôi mắt nàng cả trời thu đẹp lắm
Bàu vú nàng mùa hoa trái sinh sôi.
 
 
13.          THỜI ÁO TRẮNG
 
Trả lại cho anh một thời áo trắng
Em đi rồi, mai thành phố cô đơn!
Những bông hoa mùa xuân thôi không nở
Đi dưới bóng điện đêm lòng sẽ rất buồn.

Ôi, yêu dấu cái thời còn cắp sách
Mắt em cười mùa thu xanh lên!
Những buổi chúng mình tìm ánh trăng để học
Tà áo trắng động vào...khe khẽ nát tim anh!

Trả lại cho anh một thời áo trắng
Đã đi qua và... đã đi qua...
Với cả dòng sông trôi mơ mộng
Lá lá rụng vàng, tóc tóc hóa sương pha.

 Nghe gió thổi hàng cây vi vút
Em biển xanh xa mãi vô cùng…
Anh đứng lặng một mình bên bờ biếc
Những âm thanh kêu bổi hổi trong lòng.

Trả lại cho anh một thời áo trắng
Em đi rồi, mai thành phố cô đơn!   

 
 
 
14.          THẾ GIỚI NÀNG 
             
Những giờ khắc êm đềm trăng sáng
Trong bài ca nàng hát mãi không thôi
Đêm buông xuống sao trời toả rạng
Ánh mắt xôn xao, thân tuyết nàng trôi...

Ôi, thăm thẳm không gian vô tận
Sóng hồ chao dòng nước lặng lờ
Xin dừng lại những tháng năm bất tận
Cát bụi cũng hoá băng trong đôi mắt nàng mơ.

Khi nàng diễn đôi bầu trắng tinh mặt nguyệt
Tội ác cũng run lên, bóng tối hết yêu ma
Dường như cả đất trời chấp chới
Để hồi sinh một thế giới thật lạ xa.                          

Những giây phút sống bên nàng bất tử!
Hồn trôi trong vũng nguyệt đẫm sao sa
Ta tưởng tượng nàng đẩy lùi toàn thế giới
Khi giữa ngân hà nàng cởi váy nàng ra...
 
 
15.        KHÓC BÊN HỒ NÚI CỐC       
 
Anh đã đến bên Hồ Núi Cốc
Gửi hồn theo dòng nước trôi thây...
Gió gào thét trong lặng chìm tim óc
Em khoả thân nằm trên bóng bến xưa bay.

Nước mắt nàng Công khóc tan ra suối
Cốc chết bên sồi lại hoá thành non...(*)
Nhưng để làm gì khi tình vô vọng?
Chút hương nàng vẫn ấm khoảng-đời-con.

Bóng ngàn than huyền thoại tang trắng phủ
Mà miệng còn muốn cắn vú người yêu!
Ôi, hồ núi cứ xanh rì muôn thuở
Máu ta đổ đầy cho tạo hoá tạc phù điêu.

Anh đến bên Hồ Núi Cốc giữa chiều
Thơ rỏ đôi hàng, lệ tràn một chén
Khóc chuyện tình xưa là khóc mình lắm lắm
Mai chết rồi làm nước tắm cho em.
 
                               Viết tại Hồ Núi Cốc
----------------------                            
 (*)  Huyền thoại kể: nàng Công (con gái quan lang dân tộc) thương nhớ chàng Cốc, khóc mà chết. Nước mắt nàng chảy thành suối nay biến ra hồ. Chàng Cốc (chỉ là một tiều phu đốn củi), thương nàng Công cũng chết dưới gốc cây sồi, hoá thành non bao bọc lấy hồ - Nên mới có tên gọi: Hồ Núi Cốc!
 
16.          MƯA BAY TRONG TIẾNG CHUÔNG

 

Chuông chùa thỉnh lên lời cầu nguyện
Nam-mô-a-di-đà!
Trong khúc mưa bay âm vang trời đất
Nửa tỉnh, nửa mê cũng thể như là...

Vi vút tầng cao con lá rụng
Nghe lao xao sóng vỗ bên hồ
Chân ta bước dưới khuông trời thành phố
Tiếng chuông buồn lại hoá bản nhạc thơ.

Thoắt tình đã vào xa vắng
Mình anh với bóng nhớ hoài em
Hồn như cánh chim vô định
Mái tóc em bay làn mưa mênh mang.

Ôi, tiếng chuông gảy lên bao ký ức?
Kia không gian thao thiết gót chân mềm
Gió dìu dặt, ánh trăng suông dìu dặt
Bản thơ tình anh vọng giữa mưa đêm.
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 21.04.2019 18:24:51
 
 
17.         CÔ QUÉT LÁ ĐÊM HỒ
 
Một đêm hồ nước đầy sương gió
Người đi không rõ mặt người
Liễu ru nhè nhẹ quanh bờ vắng
Em thầm thì quét lá, bên tôi!
 
Em quét lá lẫn đời lẫn kiếp
Tiếng chổi mòn kêu xiết vào tim!
Em hóa thành thơ rơi lặng lẽ
Trong cõi lòng tôi buồn triền miên.
 
Trăng như đứa không nhà trôi lạc lõng
Con nai vàng chết bóng thu xưa…
Tôi đứng trông em mịt mờ ảnh vọng
Cô quét lá đêm hồ khe khẽ vào khuya.
 
 
 
18.            ĐÊM NAY TRỜI LẠI KHÔNG MƯA
 
Trời không mưa áo em đâu có ướt
Chỉ ướt lòng em: cô gái nhỏ của anh!
Em ngả vào anh mà hình như có khóc
Tiếng con tim thật rõ bên mình.
 
Mùa thu đã qua ta nghe lá rụng
Buổi cuối cùng em đến để chia tay
Ngày mai em lấy chồng phải xa vĩnh viễn
Chẳng sao mà, trời có mưa đâu, em ơi !?
Kìa không mưa mà áo anh lại ướt
Mùa thu đi… sao nắm mãi bàn tay?
Ai nói tình gió mây sẽ quên trong chốc lát
Bao năm trời hồn anh vẫn mưa bay…
Tại đêm đó không mưa hay bởi vì anh nhớ
Phố vắng em buốt giá cả canh dài
Em dại lắm lấy chồng làm chi vội
Đưa em sang sông rồi lòng mới biết đã yêu ai!
Ta lại bước lang thang trên phố ấy
Đến mỗi gốc cây có vệt cũ em ngồi
Tiếng hát xưa đưa bờ hồ gió thổi
Bóng với mình đi mãi tới ban mai…
Cứ tưởng buổi cuối cùng em đến…đã chia tay?
 
 19.          EM VỀ BIỂN
                         kỉ niệm K.A: Người nữ sinh trường SPNN năm xưa.
                                      Quê hương thành phố biển

Em về biển để vùi vào trong cát
Nỗi buồn nước mắt
Những nát tan vòm ngực đã thương đau.

Biển cứ vỗ tan... nát tình biển cả...
Xô mãi bờ với lá thông reo
Người thiếu nữ ấy dần thành cát trắng
Mang nỗi niềm không biết đã đi đâu?

Bờ bãi đời người - Cuộc sống tình yêu
Trái tim nhỏ em dựng cả toà sen chân Phật Tổ!
Ta cũng thể loài cua còng trong bể cả
Yêu thương nhiều hưởng đã bao nhiêu.

Tháng năm trôi…tình cũ cháy như khêu
Dòng suối thần tiên nuôi đời ta mục ải
Đôi gót đỏ ánh mắt nhìn thơ dại
Đã thổi thành bão tố ở trong anh.

Hàng bạch đàn năm xưa còn đó
Anh còn đây. Em hỡi, anh còn đây!
Nhớ những buổi đón em bên cổng trường sinh ngữ
Tóc nửa bạc rồi chỉ thấy gió mưa bay...

Tóc nửa bạc rồi. Tình vẫn đó, em ơi!

 
  20.       PHỐ THU VÀ ÁO TRẮNG 
 
Tà áo trắng em đi qua phố
Mùa thu rơi phủ mắt anh
Tà áo trắng của người sinh nữ
Anh nhìn xác phượng khóc rưng rưng.
 
Chỉ còn lại con tim rớm đỏ
Áo quệt vào máu rỏ hai tay…
Ôi, mùa thu mùa thu êm ả
Sao lòng anh tơi tả thế này?
 
Tà áo trắng trôi dưới dòng mây bạc
Lang thang vài cánh bướm bơ vơ
Áo trắng in ngang trời - sét đánh!
Lưỡi dao nào cào nát tim thu?
 
Anh cũng có một thời bên áo trắng
Cũng bế bồng và cũng đã ru em!
Cái thời ấy chìm vào xa vắng
Phút gặp lòng đâu hết ngổn ngang.
 
Thêm một mùa thu, một mùa thu vỡ
Câu thơ nẩy những bông hoa buồn
Thôi, đừng hát để ướt lòng trinh nữ
Em đi rồi, anh chết cả mùa đông.

 
  21.          HÀNG CÂY LÁ ĐỔ

Thế là hết! Em đi, chôn chiều vào gió
Ta lang thang qua lá đổ hàng cây…
Bản tình xưa em hát ở đây
Nơi ngày nay xác các con thiên nga đã chết.
 
Ôi, hàng cây! Cùng ta bao đêm từng tha thiết
Những nụ hôn và tấm thân bất hủ của em
Giờ ta sống trong hoang tàn sụp lở
Bên những chiếc bóng của đàn thiên nga.

Thời gian phôi pha - Tóc ta hoá đá
Gió cũng làm lau ngàn năm ru rất khẽ!
Xin rụng một bông buồn
                                          lắt lay...
 
 
 
22.             NGƯỜI ĐÀN BÀ
     CHỨA LINH HỒN THÁNH LINH

Người đàn bà anh mãi mãi không quên

Nàng đã lẫn vào trong cát bụi...
Sống nổi trôi hay đang những ngày cảm khoái
Có bồi hồi nhớ lại quãng tình qua?

Anh đã yêu từ ánh mắt như sao sa
Cả vòm ngực tiên trắng mềm, nóng hổi
Em mở rộng động trinh,
                để anh vào tận sâu trong hứng khởi
Lúc sướng vui em đã uốn mình.

Ôi, tạo hoá sinh ra cái của em
                     để gieo hoa cho thế thái nhân tình
Vĩ đại và vô biên...
Anh trải thơ lên đời viết về tình yêu - cuộc sống
Trái tim em chứa linh hồn thánh linh.

Trấn át ác quỉ bạo tàn
Anh khắc hình hài em trong vũ trụ
Biểu tượng lớn lao của chúng sinh
Sự tồn tại muôn đời. Vần xoay thế giới.
Cả chiến tranh và trong cả hoà bình.
 
 
                                                  *                                               
 
     Ngoài ra anh còn nhiều áng thi giàu hương sắc khác - Như:
     Sáng xuân nay; Thành phố mưa rơi; Ký ức mùa thu; Khoảng trôi trong lá; Dưới hàng sấu đêm và con phố nhỏ; Tiếng rúc chim đêm; Có một khoảng trời; Xem tranh bán loã thể; Cỏ hoang; Thêm yêu thành phố quê mình khi đã vào đêm; Thông và biển; Anh vọng nghe tiếng em hát bên hồ; Đêm thiếu nữ; Mái tóc con gái ; Trăng lặn ; Nhớ em đêm noel ; Đêm trung thu và đứa ăn mày; Cây thầm tiếc bóng; Trước Núi Mỹ Nhân ; Đêm thu phố vắng...
     Những tình thơ này đều rất súc tích. Trong đó, có số bài cũng có thể gọi được là hay! Phạm Ngọc Thái đã có cả thế giới thơ riêng biệt, dựng lên thành một tượng đài thi ca để lại cho đời, và sống trường cửu với nền văn học nước nhà.
 
                                                         Hà Nội, 2018
                                                           Trần Đăng
 
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 04.12.2019 16:07:27
 
 
 
                         BÌNH THƠ ĐẶC SẮC
 
                                      PHẠM NGỌC THÁI
 
 
 
          “Mưa bay trong tiếng chuông” -
                  MỘT BẢN TÌNH MƯA TUYỆT VỜI
 
Lời bình: Trong cái làn mưa bay dưới khuông trời thành phố, có một người thi sĩ đang lang thang nhớ bóng người yêu:
                        Vi vút tầng cao con lá rụng
                        Nghe lao xao sóng vỗ bên hồ
                        Chân ta bước dưới khuông trời thành phố
                        Tiếng chuông buồn lại hoá bản nhạc thơ
     Đọc đến những từ "con lá rụng": Tức là hình ảnh hiu hắt của vài chiếc lá đang bay vi vút giữa tầng không, mà tác giả gọi là "con lá..." - Tôi bỗng liên tưởng đến câu thơ trong KIỀU của Nguyễn Du:
                       Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường
     Đây là hình ảnh của vầng trăng khuyết cô quắt... khi nhớ đến bóng người đi xa. Mảnh trăng cô độc ấy nửa thì lọt qua song cửa soi lên chiếc giường chăn đơn gối chiếc của Kiều, nửa thì dõi theo cái bóng đã khuất dặm trường của chàng Thúc Sinh ở tận phương trời. Trở lại với bài "Mưa bay trong tiếng chuông" - Tuy hình ảnh ở bài thơ này của Phạm Ngọc Thái không đến mức sầu muộn, thê lương như hình tượng câu thơ trong Kiều? Song, những "con lá rụng..." đang bơ vơ bay giữa khuông trời của đêm cô đơn kia, cũng làm cho lòng ta xốn xang cùng với nhà thơ.
     Những tiếng sóng bên hồ lao xao vỗ theo bước chân anh. Cảnh mưa đó lại được hoà tấu bằng sự đồng vọng của tiếng chuông chùa buồn. Đó cũng chính là tiếng lòng thương nhớ của anh thi sĩ với người con gái đã xa xăm.
     Ba cái cảnh: Trời mưa, tiếng chuông và sự cô đơn... để tạo nên một bản tình xô-nát âm vang trong trời đất. Giọng điệu thi ca trầm... ngân nga... như câu thơ đã viết:
                       Tiếng chuông buồn lại hoá bản nhạc thơ
     Tôi trở lại với đoạn thơ đầu:
                       Chuông chùa thỉnh lên lời cầu nguyện
                       Nam-mô-a-di-đà!
                       Trong khúc mưa bay âm vang trời đất
                       Nửa tỉnh, nửa mê cũng thể như là...
     Suốt bài thơ... làn mưa và tiếng chuông chùa cứ thao thiết trong nhau, hoà vào tâm tình của người thi sĩ. Cái tiếng chuông thỉnh lên lời cầu nguyện "nam-mô-a-di-đà" ấy, phải chăng cũng là tiếng khắc khoải nguyện cầu thao thiết trong anh? Anh đi trong khúc mưa bay với một tâm hồn trống trếnh, chơi vơi: Nửa tỉnh, nửa mê cũng thể như là... /-  Sự mơ màng như thể đang dẫn người đến bên cửa phật. Một bài thơ tình ở chốn thánh thần, làm cho tình thi vừa thân thương lại thêm màu huyền hoặc.
     Đến đoạn thứ ba thì người mới thực sự tả về em:
                       Thoắt tình đã vào xa vắng
                       Mình anh với bóng nhớ hoài em
                       Hồn như cánh chim vô định
                       Mái tóc em bay làn mưa mênh mang.
     Bóng của người con gái được hiện ra cũng rất hư hao, chỉ nhìn thấy trong làn mưa mái tóc em đang vương bay. Tâm hồn nhà thơ thì "như cánh chim vô định" - Nghĩa là mông lung, không có bến bờ, ở cõi vô tận vô cùng. Một tâm hồn lạnh lẽo, cô liêu. Hình ảnh thơ như ẩn, như hiện đưa ta hút sâu vào cùng tâm trạng của anh. Cũng chẳng khác là bao với tâm trạng của kẻ nhớ người ở phương trời trong Chinh Phụ Ngâm:
                       Trống Trường Thành lung lay bóng nguyệt
                       Khói Cam Tuyền mờ mịt thức mây
     Hình tượng thơ của bài "Mưa bay trong tiếng chuông" được sử dụng đầy chất triết luận hoặc hội hoạ: Hồn vô định, mưa mênh mang, khúc mưa bay, vọng giữa mưa đêm, khuông trời, gió... trăng... dìu dặt, người và bóng, bản nhạc thơ v.v.... Không gian thực mà ảo. Hiện tại và quá khứ đan xen trong nhau để nói về nỗi tình da diết của nhà thơ với người thiếu nữ đã xa. Tôi xin bình sang đoạn thơ cuối cùng:
                       Ôi, tiếng chuông gảy lên bao kí ức?
                       Kia không gian thao thiết gót chân mềm
                       Gió dìu dặt, ánh trăng suông dìu dặt
                       Bản thơ tình anh vọng giữa mưa đêm.
      Những kỉ niệm trong kí ức tràn về theo tiếng chuông. Hình ảnh người con gái từ câu thơ: Mái tóc em bay làn mưa mênh mang /- Đến đây, nhà thơ nhớ lại những ngày cùng dạo bước bên người yêu: Kia không gian thao thiết gót chân mềm /- Cả bóng trăng khuya, con gió dặt dìu, tiếng chuông và làn mưa... cùng hoà trong bản tình xô-nát bên hồ ấy:
                       Gió dìu dặt, ánh trăng suông dìu dặt
                       Bản thơ tình anh vọng giữa mưa đêm...
     Hai câu cuối thật hay! Không chỉ với giọng thơ khoan nhặt, mà cả bản tình như được tắm vào trong vũ trụ cuộc sống và tình yêu con người. "Mưa bay trong tiếng chuông" như có tiếng ru thần diệu thấm vào hồn ta, để lòng ta say. Một cái say thâm trầm, da diết. Ngôn ngữ và làn điệu tha thiết. Hình ảnh lại hư hao như ở chốn bồng lai, cõi phật... cuốn hút cảm nhận của ta đắm chìm vào trong đó.
     Trong đoạn thơ cuối này, ta thấy cả khoảng không gian của bài thơ đều qui tụ vào đây. Từ gió, ánh trăng cùng làn mưa đêm và tiếng chuông chùa ngân nga... ẩn hiện bóng hình với bước chân thiếu nữ. Đó là một bản tình ca đằm đìa, xao xiết dưới gió trăng - Như câu thơ đã kết:
                      Bản thơ tình anh vọng giữa mưa đêm
     Nói "Mưa bay trong tiếng chuông" là một bài thơ tình hay hoặc "rất hay!..." cũng đều thoả đáng. Nhưng cảm yêu cái tiếng mưa, những hạt mưa bay đã được thi sĩ Phạm Ngọc Thái gieo suốt bài thơ mà tôi bảo rằng: Đó là một bản tình mưa tuyệt vời!

                                                                     THẢO HOÀNG
 
Chú thích: các bài thơ trong mục bình này, hãy xem ở phần thơ trên.
 
 
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 04.12.2019 16:09:49
 
 
                       “Đêm tóc đá” -
                      KHÁT VỌNG TUỔI HOA NIÊN
 
Lời bình: Dường như ban đầu khi sáng tác bài thơ này, tác giả chỉ có ý định viết chơi. Mái tóc một thời tuổi trẻ đã cùng dan díu với bao nàng thiếu nữ xinh đẹp, thế mà giờ đây:
                     Nửa đời tóc hoá thành đá cả
                     Rụng vãi thềm, đầy phủ quanh trăng...
    Chỉ còn biết ve vãn bên các bà gái goá. Buồn đến chảy nước mắt:
                    Nhớ một thuở cùng bao thiếu nữ
                    Mà nay gò mả, ma rừng
     Đau xót lắm chứ! Nhưng câu thơ sau thì lại thật thi ca:
                    Nhặt câu thơ rơi, lệ lã chã mùa thu…  
     Nhịp thi ca khá uyển chuyển và phong hoa. Tuy mô tả những dòng nước mắt lã chã rơi xuống mùa thu của đất trời, nhưng lời thơ du dương. Nó đối lập với câu thơ khốc liệt trên mà tạo thành tứ hay. Ta hãy đọc lại cả hai câu:
                    Tai nghe tóc ve bên bà gái goá
                    Nhặt câu thơ rơi, lệ lã chã mùa thu…
      Sự chuyển đổi giọng và nhịp của những câu thơ như thế mang nhiều tính nhạc, kết hợp với nghĩa thơ để gây một âm hưởng trong rung cảm của trái tim, đưa thi phẩm trở thành một bản thơ trữ tình. Những câu thơ rơi được tác giả nhặt lên ấy, hoà với dòng lệ đời chảy xuống mùa thu xao xiết buồn - mùa thu của  tình yêu muốn được mơn trớn, vuốt ve:
                     Có của nhà, vẫn còn ham tơ nhú
                     Ngồi chẳng yên, hồn dạ cứ vi vu
     Đành rằng “của nhà” thì lúc nào cũng sẵn, song trong dân gian thường nói: trai nào mà chẳng ham của lạ cơ chứ? Chẳng phải chỉ của lạ mà còn thích em trẻ nữa. Bởi vậy, dù bước vào tuổi hoa niên, thi sĩ vẫn còn “ham tơ nhú…” là vì thế! Nhưng đọc lên, ta chẳng những không chê trách mà còn cảm đồng với nhà thơ.
       Sang đoạn thơ cuối của bài – Được biết, nhà thơ Phạm Ngọc Thái cùng gia đình ở ngay bên đền Quán Thánh, nên mới có hình bóng chùa chiền trong bài thơ này. Nhưng hình tượng “chùa” ở đây, còn để nói về tính thiền của thi ca. Lúc này nhà thơ đã luống tuổi, cái tuổi ham thú cảnh sống thiền… hương khói chốn phật đài. Song tác giả lại là một anh thi sĩ với tâm hồn lãng mạn. Bởi vậy, cái hình bóng nguyệt ở trong đêm chùa này đã được hóa thân, để hòa hợp với tâm trạng khao khát tình ái của Người:
                    Trên kia nguyệt không quần như đã
                    Đêm thơm chùa, trắng dã tấm thân nga...
     Hình ảnh “trắng dã” là để biểu tượng cho một sự khỏa thân của nguyệt – ý của câu đó là: vào đêm chùa thơm hương khói, nhưng nhìn lên thì thấy chị hằng nga lại đang… cởi truồng bay trên bầu trời. Nếu ta bóc câu thơ ra, có nghĩa: Sau một cuộc tình gió mưa - nguyệt ở trên kia vẫn chưa kịp mặc quần, nên mới để lộ cả tầm thân “trắng dã”. Hình ảnh của hai câu này rất hay, thông qua cảnh để diễn tả khát vọng tình yêu của thi nhân. Thơ đọc vẫn không thô mà còn thi vị nữa.
     Có thể coi “Đêm tóc đá” là một bài thơ tình lãng mạn, ẩn chứa một nỗi lòng hiu hắt và khát vọng tình yêu, của một con người khi đã bước vào tuổi hoa niên – tuổi “tóc đá”, tuổi của sự cô liêu!
     Nhưng ngòi bộc phá của tình thơ lại nằm ở câu thơ kết, nó chứa cả tính nhân tình thế thái:
                     Ngai vàng còn “dưới” cái em ta!
     Một câu thơ cay độc rất Hồ Xuân Hương! Mang cả ngai vàng vua chúa, đặt dưới “cái” của đàn bà. Văn chương thường mượn xưa nói nay: Ngai vàng là biểu tượng cho quyền lực tối cao của một chính thể – Suy cho cùng, chẳng có cái gì bằng “cái ấy” của đàn bà.
     Ý trong nghĩa đen: “cái ấy” là khởi điểm cho cội nguồn của sự sống, tức là khởi điểm cho cả chính trị và triết học…
     Còn về nghĩa bóng: câu thơ bọc chứa một ý nghĩa xã hội. Chính câu thơ kết ấy, đã nâng tầm vóc thi phẩm “đêm tóc đá” lên cao, trong những hàng bậc của thi ca.
 
                                                 NGỌC BÍCH     
 
 
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 06.12.2019 17:02:14
 
 
 
 
        “Người đàn bà chứa linh hồn thánh linh” –
               THƠ KHÚC CHIẾT VỀ TÌNH YÊU VÀ ĐÀN BÀ
 
Lời bình: Bài thơ gợi cho ta một thế giới: Thế giới đàn bà:
                          Ôi, tạo hoá sinh ra cái của em
                                              để gieo hoa cho thế thái nhân tình
                          Vĩ đại và vô biên...
                          Anh trải thơ lên đời viết về tình yêu - cuộc sống
                          Trái tim em chứa linh hồn thánh linh.
     Đây là khổ thơ thứ ba. Đã tóm bắt từ nhân sinh cho tới vũ trụ của người đàn bà: Vĩ đại và vô biên /- Bởi vì sao?... vì nàng "gieo hoa cho thế thái nhân tình"- Biểu tượng của sự sống bất tử!  Nhưng nàng cũng rất bình dị trong cuộc sống và thân thiết đối với người đàn ông. Là người vợ hiền cơm dẻo canh ngọt, đầu gối tay ấp. Bình dị trong tiếng nói nàng trìu mến, dịu dàng mà chiếm ngự cả trái tim chàng. Bình dị với ánh mắt nàng cười, mang đến mùa thu mát lành, trong xanh.
      Câu thơ "Ôi, tạo hoá sinh ra cái của em..." - Nó triết lí. Như người ta thường nói, người đàn bà là hoa thơm của đất trời, trái ngọt của sự sống. Ở đây, tác giả chỉ ra rằng: ... cái của em để gieo hoa cho thế thái nhân tình? Về nghĩa đen ta có thể hiểu: "cái của em" là để sinh nở, tức là sinh con đẻ cái bảo tồn nòi giống. Duy trì và phát triển trong thế thái nhân tình. Với nghĩa bao trùm: nó còn mang theo tính luyến ái trai gái. Là cội nguồn của cuộc sống. Đồng thời "cái của em" là nhân tố tạo ra cả hoà bình cùng chiến tranh, hạnh phúc và khổ đau của con người.
     "thế thái nhân tình" mà không có hoa thì cũng không thể kết trái. Tất cả sẽ trở thành vô nghĩa. Thế giới sẽ không không...
     Xin liên tưởng đến những thi phẩm khác của tác giả. Như ở bài  "Nguyệt của chị Hằng và nguyệt của em", nhà thơ Phạm Ngọc Thái đã viết:
                               Nếu như em không có nguyệt
                               Thì loài người cần gì tổng thống nữa, em ơi!
     Hoặc bài "Có một thời như thế", anh cũng có những câu thơ bình luận về "cái của em" thật đặc sắc:
                               Tạo hoá sinh ra kỳ quan vĩ đại
                               Suy cho cùng nhất cái này thôi!
                               Nhân loại tồn sinh phát triển ở nơi này
                               Không có sẽ hư vô phù phiếm cả.
     Trở lại với "Người đàn bà chứa linh hồn thánh linh". Sau đó nhà thơ trào ra cảm xúc:
                              Anh trải thơ lên đời viết về tình yêu - cuộc sống
     Bởi vì, không có em thì không có gì cả. Sự luyến ái chính đáng gái trai là cao thượng và thiêng liêng.
   Nếu nhà thơ Nga vĩ đại Mikhail Lermontov, đã viết những câu thơ bất hủ thần tượng tình yêu đối với người đàn bà:

                             Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng
                             Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên miếu thờ....
     Thì người đàn bà của tình yêu, cũng được nhà thơ Phạm Ngọc Thái nâng lên ý nghĩa thần thánh. Nó đọng lại súc tích trong câu kết của khổ thơ:
                             Trái tim em chứa linh hồn thánh linh.
     Giờ xin trở về với những câu thơ đầu:
                             Người đàn bà anh mãi mãi không quên
                             Nàng đã lẫn vào trong cát bụi...
     Thế mà tất cả còn lại về nàng chỉ là một hồi ức xa xăm. Hình ảnh hai chữ "cát bụi" -  Ý nói, tình yêu thuở xa xưa đã chìm lấp vào trong những tháng năm trôi dạt của cuộc đời. Khắc họa tình yêu trong bối cảnh nổi chìm ở dân dã. Tức là, tác giả đề cập về chủ đề "tình yêu và cuộc sống" chốn nhân quần. Tôi bỗng nhớ đến bài thơ "Những bóng người trên sân ga" của thi nhân Nguyễn Bính. Ông tả về cảnh chia ly trong nhân tình:
                              Những chiếc khăn màu thổn thức bay
                              Những bàn tay vẫy những bàn tay
                              Những đôi mắt ướt nhìn đôi mắt
                              Buồn ở đâu hơn ở chốn này?
     Cuộc chia ly trong "những bóng người trên sân ga" của Nguyễn Bính và cuộc chia ly tình yêu với người đàn bà của nhà thơ Phạm Ngọc Thái, có gì khác nhau? Ta không rõ. Nhưng chắc tâm trạng thì cũng là... "buồn ở đâu hơn ở chốn này"? Chỉ biết rằng, sự chia ly tình yêu đó đã để lại trong lòng nhà thơ một nỗi buồn nhớ khôn nguôi, yêu thương da diết. Như câu thơ đã viết :
                              Người đàn bà anh mãi mãi không quên
     Hoặc một kiểu nuối cảm ở "Hai sắc hoa ti-gôn" của nữ sĩ TTKH chăng?
                              Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng
                              Trời ơi, người ấy có buồn không?
                              Có thầm nghĩ tới loài hoa vỡ
                              Tựa trái tim phai, tựa máu hồng
    Bởi sau đó nhà thơ đã đặt câu hỏi về nàng?
                              Sống nổi trôi hay đang những ngày cảm khoái
                              Có bồi hồi nhớ lại quãng tình qua?
     Nghĩa là, nhà thơ không còn gặp lại và cũng không biết tin tức về em nữa. Không biết giờ em sống ra sao? Hạnh phúc hay là... "bèo dạt mây trôi"? Đó là ý của câu thơ "Nàng đã lẫn vào trong cát bụi..." - Trái tim nhà thơ thổn thức: em có còn nhớ những tháng năm, khi chúng mình yêu nhau? Người đàn bà ấy đã thành thần tượng của đời anh và của cả thi ca.
     Cũng nỗi cảm hoài trên, có một khổ thơ được tác giả cảm xúc lại giây phút đã cùng nàng tận hưởng những khoái lạc yêu đương. Đó là khổ thơ thứ hai:
                              Anh đã yêu từ ánh mắt như sao sa
                             Cả vòm ngực tiên trắng mềm, nóng hổi
                             Em mở rộng động trinh
                                                   để anh vào tận sâu trong hứng khởi
                             Lúc sướng vui em đã uốn mình.
     Đoạn thơ tả thực... nhưng hình ảnh thì lại mang màu sắc thơ mĩ học. Nào là: ánh mắt như sao sa; vòm ngực tiên trắng mềm; động trinh... Những hình ảnh mĩ học đó giúp cho tác giả dẫu tả thực vào xác thể của người yêu, cảm khoái của tình dục, mà thơ không bị thô. Ta đọc câu cuối của khổ:
                             Lúc sướng vui em đã uốn mình
     Hoặc khi tác giả tả về sự khoái lạc tột cùng: Em mở rộng động trinh... để anh vào tận sâu trong hứng khởi /- Hình ảnh mang tính biểu tượng của thơ tượng trưng.
     Nói về việc sử dụng biểu tượng thơ tượng trưng - Trong thế giới thơ tình của nhà thơ Phạm Ngọc Thái, phải thừa nhận rằng: Bên cạnh những hình ảnh nhụy nhàng hoa mỹ, có một số bài anh tả  khá sâu vào khoái lạc hay về thân thể người đàn bà, đã đạt được sự thành công. Vẫn đầy tính nghệ thuật ngôn ngữ. Cảm xúc sâu mà thơ huyền ảo, không bị tục. Thí dụ bài "cô áo trắng":
                             Em bọc trong anh không cần quần áo
                             Ôi, nguyệt của em đây một động sâu huyền ảo
                             Chứa cả thiên đường và vũ trụ bên trong
                             Em đừng hỏi vì sao anh yêu em!
     Rồi nhà thơ kết luận:
                             Đôi mắt nàng cả trời thu đẹp lắm!
                             Bầu vú nàng mùa hoa trái sinh sôi...
     Hay bài "Người đàn bà trắng" - Một trong những tuyệt đỉnh thi ca của anh, đã tả về cái của người đàn bà như thế này:
                             Chùm trinh em hát: Đấy chỗ thiên thai !
                             Người đàn bà ai mà định nghĩa?
      Thơ Phạm Ngọc Thái thường đi đến tột cùng sự viên mãn của thơ tự do hiện đại. Chính vì vậy mà tác giả đã được mệnh danh là "con đại bàng của thi ca hiện đại Việt Nam".
     Nói về khổ thơ cuối cùng. Sau khi gieo một câu thơ đạt đến điểm đỉnh về người đàn bà: Trái tim em chứa linh hồn thánh linh /- Tác giả hạ một đoạn thơ kết bài:
                             Trấn át ác quỉ bạo tàn
                             Anh khắc hình hài em trong vũ trụ
                             Biểu tượng lớn lao của chúng sinh
                             Sự tồn tại muôn đời. Vần xoay thế giới.
                             Cả chiến tranh và trong cả hoà bình.
     Tôi nhớ trong tác phẩm của thi hào Nga Pushkin - Ông từng nói ý rằng: Tình yêu của người đàn bà có thể hoá giải cả hận thù và cải hoá sự tàn ác. Tức là, người đàn bà có thể biến một tên bạo chúa trở nên nhân từ, xoá bỏ vợi đi những tội ác, mang lại lòng nhân ái lớn lao trong cuộc sống con người. Đó là ý nghĩa của câu thơ:
                             Trấn át ác quỉ bạo tàn...
     Hình tượng của khổ thơ kết, nó phản ảnh cả về vị thế cũng như phẩm giá của người đàn bà, trong sự tồn tại của thế giới cộng đồng.
     Nếu hai câu thơ trích của nhà thơ Nga Mikhail Lermontov ở trên:
                            Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng
                            Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên miếu thờ
      Được xem là lời tuyên ngôn bất hủ của tình yêu! - Thì hai câu kết ở đây, chính là bản tuyên ngôn của bài thơ "Người đàn bà chứa linh hồn thánh linh" này:
                             Sự tồn tại muôn đời. Vần xoay thế giới.
                             Cả chiến tranh và trong cả hoà bình.
      Hình tượng đúc kết cả tính vũ trụ, lịch sử và nhân sinh... trong ý nghĩa sinh tồn của xã hội loài người.  Nó có thể đạt đến tầm vóc là một bài thơ đặc sắc, mẫu mực của thơ tự do hiện đại, khi xây dựng biểu tượng về người đàn bà.
    
                                                                 NGUYỄN THỊ XUÂN
 
 
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 06.12.2019 17:15:38 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 06.12.2019 17:05:13
 
 
                “Váy thiếu nữ bay” -
                              MỘT TUYỆT PHẨM THƠ
 
Lời bàn: Có nhà thơ nào đã ví "cái" của người thiếu nữ như một cổng trời, qua cổng trời đó là vào một động thiên thai. Hay như cách tả của bà Hồ Xuân Hương về của quí của chị em mới thật là trăm hình vạn trạng, nhiều bài làm ta phải sởn gai óc. Thí dụ trong bài "Động Hương Tích":
                Bày đặt kìa ai khéo khéo phòm
                Nứt ra một lỗ hỏm hòm hom
     Khi thì bà mượn cái quạt để tả về "chỗ ấy":
                Chành ra ba góc da còn thiếu
                Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa...
     Giờ ta đến với thơ của Phạm Ngọc Thái ở bài "váy thiếu nữ bay", anh đã ví cái của em như:
                Một khoảng trời nghiêng ngửa bên trong
     Đến thiên nhiên cũng phải ngưỡng mộ mà run rẩy:
                Gió réo rắt, nắng bồn chồn hơi thở
                Tìm vào chỗ ấy của em...
     Cũng đúng thôi, ngay cả trái tim người khi cảm xúc còn rung động huống hồ thiên nhiên? Nhưng điều mà tôi muốn nói ở đây, viết ra câu thơ như thế quả là tác giả đã mạnh bạo. Từ câu trước dùng hình tượng rất gợi cảm "gió réo rắt, nắng bồn chồn", đến câu sau chuyển ngay sang cách nói có hơi hướng trần tục:
               Tìm vào chỗ ấy của em...
     Đọc lên ta thấy gai gai giật mình. Nhưng ngẫm kỹ lại thì sướng thơ. Chính viết thế đã tạo thêm sự hấp dẫn, dần dần thấy hay. Có phải chăng đó cũng là một thi pháp trong thơ hiện đại để sáng tác thơ vào lòng bạn đọc? Riêng tôi cho rằng viết thế là thích.
     Sang đến khổ thứ hai thì thơ bắt đầu mang theo tính triết lý:
                  Bờ bãi con người em trổ hoa, trái ngọt
                  Đến đế vương cũng khum gối cầu mong
      Trong nhân sinh quan ta thấy rõ ràng nhà thơ đứng về phía nhân gian, ca ngợi tình yêu sự sống ở chốn cộng đồng. Câu thơ: Bờ bãi con người em trổ hoa trái ngọt/-  Nghĩa là vậy. Ta thường nói, sở dĩ tác phẩm của Nguyễn du sâu sắc, bất hủ... bởi Người đã có hàng chục năm phải sống lăn lộn nơi dân dã, thấu hiểu nỗi tình kiếp chúng sinh mà viết nên... Kiều! Tôi nghĩ, một quan điểm rất cơ bản trong thi ca chính là thái độ nhân sinh và thế giới quan của nhà thơ như thế nào? nó có ý nghĩa rất quyết định tới tấm vóc của một bài thơ hay, cũng như các tác phẩm văn học nói chung.
      Xin trở lại bài Váy Thiếu Nữ Bay. Câu thơ vừa nói trên ý rằng, ở nơi "bờ bãi con người..." em như hoa trái của sự sống. Sự sống mà không có hoa trái thì chẳng có gì hết, sẽ chỉ như là cái xác chết. Sau đó để làm rõ hơn về giá trị bất hủ, nhà thơ viết:
                            Đến đế vương cũng khum gối cầu mong
      Vậy là, hơn một lần nữa tác giả lại bộc lộ quan điểm: cái ấy của em còn cao hơn, đáng giá hơn hàng bậc đế vương kia!
      Sau đó nhà thơ vẫn tiếp tục miêu tả nhưng ở mức độ rộng cao hơn:
                             Váy thiếu nữ bay lộ một lâu đài. điện ngọc
                             Nơi sự sống nhân quần tiến hoá muôn năm...
      Dùng hình tượng ví như "lâu đài, điện ngọc" ta cũng dễ hiểu. Cụ Nguyễn Du cũng đã chẳng từng ví của Kiều:
                            Dày dày sẵn đúc một toà thiên nhiên
      Còn về ý nghĩa tiến hoá vạn vật trong vũ trụ hay của thế giới nhân quần, khởi thuỷ và muôn năm cũng là ở  trong cái ấy mà ra cả. Sự sống của nhân loại cũng như văn minh, tiến bộ thế giới... đều phải bắt đầu từ đấy, về cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Còn tác giả muốn mượn cách nói như thế để hàm ý những gì nữa, thuộc trong lĩnh vực chính trị xã hội... thì có lẽ rồi đây đời còn cần phải bàn thêm? 
      Nghĩa là câu thơ: Nơi sự sống nhân quần tiến hoá muôn năm/-  đã mang theo cả ý nghĩa xã hội và tính vũ trụ của thi ca. Sang khổ thơ thứ ba:
                             Váy thiếu nữ bay mang cả hồn thời đại
                             Mênh mông bầu trời, say đắm thế gian
      Cái mà đã dấu trong chiếc váy bay của người thiếu nữ lại bao trùm lên cả hồn thời đại, làm say đắm thế gian - không phải chỉ bây giờ, mà từ xa xưa đến mai sau vẫn thế. Rồi tác giả buông ra một câu hỏi:
                            Có phải đó khúc quân hành nhân loại?
      Để anh chốt lại trong câu thơ kết đoạn:
                            Em giữ trong mình nguyên thuỷ lẫn văn minh
      Thì từ thuở thiên thai khi mà người đàn bà còn chưa biết mặc váy, cái đó đã có rồi. Tất nhiên nó mãi mãi là một bích phẩm bất hủ nhất, của cả tạo hoá lẫn xã hội con người. Cho dù tác giả không dụng ý nhưng thơ đã mang màu triết học, nghĩa những câu thơ kết vào nhau rất chặt chẽ.
     Sang khổ thơ cuối cùng của bài tác giả đã tung ra một lời phán quyết, dĩ nhiên bằng ngôn ngữ thi ca:
                           Váy thiếu nữ bay để thấy đời còn có lý!
                           Sự sống anh cùng nhân thế tồn sinh
                           Dù dung tục vẫn thánh tiên bậc nhất
                           Khởi điểm cho các luồng chính trị toả hào quang...
      Câu thơ cuối đã khoá lại toàn bộ bài thơ. Chính nó mang theo một lời triết lý có ý nghĩa xã hội, hàm ý về một phủ định nào đó? Nhà thơ phản ứng lại những tà đạo hoặc giả tạo về mặt chính trị, còn đang ẩn trong thể chế xã hội mà viết như thế chăng? Xin lần lượt phân tích đôi nét. Bước đầu tác giả đưa ra một sự lý giải về sự sống:
                           Sự sống anh cùng nhân thế tồn sinh
      Nghĩa là từ cá nhân tới xã hội phải nhờ có "cái ấy" mới có thể tồn tại và phát triển. Tất nhiên cách nói trong thi ca cũng chỉ có ý nghĩa biểu tượng. Như tôi đã nói trên, hàm ý thi ca Phạm Ngọc Thái trong bài thơ này luôn luôn mang theo tính phản biện có ý nghĩa xã hội. Cũng có số người cho rằng: "Phạm Ngọc Thái hơi cực đoan" - Tôi không biết quan niệm về anh như thế đã đúng chưa? Nhưng có lẽ đó cũng là một điểm xuất phát để tạo nên ý nghĩa tột đỉnh trong tình thơ này của anh! Tác giả đã phát triển sự biện luận ấy thế nào:
                         Dù dung tục vẫn thánh tiên bậc nhất
      Nói là phàm tục, cũng là phàm tục. Nhưng nếu nói "cái đó" thiêng? thì rõ ràng cũng có ý nghĩa thiêng. Chẳng thế mà nhà thơ Nga M.Lermôntốp đã viết những câu thơ bất hủ về tình yêu với người đàn bà:
                        Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng
                        Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên miếu thờ.
     Bởi vì với ý tưởng chân chính, lòng ham muốn cái đó là đỉnh cao của sự thăng hoa tột cùng trong tình yêu con người. Cái hạnh phúc vô giá, niềm đam mê vô tận. Nó vừa tạo nên những sướng vui, đồng thời cũng là nguồn gốc của nỗi đau khổ. Nó mang đến ý nghĩa thánh thiện, đức nhân ái và bao dung. Nó chính là hạt nhân của tình lứa đôi. Cho nên Puskin đã nói một câu nổi tiếng, rằng: "Chỉ có tình yêu mới đẩy lùi tội ác"! Ý nghĩa đều nằm trong câu thơ Phạm Ngọc Thái đã viết:
                        Dù dung tục vẫn thánh tiên bậc nhất
      Ở đây tác giả cũng chỉ nhấn mạnh về tình yêu gái trai nơi nhân gian, mà anh gọi là "bờ bãi con người...".  Như trên đã nói, câu cuối cùng đã chốt lại cả bài thơ:
                       Khởi điểm cho các luồng chính trị toả hào quang...
      Đó là ngòi bộc phá nổ để bảo vệ cho toàn bộ ý tưởng, sự biện luận đến các hình tượng của bài. Nào là:
     Váy thiếu nữ bay mang cả hồn thời đại, Nơi sự sống nhân quần tiến hoá muôn năm, Mênh mông bầu trời say đắm thế gian, Một khoảng trời nghiêng ngửa, hoặc : Váy thiếu nữ bay lộ một lâu đài điện ngọc...
     Chỉ để bảo vệ một chủ thuyết của tác giả, ca ngợi cái kiệt tác mà tạo hoá hay thượng đế đã sinh ra trên người đàn bà!
     Thì từ khi có vũ trụ cùng thế giới con người đến nay, đã có cái gì được coi là cao hơn, vĩ đại hơn cái của đàn bà ấy đâu? Dù nhân loại có tiến triển đến hàng triệu năm nữa, nó vẫn vĩ đại nhất! Cho nên một bài thơ hoàn hảo, đầy đủ phẩm bích để ca ngợi về cái kiệt tác của thượng đế ấy, hẳn đó phải là một tuyệt phẩm hay một tuyệt tác thi ca!
      "Váy thiếu nữ bay" xứng đáng là một đài thơ. Tôi tin nó sẽ trở thành một thi phẩm không kém phần bất hủ trong thế giới thi ca của văn đàn. 
 
                                                                NGUYỄN ĐÌNH CHÚC
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 06.12.2019 17:11:40 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 06.12.2019 17:07:54
 
 
 
                       “Thế giới nàng” - 
                                 MỘT BÀI THƠ TƯỢNG TRƯNG
 
Lời bình: Đọc bài thơ, ta liên tưởng tới tình thi nổi tiếng Hồ-A-Đờ của một thi sĩ, thuộc trường phái thơ lãng mạn Pháp thế kỉ XIX – Lamartin:
                  Xin giữ lại trong hiu hiu ngọn gió
                  Trong âm vang xao động mãi hai bờ
                  Trong gương mặt nguyệt hằng có vầng trán bạc
                  Đang tỏa lan dìu dịu sáng trên hồ
     Hình ảnh người đàn bà lắng đọng trong tâm hồn ông, mà vang vọng mãi không gian:
                    Hỡi tháng năm, xin đừng bay đi vội!
                    Thời gian ơi, xin hãy tạm ngừng trôi!
                     Để cho ta hưởng trọn niềm vui
                     Nhanh tan biến trong những ngày tuyệt mỹ!
     Trong “Thế giới nàng”, Phạm Ngọc Thái diến tả:
                     Ôi, thăm thẳm không gian vô tận
                     Sóng hồ chao dòng nước lặng lờ
                     Xin dừng lại những tháng năm bất tận
                     Cát bụi cũng hoá băng trong đôi mắt nàng mơ.
     Nàng là cả một thế giới: Cát bụi cũng hoá băng trong đôi mắt nàng mơ /- Sự mơ của nàng ở đây, là mơ trong những cơn hoan lạc tình ái chăng? Khi nàng mơ... cũng đưa cả tâm hồn và trái tim ta lên tận chín tầng mây, làm cho ta say mê li! Sự mê li đến mức “cát bụi còn phải hóa băng” – Hình ảnh tượng trưng, được tác giả miêu tả lên tới điểm đỉnh.
     Thế giới của người đàn bà là bài ca vô tận. Những giờ khắc nàng đưa ta vào xứ mộng mơ ấy, ta như thấy lạc vào một thế giới khác – thế giới của thần tiên. Ngỡ cả đất trời kia đang bay trên tấm thân nõn nà, trắng như mặt nguyệt của nàng:
                   Dường như cả đất trời chấp chới
                   Để hồi sinh một thế giới thật lạ xa
                                            (câu 11 – 12)
     Nhà thơ tưởng tượng lại những giây phút đã cùng nàng ân ái:
                     Những giờ khắc êm đềm trăng sáng
                     Trong bài ca nàng hát mãi không thôi
                     Đêm buông xuống sao trời toả rạng
                     Ánh mắt xôn xao, thân tuyết nàng trôi...
     Những vì sao long lanh tắm trên làn da như tuyết của người đàn bà. Ánh mắt cũng phải xôn xao, chiêm ngưỡng tấm thân nàng trôi êm đềm dưới đêm trăng.
      Bích Khê có những câu thơ tả đầy ngọc bích về tấm thân kiều diễm của người mỹ nữ, qua bài “Tranh lõa thể” nổi tiếng:
                       Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm?
                       Nàng là hương hay nhan sắc lên hương?
     Hay là:
                       Ðêm u huyền ngủ mơ trên mái tóc.
                       Vài chút trăng say đọng ở làn môi.
     Trong bài thơ “Thế giới nàng” này, thi sĩ Phạm Ngọc Thái đã mô tả về người đàn bà, qua hình ảnh những câu thơ tượng trưng mang ý nghĩa nhân văn rất cao:
                       Khi nàng diễn đôi bầu trắng tinh mặt nguyệt
                       Tội ác cũng run lên, bóng tối hết yêu ma
                                                          (câu 9 – 10)
     Cổ nhân ta từng nói: nhan sắc của người đàn bà, có thể cải hóa được cả những tên bạo chúa. Ở đây, ý những câu thơ của Phạm Ngọc Thái muốn nói rằng: khi nàng diễn đôi bầu trắng của nàng, thì cải huấn được cả tội ác, xua đuổi hết ma tà...
     Bài thơ ôm trùm nhiều phương diện, ca ngợi về cái đẹp và tính nhân bản trong thi ca. Tôi ví dụ như đôi câu thơ:
                       Những giây phút sống bên nàng bất tử!
                       Hồn trôi trong vũng nguyệt đẫm sao sa
                                                        (câu 13 – 14)
     Mô tả về những giây phút say mê yêu đương cùng nàng, thi nhân tưởng như tâm hồn mình bay lên chót vót. Thân thể thần tiên nàng tắm trong một bầu trời đẫm nguyệt và những ánh sao sa. Thế giới nàng thật toàn mĩ, như Nguyễn Du từng miêu tả về Kiều:
                      Rõ màu trong ngọc trắng ngà
                      Dầy dầy sẵn đúc một tòa thiên nhiên
     “Thế giới nàng” là một bài thơ ca ngợi về tòa thành của tình yêu, với sự hoàn mỹ trong tấm thân mà tạo hóa đã tạc lên người đàn bà, qua cảm xúc thăng hoa của nhà thơ. Thi phẩm tạo thành một bức tranh đẹp, hàm chứa cả tính vũ trụ cùng ý nghĩa nhân văn trong đó – như hai câu kết bài:
                      Ta tưởng tượng nàng đẩy lùi toàn thế giới
                      Khi giữa ngân hà nàng cởi váy nàng ra...
     Thế giới của người đàn bà thật rung động, sâu sắc mà vô biên.
 
                                                                              THI SƠN
 
 
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 06.12.2019 17:13:46 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 06.12.2019 17:10:36
 
 
         “Anh vọng nghe tiếng em hát bên hồ” -
                   MỘT BẢN TÌNH DA DIẾT MÁU TIM
 
Lời bình: Nhà thơ Phạm Ngọc Thái có nhiều thơ hay, đặc biệt là thơ tình. Bài "Anh vọng nghe tiếng em hát bên hồ" này, cứ gieo vào tôi một nỗi cảm hoài da diết:
                         Anh vọng nghe tiếng hát bỗng bàng hoàng
                         Đôi mắt mùa thu ru êm ả
                         Ôi, hồ xưa! Những đêm trăng lộng gió
                         Những đêm không chiếu, không màn
      Tiếng hát mà ngày ấy thiếu nữ vẫn thường hát cho anh nghe trong những đêm trăng bên hồ. Người thiếu nữ có đôi mắt mùa thu dịu dàng, êm ái. Đây là mùa thu đất trời hay mùa thu trong em? Bởi hình ảnh mùa thu đây cũng chỉ còn được gợi lại trong kí ức cùng với tiếng hát của em vọng về, nó càng trở nên sâu lắng, khắc khoải.
     Hình tượng: Những đêm không chiếu, không màn /-  Nói về kỉ niệm những tháng năm của tình yêu tuổi trẻ, mơ mộng và thiêng liêng. "... không chiếu, không màn" cũng có nghĩa là màn trời, chiếu đất.  Nhưng màn trời, chiếu đất của những kiếp lang thang là cảnh cát bụi, gió mưa - Còn màn trời, chiếu đất để diễn tả về tình yêu gái trai lại là hình tượng có tính mĩ học của thiên nhiên. Những đêm không chiếu, không màn ấy... họ đã tha thiết yêu nhau. Và chính trong cái không gian mộng mơ đó, người con gái đã cất tiếng hát. Tiếng em nhỏ nhẹ chỉ đủ cho anh nghe, lẫn vào gió thổi cùng trăng sao.
     Đấy, cái khúc thơ đầu nhà thơ đã diễn tả về khung cảnh thiên nhiên và tình yêu bằng cảm xúc trào lên trái tim anh, để bật ra những lời thơ say đắm, thân thương. Kỉ niệm ngọt ngào quá !... Đáng yêu quá !... Giọng thơ khá du dương:
                         Ôi, hồ xưa! Những đêm trăng lộng gió...
     Sang khúc thứ hai, tác giả trở về với thực tại. Những năm tháng tươi đẹp, mộng mơ đã qua đi. Em cũng không còn bên anh. Nhà thơ thầm than:
                        Tiếng hát ấy vẳng xa đã vào bụi cát
                        Em mãi còn kỉ niệm trong anh
     Tất cả chìm lẫn trong cát bụi. Thơ đi vào triết lý về tháng năm và cuộc đời.  Khát vọng và thực tế. Tình yêu và sự chia ly. Đó là những mâu thuẫn của cuộc sống. Nhà thơ phát biểu về hạnh phúc của đời anh thế nào?
                        Như hạnh phúc đời anh: cái thực là hư cả
                        Cái đã hư xưa mới chính thực là mình
     Ở hai câu trên của khúc thứ hai như vừa phân tích, là tác giả nói về sự bất diệt của tình yêu! Mặc dù tình đã qua, tất cả vào cát bụi... nhưng em mãi mãi là một kỉ niệm không phai mờ  trong anh. Mang màu sắc hoài niệm.
     Còn hai câu dưới thì triết lí: Cuộc sống của anh hôm nay, cái vẫn đang tồn tại lại chính là... hư ảo? Còn cái đã vào hư ảo, mới thực là hạnh phúc của cuộc đời. Xin phân tích ít nét về sự triết lý của hai câu thơ này, hay thế nào?
     Vì sao cái "thực" lại là "hư"? Câu thơ có ý ẩn, cảm xúc phát ra từ tâm linh. Nghĩa là về "thần" chứ không phải về "chất". Tính triết lí nó nằm trong linh hồn con người hơn là bản thể. Tức là, dù tháng năm cát bụi, nhưng tình em mãi mãi còn trong cuộc sống cũng như trái tim anh. Cho nên, chính cái tình yêu "hư ảo" ấy đã trở thành ý nghĩa tồn tại, giá trị đời sống tinh thần của nhà thơ.
    Ta lại thấy, nếu mặt phải của tình yêu là nguồn hạnh phúc vô biên - Thì mặt trái của nó khi bị tan vỡ, bên những khổ đau dày vò và thương tiếc... cũng là nguồn hạnh phúc cuộc đời. Chính tính triết lý hai mặt này, về phương diện thi ca đã đẩy nỗi thơ đi đến sự tột cùng. Để nói về giá trị lớn lao, bất hủ của tình yêu! Vậy là, từ cái kí ức nhớ về tiếng hát của người thiếu nữ xưa vọng trong tâm trí, nhà thơ đã dệt nên cả một bản tình xô-nát bên hồ.
     Sang khúc thứ ba, khúc thơ cuối cùng:    
                        Cuộc đời như bóng mây qua vũ trụ
                        Chiếu ở rất xa,
                                                qua hồn ta,
                                                                  trong mộng ủ
                        Ôi! Hư vô, sao quặn xiết lòng ta?
      Có khi người ta nói: cuộc đời dài lê thê. Đấy là trong cuộc sống bất hạnh, nhiều khổ đau. Dân gian cũng thường hay ví như một câu ngạn ngữ: đằng đẵng cả một kiếp người? Còn khi hạnh phúc, niềm vui nhiều hơn nỗi buồn - Người ta lại thường nói: thoáng cái đã trôi qua một đời người. Hoặc, cuộc đời vụt trôi như một cánh chim bay, như một giấc mơ, v.v...
    Ở đây tác giả viết: Cuộc đời như bóng mây qua vũ trụ /-  Nói là "cuộc đời", nhưng thực ra ý của nhà thơ muốn nói về những tháng năm hạnh phúc bên em đã vèo trôi qua mất rồi. Tình yêu chỉ còn là hoài vọng với nỗi nhớ cồn cào, da diết. Như ngay trong câu đầu tiên của bài:
                        Anh vọng nghe tiếng hát bỗng bàng hoàng
                        Đôi mắt mùa thu ru êm ả...
     Đến thân hình, ánh mắt, giọng nói... của em yêu ngày nào, cũng chỉ còn lại với anh bằng ảo ảnh mà thôi. Hay như câu thơ ở khúc thứ hai vừa phân tích:
                        Như hạnh phúc đời anh: cái thực là hư cả
     Nghĩa là sự tồn tại của anh hôm nay chỉ là xác thể. Còn linh hồn, trái tim anh đã theo tình yêu của em bay xa rồi - Thơ vẫn là thơ mà... Cho nên, cái năm tháng ngắn ngủi với em chính là hạnh phúc, ý nghĩa cuộc sống của đời anh. Nó đã vụt trôi qua như một bóng mây trong cả vũ trụ hoang vắng này.
     Khúc thứ ba cũng là sự triết lí để nói về tình yêu và cuộc sống, nhưng nó được sử dụng bằng hình ảnh của thiên nhiên, trời đất. Vũ trụ đã ập vào làm thành hình tượng thi ca của Phạm Ngọc Thái. Tình yêu với em trôi qua như một áng mây trên cả bầu trời mênh mông. Đó phải là một áng mây rạng rỡ, đẹp nhất của tháng năm, tận khoảng xa xăm nào đó chiếu vọng về: Chiếu ở rất xa... / qua hồn ta.../ trong mộng ủ...
     Kí ức tình yêu xưa hiển hiện,  trở về làm xao động trái tim. Nó chiếu ánh lên trong tâm hồn hay chập chờn trong những giấc mơ. Hư vô đấy, thế mà: Ôi! Hư vô, sao quặn xiết lòng ta? /-  Lời thơ thiết tha và xa xót. Đến câu kết, tác giả điệp lại âm vang tiếng hát của câu thơ đầu:
                        Hỡi đêm tàn!
                        Có nghe tiếng em vẫn hát tận hồ xa...
     Hình ảnh "đêm tàn" gợi cho ta về những đêm dài thao thức, nhà thơ đắm chìm trong nỗi nhớ người yêu.  Hình ảnh rất chân thực nhưng đầy mộng. Bài thơ chỉ xoay quanh tiếng hát của người con gái bên hồ, đã được khai thác triệt để bằng cảm xúc của trái tim, tâm hồn tác giả, rồi sử dụng cảnh trời đất, vũ trụ để minh họa và triết lí. Nhờ có tính triết lí mà thơ không bị rơi vào sự uỷ mị. Tất cả quyện vào nhau, khúc triết.
     Một bài thơ tự do ba khúc, mười hai câu. Độ ngắn dài của mỗi câu tuỳ thuộc vào cảm xúc của nhà thơ. Có lúc kéo dài ra như ở câu đầu:
                        Anh vọng nghe tiếng hát bỗng bàng hoàng
     Tiếp theo là một câu ngắn, để cho hình ảnh tích đọng vào ánh mắt của người yêu:
                      Đôi mắt mùa thu ru êm ả
     Sau đó thơ lại kéo dài ra tả về cảnh xưa êm đềm:
                      Ôi, hồ xưa! Những đêm trăng lộng gió
Nhưng có đoạn được gieo như thể thơ bậc thang. Thí dụ ở khúc thứ ba như đã nói trên:
                      Cuộc đời như bóng mây qua vũ trụ
                      Chiếu ở rất xa /
                                             qua hồn ta /
                                                                trong mộng ủ /
      Đến cuối cùng giọng thơ đổ xuống, xàng xê như một bài ca vọng cổ vậy:
                      Hỡi đêm tàn!
                      Có nghe tiếng em vẫn hát tận hồ xa...
     Thơ tự do hiện đại Phạm Ngọc Thái thực sự là rất mới. Thơ viết phóng khoáng, chuyển đổi tứ tự nhiên, hình ảnh, ngôn ngữ sinh động trong nhịp điệu thi ca... mà không rơi vào sự mượt mà nhàm chán. Có thể nói - Tác giả thuộc các nhà thơ tự do, gieo thơ hiện đại đã vào hàng bậc tinh luyện, nhẹ nhàng.


                                                    NGUYỄN THỊ KIM TUYẾT
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 06.12.2019 17:14:32 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 16:48:18
 
            "Anh vẫn ở bên Hồ Tây" –
                   CẢM NHẬN VỀ BÀI THƠ TÌNH HAY
 
Lời bình: "Anh vẫn ở bên Hồ Tây" là bản tình ca viết về mối tình trong trắng thuở sinh viên, dù mối tình đó đã trở thành dĩ vãng:
                        Nhớ buổi đón em cổng trường sư phạm
                        Đôi mắt từ xa đã nhận ra người
                        Tình yêu có cái nhìn trong linh cảm
    Người ta thường nói tình yêu có giác quan thứ sáu, bởi vậy nhìn thấy hình bóng người yêu từ xa đã nhận ra ngay, cũng là điều dễ hiểu. Thế mà:
                        Giờ ở đâu, người con gái xa xôi?
    Anh thổn thức vọng gọi em xưa trong nỗi vắng, cô đơn! Tôi đã đọc nhiều thơ Phạm Ngọc Thái. Không ít bài anh đã nhắc đến hình ảnh người nữ sinh này. Bài nào cũng da diết, nhớ thương. Liệu đây có phải cũng chính là cô sinh nữ trường Sư phạm Ngoại ngữ,  trong bài thơ Em Về Biển của tập "Rung động trái tim"? Mà ở tựa đề của bài anh có ghi:
-  Kỷ niệm K.A. người sinh nữ trường SPNN năm xưa, quê hương thành phố biển.
    Em Về Biển cũng là một bài thơ tình sâu sắc và khá hay. Ở bài đó, có một đoạn tác giả đã nhắc đến việc đón người yêu bên cổng trường:
                      Hàng bạch đàn năm xưa còn đó
                      Anh còn đây, em hỡi! Anh còn đây
                      Nhớ những buổi đón em bên cổng trường sinh ngữ
                      Tóc nửa bạc rồi chỉ thấy gió mưa bay...
    Nhưng Em Về Biển anh đã viết từ năm 1993, khi mái tóc mới bạc nửa phần (như lời thơ) - Còn bài Anh Vẫn Ở Bên Hồ Tây này thì tác giả lại vừa sáng tác trong năm 2012, khi đã qua cái tuổi lục tuần. Sau gần 20 năm, chắc nay tóc nhà thơ đã phải bạc gần hết rồi? Thế mới biết, tâm hồn thi nhân trẻ mãi không già.
    Hồ Tây chẳng phải chỉ là nơi nhà thơ sinh sống, ở đó còn ghi nhận bao nhiêu kỉ niệm tình yêu của đời anh. Mỗi khi qua lại bên hồ, không tránh khỏi những giây phút chạnh nhớ về tình cũ, lòng xa xót. Bởi vậy vừa mới vào thơ anh đã thốt lên:
                     Tình để lại vết thương không lành được
                     Soi mặt hồ in mãi bóng thời gian
    Hình ảnh người con gái lại hiện về làm xao động trái tim anh:
                     Em hiền dịu trái tim từng tha thiết
                     Người con gái anh yêu nay hóa khói sương tan
    Hình ảnh "hoá khói sương tan" đó chính là một biểu tượng về cát bụi cuộc đời. Tình yêu thiêng liêng vậy, hình ảnh cô sinh nữ cũng hiền dịu và anh tha thiết đến thế, vậy mà giờ đây tất cả chỉ còn là sương khói. Ngôn ngữ thi ca của Phạm Ngọc Thái sử dụng thuộc loại ngôn ngữ hình tượng hội hoạ, tuy bình dị nhưng vẫn thanh thoát và hàm súc.
    "Anh vẫn ở bên hồ Tây" là một bài thơ tình cảm động.Vết thương tình dẫu chỉ là vô hình, nhưng nó lại có thể khoét sâu vào trái tim, tâm hồn làm cho nhà thơ đau đớn, như không bao giờ lành lại được. Lòng anh lưu luyến cả một thời tuổi trẻ đã qua đi. Sang đoạn thứ hai, thơ càng được khắc sâu hơn về tình yêu:
                       Ta cũng già rồi, em ơi! Vết thương còn đau buốt
                       Hạnh phúc qua như một cánh chim bay
                       Nông nỗi đời người để đâu cho hết
                       Tình thơ ngây... tình sao mãi thơ ngây…
    Tôi nghĩ, người con gái kia khi nghe được những lời thơ này, chắc phải xúc động lắm! Nhà thơ đã trải nghiệm qua gần trọn một đời mình, nên cái "nông nỗi đời người" ở đây ý muốn nói về sự mất mát của tình yêu, cuộc sống. Càng thấy quí những hạnh phúc đã trôi đi. Cô gái ấy giờ đây đâu còn trẻ? nhưng trong kí ức nhà thơ, em vẫn trong trắng tươi mát như thuở nữ sinh. Câu thơ: Tình thơ ngây... tình sao mãi thơ ngây/- là vậy. Trong tình yêu có biết bao sự ly tan chẳng ra đâu vào đâu. Có khi cả hai người cùng yêu tha thiết với nhau suốt đời, ấy vậy mà cũng tan vỡ. Chính thế nên vào đoạn thơ thứ hai này lòng tác giả mới thổn thức: Ta cũng già rồi, em ơi! Vết thương còn đau buốt/- Nghĩa là, những năm tháng yêu em là thời gian hạnh phúc của đời anh. Đó là sự luyến tiếc cuộc sống và tình yêu tuổi trẻ, ngỡ đã vụt trôi như một cánh chim bay...
    Sau đó tác giả có nhắc lại về những buổi đón em bên cổng trường như đã nói ở trên, để cuối cùng anh kết:
                      Thế đó, em ơi! Tình qua không trở lại
                      Xế chiều rồi mà máu tim chảy mãi không thôi
                      Em có nghe gió Tây Hồ đang thổi
                      Anh ở đây, vẫn bên hồ Tây mây trôi...
    Hình ảnh gió hồ Tây thổi cùng những làn mây trôi... là biểu tượng những tháng năm tiếp nối và cuộc sống heo hút của nhà thơ. Đó là hai câu thơ hay nhất bài, lời thơ sinh động đầy hàm ý. Nhờ hai câu kết này mà bài thơ được viên mãn và tầm vóc. Ý nghĩa của nó để nói tình yêu và cuộc đời, vừa cát bụi vừa mãi mãi...
    Như lời Nguyễn Đình Chúc trong một bài bình luận về chân dung thơ Phạm Ngọc Thái, khi nói về tình thơ này đã có nhận xét:
   "Anh vẫn ở bên hồ Tây" là một bài thơ tình hay của tập Hồ Xuân Hương Tái Lai, hình ảnh thơ rất chân thực nhưng vẫn cô đúc, dường như trên mỗi dòng thơ đều có máu tim của nhà thơ đang rỏ xuống...
    Rồi nhà bình luận khái quát:
… Bài thơ chỉ có 16 câu với 4 khổ thơ, được viết vào lúc cuộc đời tác giả đã về chiều khi nhớ lại mối tình với một người sinh nữ. Đứng bên bờ hồ Tây gió thổi, mây bay... tác giả bồi hồi nghe tiếng của lòng mình đang trỗi dậy thưở còn tình yêu tuổi trẻ. Hình tượng thơ khắc họa trong câu cuối cùng: Anh ở đây, vẫn bên hồ Tây mây trôi.../- ý nói, những làn mây trôi kia không chỉ là cảnh vật thiên nhiên hoang vu mà nó còn biểu thị cho cả khoảng thời gian trôi. Như câu: Hạnh phúc qua như một cánh chim bay/- Nói lên niềm vui ngắn ngủi, thoảng chốc đã không còn. Hoặc khi tả về hình bóng người con gái xa xưa nay chỉ còn trong ký ức, anh viết:
                     
Người con gái anh yêu nay hoá khói sương tan
    Để biểu thị cho sự chìm lấp của thời gian đã trôi vào quá khứ - Đó chính là thứ ngôn ngữ thi ca rất hàm súc và giàu tính biểu tượng”.

    Theo cảm nhận của tôi: Anh Vẫn Ở Bên Hồ Tây là một bài thơ tình vô giá của nhà thơ Phạm Ngọc Thái. Chẳng những bài thơ cảm hoá được lòng người, đồng thời còn có khả năng tồn tại với đời. Rất có thể thi phẩm sẽ trở thành một viên ngọc thi ca của văn đàn hôm nay và mai sau.

                                                              HOÀNG THỊ THẢO
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 16:53:46
 
                  « Động bướm »
                         MỘT BÀI THƠ THẦN SẦU QUỈ KHÓC
 
Lời bình:  Đây là một bài thơ tượng trưng. Đọc suốt bài thơ ta thấy hình tượng gồm toàn những yếu tố tượng trưng "tương ứng cảm quan". Khuynh hướng này do nhà thơ Pháp Charles Baudelaire, một trong những bậc thầy của trường phái thơ tượng trưng châu Âu vào cuối thế kỉ XIX khởi xướng. Theo Baudelaire, sự liên kết giữa vật này với vật khác, giữa con người - cuộc sống với thiên nhiên, đều có thể thay thế nhau bằng biểu tượng. Biểu tượng đó phản ảnh một cách tương ứng sự vật, nhưng không phải do lý trí sắp đặt mà dựa vào cảm thụ được phát ra từ các giác quan hay tâm linh, gọi là cảm quan. Ta hãy phân tích đoạn thơ thứ nhất:
                     Phút say đắm tột cùng em mở toang động bướm
                     Giữa khu rừng rậm rạp, nguyên sơ
     "Bướm" đã trở thành một biểu tượng ở chốn dân gian để chỉ "cái" của người đàn bà. Tác giả dùng hình ảnh "động bướm" làm tượng trưng, ý như đó là "cái hang" ở trên nàng. Ta hãy nghe Bà Hồ Xuân Hương tả về "cái hang" của chị em, qua bài "Động Hương Tích":
                   Bầy đặt kìa ai khéo khéo phòm
                   Nứt ra một lỗ hỏm hòm hom...
      Hay bài "Hang Cắc Cớ":
                  Nứt làm đôi mảnh hỏm hòm hom
                  Kẽ hầm rêu mốc trơ toen hoẻn
     Tôi không thể bình quá sâu hình ảnh của câu: Kẽ hầm rêu mốc trơ toen hoẻn /-  Bởi phân tích ra nó sẽ bẩn... làm hỏng thơ của bà. Nhưng đọc ta có thể hiểu: khi bà tả "kẽ hầm rêu mốc...", là nói về khe ngách bên trong của bướm bị dơ. Vậy còn "cái gì trơ toen hoẻn"? Phải chăng là... "nhân bướm"? Ví dụ thêm một tình thi khác, bài "con ốc nhồi":
                  Quân tử có thương thì bóc yếm
                  Xin đừng ngó ngoáy lỗ trôn tôi
      "bóc yếm" là hình ảnh mô phỏng về sự ve vuốt, xoa nắn vòm ngực, phía trên người con gái - Còn "ngó ngoáy lỗ trôn", hình tượng nghịch ngợm bộ phận dưới v.v.
      Ở đây, nhà thơ Phạm Ngọc Thái diễn tả cái bướm đã có từ thời tiền sử: Giữa khu rừng rậm rạp, nguyên sơ /-  Nghĩa là nó do tạo hóa đúc tạc nên. Đến câu thơ 11-12 nhà thơ còn láy lại một lần nữa:
                    Tự thiên thai chẳng phải vẽ vời nắn gọt
                    Lạc vào vườn em trái cấm ngọt hương tươi
       Bướm của em như hoa trái đất trời, "ăn" vào là nhớ mãi. Từ nguyên thuỷ đến bây giờ chẳng cần tiến hoá thêm, thế mà:
                    Nàng thơ thẫn thờ si mê hưng phấn
     Ngay từ buổi thiên thai cái "động bướm" ấy đã hoàn bích rồi. Ai nhìn thấy hay chỉ cần nghĩ tới... cũng phải hưng phấn, rạo rực trong lòng. Đến câu thơ thứ tư, hình tượng thơ còn mang theo tính triết học:
                    Bướm của em chứa cả thánh thần lẫn yêu ma.
      Bướm em vừa siêu phàm tựa thánh tiên, lại vừa như có ma quỉ: Làm ta say mê, thần tượng và khát vọng. Nhưng cũng có khi vì si mê quá hoá mù quáng, như bị "ma dẫn lối quỉ đưa đường"... tự huỷ hoại cuộc đời mình. Tức là, tình yêu mang đến cho ta niềm hạnh phúc vô biên, đưa tâm hồn ta hoan lạc ở chốn bồng lai, lại cũng có thể làm cho trái tim ta đau khổ, tan vỡ vì thất vọng! Đến đoạn thứ ba, tác giả tiếp tục phát triển:
                     Thân nhi nữ một thế giới mênh mông, hoang dại
                     Cấu thành bên trong bao yếu tố mĩ miều
      Cái thế giới mênh mông, hoang dại đó... thuộc hình ảnh thơ trìu tượng. Tác giả miêu tả sự toàn bích của tấm thân người nhi nữ từ trong ra ngoài, để khẳng định sự vĩ đại của tạo hoá! Cho dù xã hội loài người có phát triển hàng vạn năm nữa, văn minh tiến bộ đến đâu... cũng không thể so sánh nổi. Trong sự vĩ đại đó thì việc sinh thành ra "bướm" đàn bà là điều kì diệu nhất - Một thiên kiệt tác!
      Quay trở lại với đoạn thứ hai, nhà thơ buông ra một câu hỏi:
                   Có ai chưa em đã vào khai phá?
     Nghĩa là em đã hiến dâng cái của em cho người đàn ông nào chưa? Sau đó chính anh lại tự giải nghĩa:
                   Để bướm vẫy vùng, bướm thỏa ước ao
     Đâu có phải chỉ một mình người con trai sướng? Bởi khi hiến dâng cho tình yêu, cũng chính là khát vọng của người con gái để trở thành... đàn bà:
                   Khi ấy em sẽ không còn là trinh nữ
                   Bờ-bãi-đời-người bướm vẫn lượn như sao...
      Thơ đã đi sâu vào phạm trù đời sống mà diễn tả. Dĩ nhiên là đời sống ấy phải có cả đàn ông, nhưng thường trong nhiều phạm trù người ta chỉ thiên nói về nữ tính. Nếu không có cái bướm đàn bà thì cuộc sống của ta sẽ không còn nghĩa lí.
      Đến đây, tôi xin nói đôi nét về một số bài thơ khác dạng tương tự như "Động bướm" -  Phạm Ngọc Thái có một số tình thơ lãng mạn vào loại khá kỳ dị. Có thể kể ra vài bài đặc sắc, nổi lên như: Đàn bà đẹp nhất là khi đèn đã tắt; Xem tranh bán loã thể; Váy thiếu nữ bay - "Động bướm" chỉ là một bài điển hình trong số những tình thi đó.
      "Đàn bà đẹp nhất là khi đèn đã tắt"  - Tả về hình ảnh người yêu khoả thân trong đêm tối:
                 Ta gặp nhau chỉ trong chốc lát
                 Giữa đêm tối anh lần vào em thăm thiên thai...
     "thiên thai" chính là cái ấy! Vậy "giữa đêm tối anh lần vào thăm thiên thai của em..." để làm gì? chẳng nói thì ai cũng biết. Thơ tả vào dục vọng mà vẫn rất mềm mại, đáng yêu. Hay là:
                  Hôn đôi trái em tưởng mình du ngoạn khắp không trung
                  Chơi dỡn nguyệt một thiên đường tuyệt thế
                  Mong trời cứ đêm để cùng em vui chút nữa.
      Hạnh phúc trong tình yêu của thi nhân hoà trong niềm sướng vui cùng thân thể người yêu. Nhà thơ tả thẳng vào sự khoái cảm, nhưng khi đọc ta vẫn không thấy sượng. Hình ảnh "Hôn đôi trái em..." diễn tả sự say sưa, man mê đôi tí người yêu... lại ngỡ như mình đang du ngoạn, bay bổng giữa không trung. Hoặc là hình ảnh "chơi dỡn nguyệt", giây phút tột cùng khoái lạc trong quan hệ nam nữ, rồi tác giả buông một câu khẳng định:
                 Đàn bà đẹp nhất là ở trong đêm tối
                 Để nhớ nhau suốt đời...
    Hình tượng "đẹp" ở đây, mang màu sắc thơ mĩ học. Ta lại nhớ tới câu ca dao trong dân gian:
                 Dao đâm vào thịt thì đau
                 Thịt đâm vào thịt nhớ nhau suốt đời
     Cuối bài tác giả đã kết:
                 Đêm tắt đèn thành ánh sáng của thơ tôi!
     Câu thơ bộc lộ một thái độ. Có thể nó hàm chứa về một phản ứng nào đó có ý nghĩa xã hội? Như ta thường nói về bà Hồ Xuân Hương, rằng: Tư tưởng bên trong thơ của bà là bộc lộ một thái độ phản kháng sự đè nén, hủ lậu của chế độ phong kiến đối với người phụ nữ. Thì đây, chính câu thơ là sự bùng nổ... thiên về tính chính trị xã hội nào đó, trong ý tưởng của nhà thơ?
    Tôi nói sang bài "Xem tranh bán loã thể" - Bài thơ đã được nghệ sĩ Anh Trần bình là một kỳ tác thi ca! Có những câu khi đọc lên ta cảm thấy gờn gợn... Không phải nó tục mà vì tác giả dùng hình ảnh, những từ ngữ quá thực. Nhưng cái quá thực ấy lại chứa chất cả tính nhân loại và mang màu sắc triết học, thành thử câu thơ sâu và rất hay nữa. Thí dụ:
                  Nàng gieo hoa và ý nghĩa loài người
                  Nhưng cũng đẻ cả chiến tranh và hoà bình ra từ trong bụng.
     Nghệ sĩ Anh Trần đã phân tích những câu thơ đó, như thế này:
 -   Sâu sắc và hay. Ý của câu trên ta thấy rõ rồi - Người đàn bà là hoa, là ý nghĩa tồn sinh của cuộc sống xã hội và nhân loại. Nhưng còn câu dưới? Không phải chỉ muốn nói rằng, em có khả năng mang thai trong bụng rồi sinh đẻ, tất nhiên là ra con người. Rồi giống người ấy sẽ mang đến cả chiến tranh và hoà bình.
     Mặc dù phải có cả đàn ông thì em mới đẻ được. Ở một phạm trù rộng lớn hơn, tức là: Tình yêu và đàn bà sinh ra cả khổ đau lẫn hạnh phúc, cũng như chiến tranh và hoà bình.
     Cho nên mới nói: Thơ Phạm Ngọc Thái cô đọng và rất sâu sắc!
     Khi tác giả tả thẳng:
                   Lui xuống dưới nàng một rừng sâu um tùm che hang động
                   Lên trên nàng đôi mỏm núi trắng vô biên
      Vẫn là tả về vú và bướm, nhưng sử dụng phương pháp biểu tượng. Cái ở bên dưới là một hang động, muốn vào nó phải đi qua một khu rừng sâu rậm rì, um tùm. Còn cái ở trên là đôi mỏm núi trắng xoá, vô biên - Nghĩa là vú của nàng như cả bầu trời vậy.
     Trong những bài thơ kỳ dị ấy, đặc biệt là bài "Váy thiếu nữ bay" - Anh Nguyễn Đình Chúc khi bình đã ca ngợi là tuyệt hay! Bài thơ mô phỏng về cái váy của người thiếu nữ để lộ ở bên trong, nhưng được nhà thơ đi sâu về ý nghĩa đời sống xã hội để diễn tả:
                 Bờ-bãi-con-người em trổ hoa trái ngọt
                 Đến đế vương cũng khum gối cầu mong
     Sau đó phát triển rộng sang tính nhân loại:
                 Váy thiếu nữ bay mang cả hồn thời đại
                 Mênh mông bầu trời, say đắm thế gian...
     Hay là:
                 Có phải đó khúc quân hành nhân loại
                 Em giữ trong mình nguyên thuỷ lẫn văn minh
     Bọc chứa cả tính vũ trụ:
                 Nơi sự sống nhân quần tiến hoá muôn năm
      Ta hãy nghe tác giả kết bài:
                  Dù dung tục vẫn thánh tiên bậc nhất
                  Khởi điểm cho các luồng chính trị toả hào quang!
     Nó được cất giữ một ý tưởng rất mạnh mẽ, một thái độ nhân sinh quan xã hội của nhà thơ. Anh Nguyễn Đình Chúc đã nhận xét về đoạn kết ấy như sau:
-   Câu thơ cuối đã khoá lại toàn bộ bài thơ. Chính nó đã mang theo một lời triết lý có ý nghĩa xã hội, hàm ý về một phủ định nào đó? Nhà thơ phản ứng lại những tà đạo hoặc giả tạo về mặt chính trị còn đang ẩn chứa trong thể chế xã hội mà viết như thế chăng?... Có lẽ đó cũng là một điểm xuất phát để tạo nên ý nghĩa tột đỉnh trong thơ ca Phạm Ngọc Thái.
     Ngòi nổ trong câu thơ cuối đó: Khởi điểm cho các luồng chính trị toả hào quang/-  Vừa phát hỏa làm cháy bùng cả bài, vừa bảo vệ luận thuyết của tác giả là: Ca ngợi cái kiệt tác mà thượng đế đã sinh ra trên thân thể người đàn bà! Nó là ngọn nguồn, khởi điểm cho cả chính trị và triết học. Ý tình thơ thật mênh mông mà vẫn súc tích, càng vào sâu càng thấy hay!
     Tôi trở về với bài "Động bướm" -  Tác giả tả về cái bướm nhưng không phải phải chỉ là để cho sướng, cho khoái, mà thơ còn ôm chứa tính nhân bản sâu sắc.
     Xin trở lại với đoạn thơ thứ tư. Gớt đã viết: "Khởi thuỷ là hành động" - Nhưng ở đây có lẽ phải nói: "Khởi thuỷ là tình yêu"! Anh tự hỏi:
                   Tình yêu từ đâu anh không biết?
                   Mà rung cảm tâm hồn, lay động trái tim!
    Để rồi anh triết lý ở hai câu thơ sau đó:
                   Nhưng yêu nhất là bướm em
                                                     có sức chinh phục diệu huyền
                   Đêm đêm bướm thường bay ra trong phòng ngủ...
     Ta có thể mường tượng hình tượng về những con bướm, mà bướm đây là bướm cái... cứ đêm đêm nó lại vờn bay quanh ta trong phòng ngủ - để làm gì? Đấy, tác giả tả về cảnh chăn gối vợ chồng hay trai gái. Suy cho cùng, nếu em chẳng có bướm thì thế giới này sẽ hoá rồ, hoá dại và... cũng chẳng làm gì có tình yêu!
      "Đêm đêm bướm thường bay ra trong phòng ngủ..." /- Hình ảnh của câu thơ hay. Ý nhị, dí dỏm, gây cho ta sự khoái cảm trong tâm hồn. Một biểu tượng đời thường ở chốn phòng the. Ban ngày thì chị em thường cài then, khoá trái của mình lại, để đêm đêm mới mở cửa, rút then... cho anh em vào tha hồ khám phá. Đoạn thơ xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn tình yêu. Tất cả đều bắt đầu từ... bướm, như câu thơ viết:
                   Nhưng yêu nhất là bướm em có sức chinh phục diệu huyền
     Đọc câu: Đêm đêm bướm thường bay ra trong phòng ngủ/-  Gợi sự kích thích về một ước muốn, khát vọng của khoái lạc nhưng lành mạnh. Lời thơ diễn đạt có vẻ nôm na chân chất, tình thi vẫn ý nhị và sinh động. Ít khi có câu thơ rất đời thường lại đạt được hiệu quả cao như thế!  
     Nhà thơ kết luận:
                      Bướm của em trên đời mãi còn quí giá
                      Đến lúc cần bướm lại sinh con
                      Không lời thơ nào tả hết được vẻ đẹp bướm em.
                      Nam-mô-a-di-đà!
     Cái «bướm» ấy không phải chỉ mang lại cho ta sự sung sướng và hạnh phúc? Bướm còn để sinh con, bảo tồn nòi giống! Nghĩa là, không có bướm thì không có giống nòi - Mới thấy, giá trị nhân sinh của bướm cũng  thật là cao cả!... Bằng các yếu tố của thơ tượng trưng, nhà thơ đã đi sâu vào thế giới tâm linh cùng vũ trụ để mô tả. Từ cái tên đã có trong dân gian, phát triển sang phạm trù tình yêu rồi đời sống xã hội con người. Một tình thi chỉ xoay quanh về «cái» của người đàn bà mà nói được đủ điều, sâu sắc, thăng hoa đến thế - Thiết nghĩ, nó đã đạt vào loại là một bài thơ thần sầu quỷ khóc vậy!
 
                                                                          ANH NGUYỄN
 
                 ĐỘNG BƯỚM

Phút say đắm tột cùng em mở toang động bướm
Giữa khu rừng rậm rạp, nguyên sơ
Nàng thơ thẫn thờ si mê hưng phấn
Bướm của em chứa cả thánh thần lẫn yêu ma.

Có ai chưa em đã vào khai phá?
Để bướm vẫy vùng, bướm thoả ước ao
Và khi ấy em sẽ không còn là trinh nữ
Bờ-bãi-đời-người bướm vẫn lượn như sao.
 
Thân nhi nữ một thế giới mênh mông, hoang dại
Cấu thành bên trong bao yếu tố mĩ miều
Tự thiên thai chẳng phải vẽ vời nắn gọt
Lạc vào vườn em trái cấm ngọt hương tươi.

Tình yêu từ đâu anh không biết?
Mà rung cảm tâm hồn, lay động trái tim!
Nhưng yêu nhất là bướm em
                                có sức chinh phục diệu huyền
Đêm đêm bướm thường bay ra trong phòng ngủ...

Bướm của em trên đời mãi còn quí giá
Đến lúc cần bướm lại sinh con
Không lời thơ nào tả hết được vẻ đẹp bướm em.
Nam-mô-a-di-đà!
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 16:56:31
       “Người con gái sông xưa” –
                         BẢN XÔ NÁT THỜI CHIẾN CHINH
Lời bình: Tác giả kể lại - trong những năm tháng đã xa. Một đêm trên đường ra mặt trận, đơn vị anh dừng chân nghỉ lại một ngôi làng nhỏ bên con Sông Hồng. Tối đó, anh gặp một cô thôn nữ. Em có khuôn mặt hiền dịu, tiếng nói nhỏ nhẹ, dễ thương. Ngồi tâm sự với em bên bếp lửa xóm quê, lòng người chiến binh không khỏi dấy lên những cảm xúc bồi hồi.
     Để rồi mấy mươi năm sau, chiến tranh qua lâu rồi, người chiến binh ấy đã trở thành một nhà thơ – Vào một đêm thành phố, những kỉ niệm êm ái của thời xa lại tràn về... và anh đã cầm bút viết lên bài “người con gái sông xưa” này :
Sông Hồng chảy muôn năm vẫn đỏ
Bãi ngô non xanh gió chân mây
     Con sông chính là biểu tượng của quê hương. Hình ảnh “màu đỏ”, không chỉ còn thuần túy nói về màu sắc của con sông nữa, mà chính là màu son sắt của quê hương Việt nam ta! Như đồng lúa, bãi ngô... bát ngát xanh giữa trời mây.
     Đọc cả bài thơ, ta thấy một chất giọng thi ca rất đỗi ngọt ngào, yêu thương. Tình cảm của anh chiến sĩ với người con gái quấn quít, vấn vương:
                    Mới gặp một đêm mà đã thấy thương thương...
Bóng nhìn anh mắt theo giờ còn biếc
Như phù sa cứ bồi mãi khôn cùng.
     Hồn thơ quyện trong cả lòng yêu đất nước và tình trai gái. Hình ảnh tổ quốc được dựng lên, qua việc miêu tả những thôn quê Việt Nam thân thiết, nhưng khi tổ quốc có ngoại xâm thì đứng lên bất khuất đánh quân thù:
                     Làng em lũy tre xanh bất tử!
     Hay là:
Một làng bé quanh con nước lớn
Với quê hương thầm dịu thuở chiến tranh
     Hình tượng của câu thơ :... thầm dịu thuở chiến tranh /- toát lên bản chất nhân hậu, hiền hòa của dân tình làng quê ta. Phụ nữ thì chung thủy, đợi chờ - như nữ sĩ Phan Thị Thanh Nhàn đã viết những câu thơ:
                     Hai người chia tay sao chẳng nói điều chi
                     Mà hương thầm thơm mãi bước người đi
     Hình bóng thôn nữ không chỉ theo chân người chiến sĩ suốt bao năm chiến trận, mà còn khắc mãi vào trái tim anh cả những ngày tháng hòa bình - tựa dòng sông quê hương, qua thời gian phù sa còn bồi đắp mãi:
Lòng thôn nữ như vầng trăng tỏa sáng
Lại trở về man mác trái tim anh.
     Hồn thi ca được chảy theo dòng thơ tha thiết. Tác giả dùng những hình ảnh rất gần gũi với thôn hương, mà đằm đìa tình cảm anh trong đó:
Lá tre rụng bao mùa trôi dĩ vãng
Và quê em, đời sống có nâng cao?
     Một câu hỏi thật bình dị để diễn tả quãng thời gian theo năm tháng trôi qua, giờ đây tất cả chỉ còn là kỉ niệm. Lá tre trên ngõ xóm xưa cứ rụng hết mùa này qua mùa khác, chẳng biết làng quê em giờ cuộc sống có sung sướng, ấm no không? Đọc lên ta thấy một sự cảm đồng thân thiết, quê hương cùng người con gái đã ghi dấu ấn vào cuộc đời anh.
     Trào theo dòng cảm xúc, nhà thơ chiến binh ấy cứ thả những dòng tâm tình mà thủ thỉ cùng người thôn nữ:
Người năm ấy, em ơi! Giờ tóc trắng
Đang bồi hồi thao thiết giữa trăng sao.
     Anh bây giờ già rồi, tóc đã bạc... nhưng những phút giây từng dan díu với em, dù chỉ là những khoảnh khắc như bóng chim bay, cũng không bao giờ anh quên! Ta càng thấy nghĩa tình của người lính chiến với quê thật sâu sắc bao nhiêu.
                     Người con gái sông xưa, ơi có biết!
                    Một thời trai bão táp cuộc hành quân
                    Đêm thành phố nhớ em buồn da diết
                    Em bây giờ, có hạnh phúc không em? 
     vào một đêm thành phố buồn, hình ảnh người thôn nữ đã từng gặp một thời ra trận qua làng, trở về trong kí ức của nhà thơ. Người hồi tưởng lại một thời trai, đầy bão táp. Dưới bầu trời đêm trăng sao, anh đã cởi bỏ cả tấm lòng với người thôn nữ ấy.
     Một bài thơ trữ tình da diết, máu tim. Đọc lên làm cho ta phải rung cảm, bồi hồi... không khác gì bản xô-nát tình về một thời chinh chiến.          
 
                                                                          TRẦN MỸ
                  NGƯỜI CON GÁI SÔNG XƯA
                                  Nhớ lại thời chinh chiến qua làng 

Sông Hồng chảy muôn năm vẫn đỏ
Bãi ngô non xanh gió chân mây
Người con gái anh gặp thời chinh chiến
Cái buổi qua làng lâu bấy đến nay.

Một làng bé quanh con nước lớn
Với quê hương thầm dịu thuở chiến tranh
Lòng thôn nữ như vầng trăng tỏa sáng
Lại trở về man mác trái tim anh.

Làng em lũy tre xanh bất tử!
Mới gặp một đêm mà đã thấy thương thương...
Bóng nhìn anh mắt theo giờ còn biếc
Như phù sa cứ bồi mãi khôn cùng.

Lá tre rụng bao mùa trôi dĩ vãng
Và quê em, đời sống có nâng cao?
Người năm ấy, em ơi! Giờ tóc trắng
Đang bồi hồi thao thiết giữa trăng sao.

Người con gái sông xưa, ơi có biết!
Một thời trai bão táp cuộc hành quân
Đêm thành phố nhớ em buồn da diết
Em bây giờ có hạnh phúc không em?
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 16:58:40
 
 
            “Em ơi! Thành phố lại mưa” –
                               TÌNH MƯA HAY VÀ MỘNG
 
Lời bình: Nhà thơ Phạm Ngọc Thái có "chùm thơ tình trong mưa" rất nổi tiếng. Ở  chùm thơ đó, tôi thích nhất bài Em Ơi! Thành Phố Lại Mưa này:         
                     Nghe không em lại mưa lên phố
                     Bao năm rồi, chiều ấy cũng mưa rơi...
    Ta đã nghe thấy tiếng mưa rơi, mà là mưa rất mau... với bóng người con gái từ thuở nào đó. Nói về hình ảnh người yêu trong thơ mưa, một bài khác anh cũng viết:
                    Em bước nhẹ, những tháng năm hoang dại
                    Về bên anh mái tóc rối tơi bời
                    Anh hôn mãi những giọt mưa em thuở ấy
                    Dẫu chỉ thấy còn bong bóng vỡ đầy môi...
                                                         (trong mưa)
     Đọc thơ mưa Phạm Ngọc Thái sao mà nhớ da diết về thuở ấy. Thời của tình yêu, mưa rơi lên tóc, ướt vai và ướt cả áo em. Tôi cũng thấy bồi hồi không khỏi chạnh lòng khi nghe giọng thơ anh:
                    Gió se sắt đưa anh vào nỗi nhớ
                    Mối tình thời trinh nữ xa xôi.
      Theo ý trong bài thì thiếu nữ đó tác giả đã gặp vào những năm tháng phong trần dâu bể cuộc đời, chứ không phải thuở anh vẫn còn mộng mơ trên giảng đường đại học:
                    Anh đã gặp em những tháng năm cát bụi
                    Khi trái tim yêu trong cõi vắng vật vờ...
      Nhưng những thông tin về đời tư tác giả, bộc lộ qua các tác phẩm và dư luận. Thời trai trẻ nhà thơ từng trải qua cả cuộc chiến tranh ngoài chiến trường. Vậy phải chăng, cô thiếu nữ của bài Em Ơi! Thành Phố Lại Mưa này, anh đã gặp và yêu sau cuộc chiến tranh, khi đã rời bỏ đời lính trở về? Có thể người con gái, mối tình đầu của anh ở quê hương đã đi... lấy chồng? Để lại một nỗi buồn trống vắng, cô đơn trong lòng người lính. Như lời thơ đã viết:
                  Khi trái tim yêu trong cõi vắng vật vờ
      Một người lính trận lăn lộn qua cả cuộc chiến. Tuổi trẻ phải vùi trong bom đạn, lại có tâm hồn lãng mạn của một nhà thơ, hẳn khi gặp một nàng thiếu nữ duyên dáng, trẻ xinh... trái tim ắt phải rung động mãnh liệt lắm! Tình yêu ấy giúp cho tuổi trẻ nhà thơ tưởng đã cỗi cằn, nay sống lại:
                     Thuở xưa ấy, em ơi! Như hoa nở
                     Say như mơ và mộng như thơ
    Theo năm tháng được biết thì bài thơ tác giả sáng tác đã vào cái tuổi cập kề lục tuần rồi. Nghĩa là đến mấy mươi năm sau, vào một chiều thành phố mưa rơi… lại đánh thức trái tim anh trở về với mối tình xa xưa:
                      Thành phố lại mưa...
                      Có nghe không em? con chim trời, cá nước
                      Khúc nhạc chiều dìu dặt bay qua
     Hình ảnh "con chim trời, cá nước" ở đây, ý muốn nói về sự xa cách, tình yêu đã trôi vào dĩ vãng. Như con chim bay trên bầu trời mênh mang vô định, con cá ở ngoài sông xa tít tắp. Dẫu thế, bên tai anh vẫn văng vẳng tiếng yêu thương ngày nào, tựa khúc mưa chiều dìu dặt. Em có nghe thấy, hay còn nhớ tới không? Trái tim thi nhân thổn thức hoà lẫn trong tiếng mưa thành phố, để cõi lòng bật lên thảng thốt. Như thể tình yêu vừa mới mất:
                     Thôi hết rồi! Tan vỡ bến bờ xa...
      Những dòng thơ trào ra nỉ non, tha thiết:
                     Tiếng mưa rơi não nề thao thức
                     Bóng hoàng hôn đỏ cũng xua tan
                     Bèo dạt sông trôi buồm anh không bến đỗ
                     Chân trời vương vấn dải mây lan.
     Hàng loạt các hình ảnh được tác giả đưa vào làm biểu tượng:
    Từ tiếng mưa rơi não nề thương nhớ, đến cái bóng hoàng hôn đỏ trong cảnh chiều tà trời đất, hay chiều cuộc đời của nhà thơ cũng đang nhạt nhoà, tan tác. Như cánh buồm trên con sông tháng năm trôi dạt lênh đênh, không bờ bến đỗ. Lòng người thì hoang vu với vài đám mây trôi...
     Tất cả hoà quyện nhau để khắc hoạ tình yêu người ở trong mưa.
     Tôi xin phân tích đoạn cuối cùng:
                       Ôi cuộc sống! Tình chỉ như màn kịch...
                       Nào phải lỗi do anh? Đâu phải lỗi do em?
     Các văn nghệ sĩ thường hay nói: Cuộc sống như một cái sân khấu lớn. Ở trên đó, mỗi con người là một nhân vật hay một vai diễn? Có phải vậy nên nhà thơ Phạm Ngọc Thái mới viết:
                       Ôi, cuộc sống! Tình chỉ như màn kịch…
     Tôi nghĩ, chẳng qua chỉ vì mối tình đã tan và tiếc nuối nên tác giả mới buông ra lời ca thán như thế? Bởi vì, nếu mối tình xa xưa ấy cũng chỉ như màn kịch thật? Nhà thơ và người con gái kia cũng chỉ là vai diễn, thì sự chia tay là tất nhiên, khi cái sân khấu đã đóng màn và tình yêu đã hết. Đằng này, mấy chục năm trôi qua mà lòng nhà thơ vẫn còn lưu luyến đến thế? Tưởng như máu tim anh đang rỏ xuống mỗi dòng thơ.
     Anh đã quá yêu người con gái đó nên mới buông ra lời qui tội cho cuộc sống đó thôi! Với những dòng tri kỷ ở trong thơ thì hẳn cô gái cũng đã rất yêu anh. Vậy, vì sao cả hai người cùng yêu nhau mà mối tình lại tan? Ta không biết. Tác giả đã phân bua:
                     Nào phải lỗi do anh? Đâu phải lỗi do em?
     Tôi còn nhớ bài thơ "Hoa huệ" của nhà thơ Bế Kiến Quốc (1949-2002), đã viết:
                      Hoa huệ trắng và bức tường cũng trắng
                      Sao bóng hoa trên tường lại đen?
                      Em đừng nhìn đi đâu thế em
                      Anh không biết vì sao, ai có lỗi...
     Ở đây, hình ảnh của bông hoa đã trở thành biểu tượng của tình yêu. Bông hoa huệ trắng và bức tường cũng trắng kia là thật. Nhưng tất nhiên bóng của nó hắt lên tường sẽ thành... đen. Ý nhà thơ muốn nói: Tình yêu có hai mặt - Nếu mặt trước của nó là hạnh phúc, niềm vui sướng và đam mê say đắm - Thì mặt sau của tình yêu lại là nỗi đau khổ vô hạn khi tan nát. Sẽ trở thành bi kịch, thất vọng của cuộc đời. Nhưng chính nhà thơ Bế Kiến Quốc cũng không lý giải nổi mối tình của mình đẹp thế sao lại vỡ? Ông xa xót mà thốt lên:
                      Anh không biết vì sao, ai có lỗi...
                      Nhưng mãi mãi vẫn còn câu hỏi
                      Sao bóng hoa trên tường lại đen?
     Xin trở về với bài thơ Em ơi! Thành Phố Lại Mưa, khi mối tình không thành mà cũng chẳng lý giải nổi vì sao? nhà thơ cũng chỉ biết than:
                     Nào phải lỗi do anh? Đâu phải lỗi do em?
     Phải chăng bởi duyên trời, hai người không có phúc phận được sống bên nhau? để cho con tim năm tháng phải dày vò mà tiếc nuối? để những chiều mưa rơi thành phố, anh thi sĩ lại thổn thức vì thương nhớ người yêu, mà sáng tác lên những áng tình ca bất hủ để lại cho đời. Bài thơ đã được kết:
                    Anh đứng giữa trời mưa
                                           làm những vần thơ xao xác
                   Người con gái năm nào về như một bóng chim hoang
    Cũng không phải người con gái kia là cánh chim hoang đâu, chính là lòng nhà thơ vất vưởng, vô vi như một bóng chim hoang. Tư duy thơ sâu lắng. Ngôn ngữ, hình ảnh thi ca sinh động. Làn điệu nhụy nhàng mà không rơi vào sự bóng mượt nhàm chán. 
    Tôi cảm nhận Em Ơi! Thành Phố Lại Mưa là một bài thơ tình rất hay và hoang dại. Nhưng liệu nó đã có thể trở thành một tuyệt tác thi ca? Bản thân tôi chưa dám buông ra lời khẳng định, dù trong thâm tâm, ý nghĩ tôi đã tin như vậy.
 
                                                   NGUYỄN THỊ HOÀNG
                                               Giảng viên Trường ĐH Sư phạm
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 17:01:22
 
          “Tiếng hát đời thường” -
                          TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG THA THIẾT
Lời bình: Truyền kể lại rằng - Trong một khu phố nhỏ, có người vợ trẻ cùng đứa con thơ ngày tháng chờ chồng ra đi nơi đất khách, vì miếng cơm manh áo:
        Trong một phố nghèo có người vợ trẻ                                     Vẫn đón con đi, về... như thường lệ      
          Vóc em thanh cũng thể mùa xuân                                      Đôi mắt em: đôi mắt ấy màu đen.
    “Tiếng hát đời thường” là một bài thơ về quê hương. Những hình ảnh rất thân thuộc nhưng vẫn mang tính điển hình, khái quát. Từ căn nhà bên ngôi đền cổ quanh năm rợp bóng đa chùa, cái quán báo trong phố đến cảnh sóng nước Hồ Tây... đã được gợi lại bằng câu chuyện cổ - (*) Nàng Thị Lộ từng bán chiếu gon, đã gặp ông Nguyễn Trãi và những vần thơ đối đáp giữa hai người:                    
                     Ngôi nhà nhỏ bên đền
                     Gốc đa, quán báo
                     Nơi ngày xưa ai bán chiếu gon (*)
                     Đêm hồ nước trăng soi
                     Chiều lá me, lá sấu
      Qua bao hình ảnh mà người ra đi ở phương trời xa thường hay nhớ: những đêm trăng hồ, những chiều lá sấu, lá me rơi... Cả chiếc cổng đá của cung thành cố đô xưa, vẫn còn in dấu đạn đại bác từ thời giặc Pháp bắn vào -   Thành Thăng Long thất thủ, tổng đốc Hoàng Diệu đã phải thắt cổ để tuẫn tiết:
                     Cung thành xưa dấu đại bác còn (**)
                                                (câu thơ 10)
     Đó là một bức tranh quê, tiết tấu thơ đầy chất trữ tình. Rồi những hình ảnh sinh sống trước đây mà nhà thơ nhớ lại:  
                    Cái phố nhỏ cứ mưa là lầy lội                                                            
                    Cháu gái nhà bên tuổi không đoán nổi
                    Chưa tối đã khêu đèn bê mẹt thuốc rao đêm
                    Ngày hai bữa, bữa nào cũng vội.
       Người chồng ấy vẫn đau đáu nhớ về nơi vợ con đang trông đợi:
                    Tuyết bạc quê người... xứ sở mưa cau...
                    Đi đâu, đến đâu: nhớ về phố ấy!
      Cái miền quê một thuở nào, theo anh ra trận trong cuộc chiến tranh xưa:
                    Miền đã theo tôi vào cuộc Trường Sơn
                    Hành quân rừng già, võng treo sườn gió...
      Bài thơ được viết trong nỗi nhớ mong hiu hắt của kẻ đang lưu lạc ở xứ người. Đó là những tiếng nói yêu thương, xao xiết thường tình chốn dân gian, càng làm cho tình thơ thêm tha thiết:
                    Đôi mắt em buồn cho bài hát anh ca
                    Con sẻ hót mênh mông đồng nước
                    Người hát rong hát vui sân ga...
      Cái tiếng hát đời thường ấy có thể là một khúc đàn dạo của người hát rong trên sân ga, tiếng rao của em bé bán báo hoặc tiếng gọi đò trên dòng sông trong đêm vắng. Nó máu thịt như người vợ quê ta, như bà mẹ già tóc bạc, như nồi khoai, củ sắn ngày tám tháng ba. Cũng có khi ánh lên niềm vui bên bếp lửa hồng của những người thân... Ngày ngày ta vẫn từng nghe đâu đấy vọng lên thảng thốt:
                    Tiếng Hát Đời Thường thường lẫn vào bụi cát
                    Anh hát cho đời...
                    Anh hát em nghe...
     để rồi bay đi lẫn vào trong cát bụi cuộc đời. Và bài thơ Tiếng Hát Đời Thường, một tình thi da diết máu tim đã khép lại ở đó.
 
                                                             PHẠM THÀNH CÔNG
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 17:04:33
 
          PHẠM NGỌC THÁI VÀ MỘT KIỆT TÁC THƠ TÌNH
 
                                                  Nguyễn Thị Xuân
 
                     ANH VẪN VỀ
       THEO DÒNG LỆ EM TIẾC NUỐI
 Em nói với tôi rằng... "muốn có một đứa con"
Dù xa cách nhớ nhau trong hoài niệm
Năm tháng dáng hình em hiển hiện
Phía chân trời thắp sáng lửa tim tôi !
 
Người thục nữ tôi yêu,
                     những năm cuối cuộc đời
Cho tới lúc nấm mồ anh xanh cỏ
Em hãy thắp nén hương lòng tưởng nhớ
Để hồn anh siêu thoát dưới trời âm.
 
Gặp em muộn rồi, bóng xế hoàng hôn
Tóc cũng bạc đôi phần
                        dẫu tim còn khao khát
Ngày anh khuất chắc làm em thổn thức
Nước mắt tràn trên nấm mộ thương yêu...
 
Thì đời này - em ạ, có trớ trêu
Nhưng ta đã bên nhau sưởi ấm mùa đông rét
Anh hôn lên đôi môi em
                           như một vầng trăng khuyết
Thấy cả bầu trời du ngoạn cõi hồn xanh.
 
Lại bùng cháy trong thơ ngọn lửa trái tim
Ngọn lửa của tình yêu vĩnh diệt
Em đừng khóc cho lòng anh thêm tan nát
Có rời chốn dương trần, anh không chết đâu em !
 
Chỉ hóa kiếp mình tiếp cuộc trường sinh
Cùng thi ca,
          anh sẽ sống muôn đời trong nhân thế
Vẫn khắc khoải quanh nàng vào nỗi nhớ
Với mối tình nồng thắm của em yêu !
 
Nếu giây phút nào em lạc bến cô liêu !
Giọt lệ thơ rơi nhòa trang giấy trắng
Hãy tìm đến nấm mồ anh miền xa vắng
Rồi âm thầm một chút khóc cho nhau.
 
Anh thương em đời gặp cảnh bèo dâu
Em nhớ về anh sống kiếp chàng du mục
Thời trai trẻ phong trần qua chiến tranh loạn lạc
Khi tuổi già có vợ vẫn cô đơn !
 
Anh tìm đến em
                     lúc đã tàn úa mái đầu xanh
Yêu tha thiết mà cách ngăn thế giới
Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối
Và yên lòng nơi nấm mộ ngàn thu...
 
             PHẠM NGỌC THÁI
              Chiều thu năm Mậu Tuất
                    Hà Nội 6.9.2018
 
Lời bình: Có lẽ đã qua hơn nửa thế kỷ, từ khi trên thi đàn Việt xuất hiện bài thơ tình nổi tiếng: "Hai sắc hoa ti-gôn" của một nữ sĩ ẩn danh, gọi tắt là T.T.KH - Đến nay, lại mới có một áng thơ tình của một nhà thơ đương đại, trong giới văn chương rất quen biết, đó là Phạm Ngọc Thái ! Thơ ca của anh trên văn đàn cũng được nhiều độc giả ngưỡng mộ.
      "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối" mà anh mới cho ra đời trên các trang mạng Việt, đã được đông đảo bạn đọc đón nhận và ca ngợi. Nói một cách công minh: với những ai yêu thích thơ ca, kể cả người khó tính nhất cũng phải khen. Là một nhà giáo làm công tác văn chương, vì quá yêu thích bài thơ tình này - Tôi xin được mang chút kiến thức văn học để luận bình bản tình ca, với độ hay tôi đánh giá là một thiên kiệt tác thơ tình !
     Thiên tình ca "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối" được chia thành chín đoạn, cả thảy ba mươi sáu câu. Tức là, một bài thơ khá dài. Cảm xúc thơ dồn dập chảy trào ra trong trái tim thi nhân, được bắt đầu bằng lời thổ lộ của người tình gái qua ước muốn của nàng. Đọc thơ ta tưởng cứ như là câu chuyện tình đêm khuya, thường phát trên Đài tiếng nói Việt Nam:
                    Em nói với tôi rằng... "muốn có một đứa con"
     Trong tình yêu của người đàn bà, mong muốn có một đứa con... là ước nguyện máu thịt với cả cuộc đời.
     Ở trong bài "Hai sắc hoa ti-gôn" nữ sĩ T.T.KH cũng từng mô tả hình ảnh của người tình trong mộng, một thưở xa xưa đã bộc lộ tình cảm yêu thương với mình, rằng:
                   Người ấy thường hay vuốt tóc tôi,
                   Thở dài trong lúc thấy tôi vui,
                   Bảo rằng: “Hoa, dáng như tim vỡ,
                   Anh sợ tình ta cũng vỡ thôi!”
      Còn trong bài "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối": Đó không phải chỉ là tâm tình, khát vọng của ái nữ khi nàng mong muốn có một đứa con kỉ niệm mối tình chung của hai người, mà cũng đã hòa trong dòng lệ yêu thương của chàng. Ta nghe, nhà thơ bộc bạch niềm tâm tư sâu kín ấy:
                    Dù xa cách nhớ nhau trong hoài niệm
                    Năm tháng dáng hình em hiển hiện
                    Phía chân trời thắp sáng lửa tim tôi !
     Nàng đã trở thành ngọn lửa để sưởi ấm trái tim chàng. Đây là mối tình của buổi "chiều cuộc đời", và lại phải sống cách xa nhau - Như tác giả viết:
                    Gặp em muộn rồi, bóng xế hoàng hôn
                    Tóc cũng bạc đôi phần
                                           dẫu tim còn khao khát
     Và anh thổ lộ:
                    Người thục nữ tôi yêu
                                      những năm cuối cuộc đời
                    Cho tới lúc nấm mồ anh xanh cỏ
                    Em hãy thắp nén hương lòng tưởng nhớ
                    Để hồn anh siêu thoát dưới trời âm.
Câu chuyện tình có vẻ lâm ly. Anh yêu nàng mãn đời, mãn kiếp, cho tới khi chỉ còn là một nấm mồ xanh cỏ - Chà, thơ thật là đẫm lệ ! Tình đời của dòng thơ này chảy ra thấm đẫm máu tim và chất chứa tính nhân văn... trở thành một câu chuyện tình không khác gì truyền thuyết. Với một nhà thơ dành cả cuộc đời để sáng tác thi ca như anh - Tôi thiết nghĩ, không mong ước gì hơn thế nữa ! Thiết tưởng, bất cứ nhà thơ nào cũng phải ao ước mình sáng tác được một bài thơ như vậy. Ngẫm rằng, họ thương yêu nhau không chỉ đến bạc đầu, mà hóa thành kiếp khác vẫn còn yêu:
                    Ngày anh khuất chắc làm em thổn thức
                    Nước mắt tràn trên nấm mộ thương yêu...
     Sợ người yêu khi đó sẽ tủi lòng vì phải sống trên đời này một mình, chàng còn an ủi và dặn dò:
                    Thì đời này - em ạ, có trớ trêu
                    Nhưng ta đã bên nhau sưởi ấm mùa đông rét
                    Anh hôn lên đôi môi em
                                               như một vầng trăng khuyết
                    Thấy cả bầu trời du ngoạn cõi hồn xanh.
     Cái hình ảnh đôi môi của người yêu như một vầng trăng khuyết, trong thi ca xưa nay, tôi chưa từng thấy ai ví thế ! Một hình ảnh mỹ học thật cao siêu. Mang hình ảnh trời đất để ví với đôi môi của người yêu, đẹp một cách tuyệt vời ! Lại nữa, anh hôn lên đôi môi nàng... thấy cả bầu trời du ngoạn ở trong hồn. Thơ thăng hoa tới tột đỉnh, hình tượng cao đẹp mà vẫn đời.
     Ở trong bài thơ "Người đàn bà trắng" - Tôi đã thấy nhà thơ Phạm Ngọc Thái, từng đem hình ảnh trời đất để tả người yêu rất hay:
                    Chiếc mũ trắng mềm em đội bầu trời
                    Khóm mây trắng bay nghiêng trôi trên tóc
                    Đôi mắt em đong những áng mây
                    Người đàn bà trắng !
     Còn khi anh nói về "cái ấy" của nàng:
                    Chùm trinh em hát: Đấy chỗ thiên thai !
                    Người đàn bà ai mà định nghĩa ?
     Đại văn hào Lép Tôn - xtôi từng nói về người đàn bà, đại ý thế này: Người đàn bà không thể định nghĩa, mà chỉ có sự tìm tòi... tìm tòi và tìm tòi mãi... - Phải chăng Người muốn nói về sự bí hiểm, đến mức kỳ diệu và vĩ đại của "cái ấy" đàn bà !?
     Rồi, cũng trong bài thơ "Người đàn bà trắng", Phạm Ngọc Thái đã kết:
                    Người đàn bà ngậm cả vầng trăng
     Nhà phê bình, nghiên cứu văn học thuộc Viên "Ngôn ngữ và Văn hóa dân gian" Trần Tứ Đức, bình phẩm về hình tượng câu thơ "... ngậm cả vầng trăng" như sau:
-   Đây là một câu thơ siêu thực, chứa đầy trầm tích đã được thăng hoa. Một thiên tạo vĩ đại đang nép trong tấm thân người đàn bà, hay chính nàng là một vầng trăng ? Cái vầng trăng ấy của nàng, nó cứ nguyên thủy như hang động thời tiền sử lại huyền bí như thánh linh...
     "vầng trăng" là nguyệt, mà "nguyệt" chính là "cái ấy" - Đấy, nhà thơ đã mô tả về cái của người đàn bà như thế !
     Trong đời thi ca Phạm Ngọc Thái, bài thơ "Người đàn bà trắng" đã rất có danh tiếng trên văn đàn và được đánh giá cao ! Song, theo nhận định của tôi: Thiên tình ca "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối", còn có thể hay hơn, hấp dẫn hơn... chinh phục trái tim đời. Độ hay trong tính nghệ thuật thi ca của mỗi bài khác nhau, nhưng chí ít đều đạt là hai tình thơ tuyệt tác của nền văn học.
     Tôi nói về đoạn thơ thứ tư:
                   Lại bùng cháy trong thơ ngọn lửa trái tim
                   Ngọn lửa của tình yêu vĩnh diệt
     Giọt nước mắt của đàn bà có thể làm xiêu đổ anh hùng. Trong truyên Kiều: Khi Từ Hải chết đứng, hai mắt mở trừng trừng không nhắm lại được... phải đến lúc, Kiều đến ôm chàng mà than:                   
                    Khóc rằng: "Trí dũng có thừa,
                    "Bởi nghe lời thiếp nên cơ hội này!
                    "Mặt nào trông thấy nhau đây?
                    "Thà liều sống thác một ngày với nhau!"
                    Dòng thu như dội cơn sầu,
                    Dứt lời nàng cũng gieo đầu một bên.
                    Lạ thay oan khí tương triền!
                    Nàng vừa phục xuống Từ liền ngã ra.
     Còn trong thiên tình ca này, nhà thơ Phạm Ngọc Thái nói với nàng rằng:
                    Em đừng khóc cho lòng anh thêm tan nát
                    Có rời chốn dương trần, anh không chết đâu em !
 
                    Chỉ hóa kiếp mình tiếp cuộc trường sinh
                    Cùng thi ca,
                               anh sẽ sống muôn đời trong nhân thế
                    Vẫn khắc khoải quanh nàng vào nỗi nhớ
                    Với mối tình nồng thắm của em yêu !
     Chàng sống mãi với đời và trong tình yêu của nàng. Họ gắn bó rồi yêu nhau, cảm thông cuộc đời của nhau:
                    Anh thương em đời gặp cảnh bèo dâu
                    Em nhớ về anh sống kiếp chàng du mục
                    Thời trai trẻ phong trần qua chiến tranh loạn lạc
                    Khi tuổi già có vợ vẫn cô đơn !
     Chỉ 4 câu thơ thôi, mà tưởng như diễn giải cả một thiên tiểu thuyết. Trong thiên tình ca "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối, ta thấy thi nhân còn để lại những lời dặn dò, nhắn nhủ người yêu thật máu tim...
     Đọc đoạn thơ thứ bảy giống như một lời trăng trối, tôi bỗng liên tưởng tới những vần thơ nổi tiếng của thi hào Nga vĩ đại Pushkin, khi Người nhắn gửi tới người tình:
                    Nhưng nếu gặp ngày buồn rầu đau đớn
                    Em thầm thì hãy gọi tên lên
                    Và hãy tin còn đây kỷ niệm
                    Em vẫn còn sống giữa một trái tim.
     Hay thi nhân Hàn Mặc Tử, đã để lại những lời trăng trối cuối cùng cho người yêu:
                    Anh trút linh hồn giữa lúc đây
                    Gió sầu vô hạn nuối trong cây
                    Còn em sao chẳng hay chi cả
                    Xin để tang anh đến vạn ngày
                                      (Trút linh hồn)
      Thi nhân Phạm Ngọc Thái thì viết:
                    Nếu giây phút nào em lạc bến cô liêu !
                    Giọt lệ thơ rơi nhòa trang giấy trắng
                    Hãy tìm đến nấm mồ anh miền xa vắng
                    Rồi âm thầm một chút khóc cho nhau.
     Đọc đến những dòng thơ này, tôi đã khóc - Tưởng như, trên đời này cũng chỉ yêu nhau đến thế là cùng ! Đoạn thơ kết cũng thật là cảm động, một lần nữa thi nhân thổ lộ cõi lòng tha thiết trong buổi hoàng hôn của đời mình:
                    Anh tìm đến em
                                  lúc đã tàn úa mái đầu xanh
                    Yêu tha thiết mà cách ngăn thế giới
                    Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối
                    Và yên lòng nơi nấm mộ ngàn thu...
     Dòng thơ đã đưa ta đi đến cõi vĩnh hằng của tình yêu ! Trong thơ hiện đại Việt Nam, tôi chưa từng được đọc bài thơ nào quyến rũ và hay như bài này. Tôi thiết nghĩ -  "Anh vẫn về theo dòng lệ em tiếc nuối" của thi nhân Phạm Ngọc Thái, xứng đáng là một thiên kiệt tác thơ tình bất hủ với ngàn năm văn hiến Thăng Long !
 
           Hà Nội , đầu đông 2018
             NGYỄN THỊ XUÂN
    GV văn Trường THPT Ba Đình, Hà Nội
------------------------
 
  Bài viết đã đăng trên nhiều trang mạng Việt trong nước và hải ngoại.
      Độc giả có thể mở đọc ở một link sau:
 
http://bichkhe.org/home.php?cat_id=147&id=5783
http://tranmygiong.blogspot.com/2018/11/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh.html
http://www.nhuygialai.com/2018/11/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh.html
https://phudoanlagi.blogspot.com/2018/11/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh.html
https://nguyenduyxuan.net/thu-vien-tac-gia/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh-4509.html
https://nghiathuc.wordpress.com/2018/11/05/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh/
https://vannghequangtri.blogspot.com/2018/11/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh.html
https://thachda.blogspot.com/2018/11/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh.html#more
http://chuvuongmien.blogspot.com/search/label/Ph%E1%BA%A1m%20Ng%E1%BB%8Dc%20Th%C3%A1i
https://binhtrung.org/p195a53999/anh-van-ve-theo-dong-le-em-tiec-nuoi
https://datdung.com/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh-nguyen-thi-xuan/
https://hung-viet.org/p22...-va-mot-kiet-tac-tho-t
https://haingoaiphiemdam.com/a14558/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh-nguyen-thi-xuan
http://quanvan.net/pham-ngoc-thai-va-mot-kiet-tac-tho-tinh/
http://www.namuctuanbao.net/permanent/1171/truyenNgan/truyenngan_5.php
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 17:08:01
 
                “Chết cũng chỉ như giấc ngủ”
                              MỘT BÀI THƠ TRĂNG TRỐI
 Lời bình: Trước khi từ giã cõi đời ở Gành Ráng (Qui Nhơn), thi nhân Hàn Mặc Tử đã để lại những lời trăng trối:
               Ta trút linh hồn giữa lúc đây
               Gió sầu vô hạn nuối trong cây
               Còn em sao chẳng hay chi cả
               Xin để tang anh đến vạn ngày
                                (Trút linh hồn)
     Còn Xuân Diệu thì nhắn nhủ lại đời, rằng:
              Hãy để cho tôi được giã từ
              Vẫy chào cõi thực để vào hư
              Trong hơi thở chót dâng trời đất
              Cũng vẫn si tình đến ngất ngư
     Pushkin một thi hào vĩ đại – mặt trời thi ca của nước Nga đã viết:
              Nơi đàn thơ thiêng liêng ta không chết!
              Hồn ta còn sống mãi chẳng tiêu tan
              Và trên đời dù chỉ còn một thi nhân
              Danh tiếng ta vẫn còn vang mãi mãi…
     “Chết cũng chỉ như giấc ngủ” của Phạm Ngọc Thái cũng thuộc dạng một  bài thơ trăng trối như thế!
             Hồn thi sĩ xin mang thơ gửi đời làm tri kỷ
             Chốn trần gian sẽ ngợp áng thơ ta
             Chỉ chia tay có thân xác thôi mà
             Tình yêu ta còn muôn đời bất tử!
                                        (đoạn thơ ba)
     Thi nhân thản nhiên để chuẩn bị cho mình đi vào cõi vĩnh hằng. Bài thơ đạt đến sự chí lí về cả nghĩa và tình. Ngay mấy câu mở đầu, ta thấy tâm trạng nhà thơ coi cái chết rất nhẹ nhàng:
            Không than vãn, lòng chẳng hề hối tiếc
            Nắm tro tàn. Thôi thế, đã là xong!
            Cũng chỉ như giấc ngủ mơ màng
            Đời sống vậy, đủ rồi! Em yêu mến.
     Mặc dù nhà thơ viết: Nắm tro tàn. Thôi thế, đã là xong! /- Nghe có vẻ như rũ bỏ? nhưng không phải. Sở dĩ lòng Người sẵn sàng ra đi thanh thoát vậy, ở trong đoạn thơ hai đã giải thích:
             Nghiệp đã làm xong, chẳng còn chi vương vấn
             Tình cũng tàn năm tháng kiếp phôi pha
             Thì em ơi! Ta nằm xuống dưới mồ
             Thanh thản chết, có gì đâu phải nghĩ.
    Vâng, thêm một lần nữa ta thấy Phạm Ngọc Thái đón nhận cuộc ra đi vĩnh cửu… thật ung dung. Bởi, anh biết sự nghiệp thi ca cùng tên tuổi anh để lại cho đời cũng như nền văn học nước nhà, sẽ không bao giờ chết. Khi anh có nằm xuống dưới mồ, vào cõi thiên thu… thì đâu có phải thế là kết thúc? đâu phải “tất cả đã là xong”? – cũng như nhà thơ Nga Pushkin từng nói:
               Nơi đàn thơ thiêng liêng ta không chết!
    Thi nhân coi cuộc ra đi đó chỉ như là một giấc ngủ mơ màng. Bài thơ còn đi sâu lý giải về… đời, như kinh phật nói là “cõi tạm”:
              Cõi thế gian: âu cũng kiếp đọa đầy phận số
              Tiếc làm chi? Sống mãi chỉ mệt thân
              Mãn nguyện rồi, cần chi nữa phân vân
              Ta nằm xuống hoá mình vào “kinh thánh”!
                                               (đoạn thơ thứ tư)
     Một quan niệm phật giáo. Nói về hai chữ “kinh thánh” – Trong bài “Khúc xuân tuổi bảy mươi”, tác giả cũng viết hai câu thơ:
               Đi giữa mùa xuân
                                  đã thấy vĩnh cửu ở trên đầu 
               Cõi Phật rước ta về đất thánh…
     Nghĩa là, cuộc đi này của thi nhân không phải để… chết, mà Người hóa mình vào “kinh thánh” đó thôi!
     Cuộc đời gồm cả “tình yêu và cuộc sống” – Bài thơ tràn sang lĩnh vực “tình”:
                Ta đã yêu em suốt đời trong hư ảnh
                Dù có thời cũng sung sướng, đê mê
                                               (câu 17-18) 
     Trong đời thường từ tư tưởng, tình cảm đến đời sống thực… ai cũng quan tâm đến tiền bạc, nhưng với người phụ nữ thời hiện đại thì tiền bạc chỉ đạo họ về mọi phương diện: kể cả lĩnh vực tình ái - Cái quan niệm “một mái nhà tranh, hai trái tim vàng” là cổ xưa lắm rồi! Thời nay, tuy cũng có nhưng rất hiếm.Tình thì tình, nhưng họ yêu trước hết phải là… tiền! “tiền” gần như là một chủ nghĩa, một lý tưởng sống của người phụ nữ bây giờ. Bởi vậy,  những chàng thi sĩ với tâm hồn lãng mạn, mộng mơ… chỉ giàu tình mà nghèo tiền, rất dễ bị rơi vào “bến cô liêu”! Thi nhân viết:
                "Tình và tiền"!
                Tiếng nói đó làm trái tim đàn bà hưng phấn
                 Phụ nữ cả thế giới này, họ quí như nhau…
                 Nhưng nếu ít tiền, tình cũng hóa cô liêu!
     Tức là, những tình yêu chỉ xây dựng trên nền tảng theo “tiếng gọi của trái tim” như của các nhà thơ, hầu hết trước sau cũng… tan vỡ! Nên Người mới than:
                 Nhưng tình em khác gì những chiếc lá bay kia
                 Để năm tháng dài ta hoang ru nơi bến lạnh…
                                                               (câu 19-20)
     Thơ tình Phạm Ngọc Thái phần lớn được sáng tác từ các mối tình xưa. Thi nhân sống lại trong thơ bằng những kí ức của tình yêu.
                 Anh trở về như Na-pô-lê-ông
                                               Đi tù ngoài hoang đảo
                 Ông dành thời gian viết hồi kí thuở tung hoành
                 Anh lấy tình xưa xây giấc mộng thi nhân
                 Chỉ tiếc nuối tình sao ngắn ngủi.
                                              (Vĩnh biệt cuộc tình)
     Anh đã nói như vậy. Cái thời mà người chồng là một nhà thơ nghèo, được bà vợ vẫn thủy chung như vợ của Tú Xương và Nguyễn Khuyến, là chuyện xửa xưa! Thủa ấy, Tú Xương từng tự sự trong bài thơ “thương vợ” nổi tiếng của ông rằng:
                 Quanh năm buôn bán ở mom sông,
                 Nuôi đủ năm con với một chồng.
                 Lặn lội thân cò khi quãng vắng,
                 Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
 
                 Một duyên hai nợ âu đành phận,
                 Năm nắng mươi mưa dám quản công.
                 Cha mẹ thói đời ăn ở bạc,
                 Có chồng hờ hững cũng như không!
     Giờ, xin phân tích đôi nét về quan hệ giữa đời sống thực của Phạm Ngọc Thái với thi ca - Tôi không biết nhiều đến hoàn cảnh gia đình trong mối quan hệ vợ chồng của anh? nhưng xét nghĩ, với một con người đam mê văn chương, nhất là thơ ca như anh… để có được một gia đình yên ấm ở xã hội hiện đại này, quả thật là khó !? Nghe nói, sau này tuy vẫn sống với nhau nhưng hai người thường hay xẩy ra chuyện xích mích về chuyện tiền nong - mặc dù, cũng có một giai đoạn tác giả sống rất êm ái, yên ấm với gia đình. Chẳng thế, thời kì đó anh đã sáng tác cả một tập thơ nói về vợ con - Đó là tập “Có một khoảng trời” xuất bản năm 1990, sau một chuyến công tác ở Đức về. Có những bài thơ rất hay nói về người vợ trẻ của mình, như bài “Tiếng hát đời thường”:
                    Trong một phố nghèo có người vợ trẻ                                                Vẫn đón con đi, về... như thường lệ                                                Vóc em thanh cũng thể mùa xuân                                               Đôi mắt em: đôi mắt ấy màu đen. 
     Hay là:
                   Miền đã theo tôi vào cuộc Trường Sơn
                   Hành quân rừng già, võng treo sườn gió...
                   Ai biết chiều nay người vợ trẻ
                   Đứng mong chồng bên đứa con thơ
                   Giọt lệ cháy xót lòng mang sắc xanh thu!
     Rồi bài “Có một khoảng trời”:
                   Cái khoảng trời khi anh và em đã cách xa
                   (xa thật đấy mà cũng gần thật đấy)
                   Trong đau đớn anh hoá bờ cát cháy
                   Thổi về phương em giữa chiều gió nổi
 
                   Hạt vô tư còn lại… những tàn tro!
     Tình cảm của nhà thơ với gia đình, quê hương - đặc biệt với người vợ, rất đẹp! Anh không ngớt lời ca ngợi qua một số bài khác nữa: Nỗi trăn trở người đi tìm vàng, Bài ca xứ sở, Trăng quê, Mùa tuyết quê người…
     Song cũng phải nói: giai đoạn này tác giả còn đang công tác ở ngành ngoại thương, lại đi nước ngoài - cuộc sống chắc cũng khá! Chưa bị mối quan hệ về tiền bạc chi phối nhiều… như khi anh đã lao hết mình vào sự nghiệp thơ phú, văn chương?
     Mảng sáng tác duy nhất anh nói về người vợ, chỉ ở mỗi tập thơ “có một khoảng trời” đầu tay ấy! Còn cả một khối lượng hàng trăm bài thơ tình viết sau này, không thấy có bài thơ nào Phạm Ngọc Thái nói về người vợ của mình nữa. “em” trong các bài thơ tình của anh, toàn là em của cái thuở mộng mơ xưa, hoặc cảm xúc với một người nào đó… chứ không phải là vợ.
     Thí dụ như bài “Người đàn bà trắng”:
                     Em không biến thành đá để hoá Vọng Phu
                     Anh cũng không làm chàng Trương Chi
                                                           suốt đời chèo sông vắng
                     Ta không đi theo Con Đường Lông Ngỗng Trắng
                     Dẫu hình hài khắc mãi tim nhau.
     Anh Trần Đức - Nguyên CB Viện ngôn ngữ & Văn hoá dân gian, khi bình bài này đã phân tích:
     “Đoạn thơ đã triết lý về những mâu thuẫn giữa tình yêu và cuộc sống của nhà thơ với Người Đàn Bà Trắng. Đó cũng là một nghịch lý cuộc đời: Em không biến thành đá để hoá Vọng Phu /- Còn anh cũng không đầy mình để làm mãi cái anh chàng Trương Chi suốt đời chèo thuyền trên con sông quạnh vắng, cô đơn! Rồi tương tư nàng Mỵ Nương mà chết. Hay cái con-đường-lông-ngỗng-trắng mà nàng Mỵ Châu đã rắc cho chàng Trọng Thủy theo tìm - Thần tượng thì rất đẹp, nhưng để cuối cùng chàng cũng nhảy xuống biển mà chết, hoá thành ngọc trai giữ tình son sắt với nàng. Nó bi ai quá!
     Cái hay của khúc triết lý trong bài thơ Người Đàn Bà Trắng là đã được viết như đời. Dẫu mối tình bị tan vỡ phải chia lìa năm tháng, nhưng tình thơ không kết thúc bằng sự bi thảm. Đôi trai gái vẫn phải sống và tồn tại, dù là theo chiều gió cuốn cuộc đời. Phải chăng, đó cũng là một cuốn tiểu thuyết "cuốn theo chiều gió" như bao bi kịch tình-đời trên bờ bến nhân gian?”.
     Nghĩa là, bài thơ được tác giả cảm xúc sáng tác cũng xuất phát từ trong cuộc tình đời của mình? nhưng chưa phải là giai đoạn tiến đến hôn nhân gia đình - Như thi sĩ Xuân Diệu từng viết:
                    Tình chỉ đẹp khi còn dang dở…
     Mối quan hệ cuộc sống và thi ca của nhà thơ vẫn ở trong một thế giới tưởng tượng, đẹp như mơ…  chứ chưa vấp phải cái mâu thuẫn giữa “tình và tiền”!
     Tôi thí dụ thêm bài nữa:
                   Tình để lại vết thương không lành được
                   Soi mặt hồ in mãi bóng thời gian
                   Em hiền dịu trái tim từng tha thiết
                   Người con gái anh yêu nay hóa khói sương tan.
                                                (Anh vẫn ở bên Hồ Tây)   
     Đấy, tuy bị lỡ dở nhưng họ vẫn tha thiết với nhau như thế. Đến mức vì  “tình” trái tim có thể tan vỡ! Thì đâu có phải vì tiền? Nhà thơ kết luận:
                  Thế đó, em ơi! Tình qua không trở lại
                  Xế chiều rồi mà máu tim chảy mãi không thôi
                  Em có nghe gió Tây Hồ đang thổi
                  Anh ở đây, vẫn bên Hồ Tây mây trôi...
     Bởi vậy, thơ tình Phạm Ngọc Thái hoàn toàn xuất phát từ sự rung động trái tim (ngoài phạm trù tiền)… có thể chỉ trong khoảnh khắc mà cảm xúc thành thơ, hoặc của một mối tình dang dở, xa nhau lòng vẫn tha thiết nhớ về nhau. Tan vỡ mà vẫn đẹp!
     Giờ xin quay trở lại với bài “Chết cũng chỉ như giấc ngủ”: Nó không chỉ còn là tự sự bản thân nữa, mà đã mang cả ý nghĩa thời đại, trong mối quan hệ giữa tiền bạc với đời sống xã hội… để phản án nhân sinh quan tác giả.
     Bài thơ ôm trùm rất nhiều mặt của cả riêng tư và tính hiện thực xã hội trong đó, súc tích và sâu sắc. Không ít chỗ khúc triết và hay, đột biến có câu thơ thật xuất sắc, như: 
                   Ta nằm xuống hoá mình vào “kinh thánh”!
     Huyền bí và hiển linh. Có số người còn cho rằng, hai câu thơ cuối bài là hay nhất:
                   Nhưng nếu ít tiền, tình cũng hóa cô liêu!
                   Giọt lệ thi nhân
                   anh rỏ lên những trang thơ đời làm liều thuốc ngủ.
      Bài thơ đã được kết ở đó!
 
                                                                        VIỆT PHƯƠNG
 
         CHẾT CŨNG CHỈ NHƯ GIẤC NGỦ

Không than vãn, lòng chẳng hề hối tiếc
Nắm tro tàn. Thôi thế, đã là xong!
Cũng chỉ như giấc ngủ mơ màng
Đời sống vậy, đủ rồi! Em yêu mến.

Nghiệp đã làm xong, chẳng còn chi vương vấn
Tình cũng tàn năm tháng kiếp phôi pha
Thì em ơi! Ta nằm xuống dưới mồ
Thanh thản chết, có gì đâu phải nghĩ.

Hồn thi sĩ xin mang thơ gửi đời làm tri kỷ
Chốn trần gian sẽ ngợp áng thơ ta
Chỉ chia tay có thân xác thôi mà
Tình yêu ta còn muôn đời bất tử!

Cõi thế gian: âu cũng kiếp đoạ đầy phận số
Tiếc làm chi? Sống mãi chỉ mệt thân
Mãn nguyện rồi, cần chi nữa phân vân
Ta nằm xuống hoá mình vào “kinh thánh”!

Ta đã yêu em suốt đời trong hư ảnh
Dù có thời cũng sung sướng, đê mê
Nhưng tình em khác gì những chiếc lá bay kia
Để năm tháng dài ta hoang ru nơi bến lạnh.

"Tình và tiền"!
Tiếng nói đó làm trái tim đàn bà hưng phấn
Phụ nữ cả thế giới này, họ quí như nhau…
Nhưng nếu ít tiền, tình cũng hóa cô liêu!
Giọt lệ thi nhân
anh rỏ lên những trang thơ đời làm liều thuốc ngủ.
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 17:13:00
                  Người thôn nữ miền sông nước
                             MỘT THIÊN TÌNH CA TRÁC TUYỆT
 Lời bình:  :  Đây là thiên tình ca từ biệt của một mối tình, một cuộc chia tay đầy nước mắt, song... xem ra hai người vẫn đang còn yêu nhau rất tha thiết ! Vậy, vì một lý do nào đó ta không biết ? Như lời chàng đã than:
                    Anh vẫn thương em dù duyên phận bẽ bàng
                   Chẳng phải vì em, chẳng phải anh không muốn
                   Nhưng em ạ ! KIỀU đã nói rồi,
                                                     đó là bể sống...
                   Tình giữa trần ai, nước mắt trộn cơm chan.
                                                       (câu 17 - 20)
     Nhà thơ đưa câu chuyện của nàng Kiều ra đây để vấn an cho cuộc tình, cũng chỉ có tính chất phỏng dụ đó thôi ! Chàng nói với người thôn nữ rằng: Thôi em ạ, trần ai là bể khổ, em cũng đừng đau lòng quá vì anh vẫn rất thương em. Không biết "Người thôn nữ miền sông nước" nào mà được anh Phạm Ngọc Thái thương yêu đến thế ?
     Giờ ta hãy đi vào khổ thơ mở đầu:
                   Nén hương lòng anh tưởng niệm mối tình em
                   Bóng trúc vắng, làng quê xanh viễn vọng
                   Giọt lệ đắng em hòa cùng anh uống
                   Chốn xa vời người lữ khách đứng dừng chân.
     Đọc bốn câu thơ này, tôi bỗng liên tưởng tới bài "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử, đã viết gửi cho người con gái ở phương trời xa:
                    Sao anh không về chơi thôn Vĩ ?
                    Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên.
                    Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
                    Lá trúc che ngang mặt chữ điền.
     Thi nhân nhớ đến những hình ảnh về thôn hương, nơi nàng Hoàng Cúc đã ở: những hàng cau trong nắng sớm mai với vườn cây xanh mướt. Cái màu xanh trong trí tưởng, nên "xanh như ngọc" vậy - Còn trong bài thơ "Người thôn nữ miền sông nước", Phạm Ngọc Thái cũng nhớ về quê em:
                    Bóng trúc vắng, làng quê xanh viễn vọng
     "xanh viễn vọng" là màu xanh của sự cách biệt nghìn trùng, xa vời vợi... Hình ảnh " trúc" trong câu thơ của Hàn Mặc Tử: Lá trúc che ngang mặt chữ điền /- là biểu tượng về làng quê. Còn "mặt chữ điền" tượng trưng cho khuôn mặt người đàn ông theo nghĩa cổ phương đông - Câu thơ ý nói đến sự cách ngăn giữa thi nhân với nàng Hoàng Cúc, cả về không gian và trong tình đời.
     Bài thơ của Phạm Ngọc Thái cũng nói tới biểu tượng "bóng trúc vắng" - Ta chưa biết hình ảnh bóng trúc ở đây, có mối liên hệ thân thiết như thế nào với người thôn nữ miền sông nước kia ? Ý nhà thơ muốn nói rằng: "bóng trúc" ấy với anh giờ đây mãi mãi thành xa cách - Hai cái mảng màu giữa "bóng trúc vắng" và "làng quê xanh viễn vọng" kết hợp với nhau... để diễn tả về sự chia ly giữa anh và nàng, cả về không gian và tình yêu - Tạo nên một sự cách ngăn thăm thẳm. 
     Còn giọt lệ đắng đót mà cả hai cùng hòa vào uống chung đó: Giọt lệ đắng em hòa cùng anh uống /- Nghĩa là, một cuộc chia ly mà trái tim họ cùng đau. Nhà thơ như một người viễn khách bồn chồn nhìn về phía xa xăm, nơi người yêu ở:
                    Chốn xa vời người lữ khách đứng dừng chân
     Một khổ thơ có bốn câu, hình tượng thơ lóng lánh mà sâu xa, câu nào cũng mang đầy ý để khái quát cả khung cảnh và nghĩa tình của cuộc chia biệt thắm thiết này.
     Tôi bình sang khổ thứ hai - với giọng thơ trầm bổng, lâm ly... nhà thơ tiếp tục gẩy cây đàn tình ngân vang, tạo thành một khúc ca bi tráng:
                    Xin để lại cho đời vài khúc ca ngân
                    Nghìn năm sau - Thế nhân ơi, hãy nhớ !
                    Tấm hình ta cùng nàng một thưở
                    Và cuộc tình nước mắt lẫn yêu thương.
     Bài thơ có 12 khổ 48 câu: Hai khổ thơ ba và bốn, nói về sự ân hận trong lòng nhà thơ: Anh đã không thể giúp cho người yêu thoát ra khỏi nỗi khổ đường đời:
                    Anh không thể mang em theo trọn kiếp thi nhân
                    Giúp em vượt qua đời bể dâu khốn khổ
     Chỉ đành hẹn với em sẽ chung tình ở kiếp sau:
                     Anh vẫn chờ em ở dưới suối vàng
                     Ta hãy quên đi thế giới đầy bạo loạn
                     Để cùng em kết trăm năm tình bạn
                     Của tình yêu tự trái tim anh !
     Những dòng thơ ấy thể hiện tình yêu tha thiết trong trái tim chàng, một tình thương trọn vẹn trước sau không thay lòng đổi dạ, dù xã hội thăng trầm và cuộc sống có rối ren. Đọc những dòng thi trào ra từ tâm linh nhà thơ, tôi chạnh nhớ tới những lời thơ trăng trối của các thi sĩ xưa nay, để lại cho người yêu. Hữu Anh từng viết:
                      Nếu tôi chết dương trần em ở lại
                      Lúc xây mồ hãy đắp đất cho tôi
                      Chút luyến lưu phàm thế của người đời
                      Tôi cảm nhận chút hương tình còn xót.
                                               (Nếu tôi chết)
     Còn trong bài "Người thôn nữ miền sông nước" này, thi nhân Phạm Ngọc Thái nhắn nhủ với em:
                    Mai có đến gặp lại anh bên nấm mồ
                                                    nơi chân trời, xứ sở
                    Xõa tóc mà than khóc cõi dương gian...
     Chà, khúc tình ca mới thật dào dạt làm sao ! Ý tưởng của bài thơ nói về cõi trần ai... nhuốm mầu kinh Phật. Dẫu phải chia xa, lòng chàng vẫn xót thương cho cuộc đời người thôn nữ vô vàn. Anh an ủi nàng:
                     Dẫu phải biệt xa...
                                            anh có hạnh phúc đâu em ?
                    Vẫn biết đời em cũng hòa dòng lệ đắng
                    Ừ, thì trang nam anh khinh thường kiếp nạn
                    Chỉ thương em là phận nữ nhi.
        Từ trong sâu thẳm cuộc tình ấy, họ đã hòa chung để đến với nhau bằng một nỗi cảm thông sâu sắc về cuộc đời. Hẳn em yêu của nhà thơ Phạm Ngọc Thái cũng là một nữ thi sĩ. Tôi bỗng nhớ về mối tình của thi nhân Hàn Mặc Tử với nữ sĩ Mai Đình ? Bởi vậy, anh mới khuyên nhủ người tình:
                    Hãy vững bước lên em vào thế giới của ca thi
                    Sẽ giúp em quên mọi điều sầu muộn
                     Anh chỉ tiếc không thể dìu em tới bến...
                     Mong đất trời có Thượng đế đỡ em đi !?
     Như đã nói, tính tôn giáo trong bài thơ mang mầu sắc của kinh thánh: Nhà thơ cầu nguyện với đất trời, thượng đế phù hộ cho em yêu... cất cao thế giới của thi ca, để vượt qua mọi nỗi sầu bi cuộc đời. Suốt khúc tình ca, tràn ngập lòng nhân ái trào ra từ trong trái tim chàng.
     Bài thơ được chia làm hai phần, cách nhau bởi một "hoa thị" (*) - Giờ tôi xin phân tích phần hai:
                    Thơ viết đã dài mà chẳng thỏa nỗi tình si
                    Ta lại cất tiếng gọi tên em:
                    -  Người thôn nữ miền sông nước...
                    Mai dân tộc có đặt ta nằm ở nơi nào
                                                     dưới gầm trời tổ quốc
                    Hãy đưa mộ nàng về
                                                chôn cạnh nấm mồ ta.
     Lòng thi nhân da diết bên hình bóng người yêu đến mức độ, mai nếu chết đi vẫn mong được đời chôn chung bên mộ nàng. Chàng hẹn kiếp sau, sẽ cùng nàng kết duyên trăm năm chồng vợ. Ở đây ta còn thấy, bài thơ mang ý nghĩa lên án chiến tranh, ca ngợi tình yêu trong cuộc sống con người:
                    Để con cháu đời đời cất cao bản tình ca
                    " Không có chiến tranh,
                                             chỉ có tình yêu bất diệt ! "
                     Anh sẽ nâng hình em bay trên đất trời nước Việt
                     Vượt qua mọi chủ nghĩa tới muôn năm.
     Đức nhân ái của con người đứng trên mọi tuyên ngôn đảng phái. Các chủ nghĩa có thể thay nhau, nhưng tình yêu muôn đời bất diệt ! Cùng với thi ca... anh sẽ mang tình em đi khắp bầu trời tổ quốc, qua mọi thời đại tới mai sau. Cuối cùng nhà thơ đã kết:
                     Em hãy hòa nước mắt vào
                                          viết những bản tình ca
                     Nó vĩ đại hơn các luận ngôn đảng phái
                     Ta sẽ là ánh sao băng trên thiên hà sông núi
                     Anh đợi đón em về
                                                  trong thế giới bên kia.
     "Người thôn nữ miền sông nước" không chỉ là một áng thơ tình sâu lắng, nó còn thấm đẫm tính triết luận cõi nhân sinh... mang dáng dấp của một bản hùng ca về "tình yêu và cuộc sống" ! Bài thơ không dừng lại ở tình thương yêu, chia sẻ nỗi xa xót, an ủi em:
                     Ôi ! Người thôn nữ anh thương
                     Cuộc tình mình dù đắng đót bao nhiêu
                     Nhưng hãy nghe lời anh:
                                         - Ta được nhiều hơn mất...
                     Đã giúp em nhìn ra nghĩa sống
                                             trong bể đời khốn kiếp
                     Vượt lên bão táp, phong ba.
     Tình thi đã vượt lên mang tính nhân văn xã hội sâu sắc. Nhà thơ Phạm Ngọc Thái đã để lại cho văn đàn Việt... một thiên tình ca trác tuyệt ! Có khả năng tồn tại trong nền văn học nước nhà và sống với nhân gian.
 
                                        Hà Nội, mùa đông 2018
                                               TUYẾT NGA
                             GV Trường ĐH Khoa học Xã hội Nhân văn
 
 
Chú thích: các bài bình không đăng thơ kèm theo, xin xem trong mục “các bài thơ hay” ở phần trên. 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 14.12.2019 17:17:26
 
 
 
        NHỮNG BÀI THƠ CHƯA IN
                       (hoặc sửa chữa so với các tập đã xuất bản)
 
 
 
                                                            *
 
          KÍ ỨC MÙA THU

Mùa thu khuấy lên bao ký ức
Xác thời gian trôi trên tóc em
Em đi trong trăng mùa thu thổi gió
Lá vàng rơi mênh mông…

Em đi qua mùa thu không gian
Trăng rãi đồi con gái
Nhớ đến lâu cái hương con gái
Nó thơm say và rất nhẹ nhàng.

Đường dạo ấy trên đồi trăng sáng
Đêm chia tay em dúi cả vào anh
Để bóng lạc suốt đêm ngoài phố
Mây lãng phiêu mãi không về.

Giờ đây chắc trên đồi thông đó
Gió vu vi và trăng vu vơ
Em đi trong trăng mùa thu thổi gió
Mùa thu lang thang chẳng bến bờ…
 
 
 
          TỪ BIỆT GIỮA YÊU THƯƠNG
 
 Xin để lại khúc ca tình từ biệt
Anh vẫy tay chào người thôn nữ chốn xa xăm
Ta đến bên nhau không có pháo nhuộm đường (*)
Nhưng cũng đã thành hôn trước ban thờ thượng đế !
 
Hồn thi ca anh, giữa trời cao lộng gió
Gieo yêu thương đi khắp phương trời xa
Trên bạt ngàn sông núi ngân nga
Đến mai sau còn vang ra bốn bể.
 
Anh là khách của nẻo trời viễn xứ
Là bóng chim vô tận với không gian
Mang tình em trên đôi cánh đại bàng
Đặt em xuống một ngọn thi sơn,
                             rồi chia tay từ biệt !
 
Ta chào nhau nhé, em thương !
Đường em đi còn dài chưa hẹn đích
Anh đến chân trời rồi, bóng cũng ngả hoàng hôn
Trái tim anh dù tràn đẫm yêu thương
Nhưng thượng đế chỉ cho ta có vậy.
 
Anh đã mở cánh "cổng trời" để em nhìn thấy
Không thể dìu em thêm, vì mệnh số phải chia ly !
Tuy cõi lòng khó dứt áo ra đi
Ai bảo đã trót thương... thì phải thế ?
 
Cất tiếng thơ lên em ! Giữa trời nhân thế
Gạt nước mắt đi, trong biển lệ trần gian
Phải vĩnh viễn xa... Anh vẫn thương em...
Hồn anh sẽ về bên em trong giấc ngủ.
 
Thơ viết dẫu dài mà thấy lòng chưa đủ
Anh từng gọi tên em trong nỗi nhớ hàng đêm
Cũng giống như em,
                       thường thao thức dưới ánh đèn
Để viết thơ yêu, nghe tim mình rỉ máu.
 
Nay gửi cho đời, khúc ca tình yêu dấu
Trên đỉnh thi sơn, anh lại cất cánh bay
Giây phút nào nhớ nhung,
                           em hãy nhìn giữa trời mây
Sẽ thấy cánh chim bằng anh say trong gió cuốn...
 
Hà Nội, 26.11.2018
 
(*) Phỏng theo câu thơ trong bài: Hai sắc hoa ti gôn - “Trong một ngày vui pháo nhuộm đường”.
 
 
          THIẾU NỮ ĐI TRONG CHIỀU MÂY

Hoàng hôn buông tím đổ mặt hồ
Gương nước xôn xao với nhà thơ
Lá bay xào xạc khua vọng gió
Một cõi lòng ai tận bến mơ.

Em đi bảng lảng bên Hồ Tây
Đôi mắt huyền trong gió heo may
Dáng em mềm mại như nhành liễu
Cô gái chiều mây khuất đám cây.

Tiếng mõ chùa buông nơi ngả vắng
Thiếu nữ nghe mà vẫn lặng thinh
Để cả lòng ai thầm vương vấn
Nào phải mình anh bước cô đơn?

Ôi, Hồ Tây! Chiều mây sương buông
Thiếu nữ đi rồi trời khóc không?
Thơ anh từng giọt tan trong nước
Hồn trôi vào gió tới nơi em.

 
 
             VIẾT CHO BUỔI HOÀNG HÔN                      
                                           Tặng Huyền Băng
Đừng buồn nhé, đời người tuy khoảnh khắc
Vụt như câu bay bóng lạc giữa trời
Em có nghe tiếng bên bờ biển ấy
Trong mãi hồn ta thăm thẳm trùng khơi.

Em nhìn lên hoàng hôn với một làn mây trắng
Dưới bãi bờ trai gái vẫn sinh sôi
Và khát vọng đâu đã phải là tắt ngấm?
Ta lại ru ta trong biển lớn cuộc đời!

Buổi hoàng hôn em ơi, rất đẹp!
Có nắng vàng rạng rỡ ánh pha lê
Có thế giới, vũ trụ quay quanh mộng
Dưới những hàng cây xanh mình lặng lẽ đi...

Cánh nhạn đã về dẫu đà xa vắng
Mùa xuân kia mây cũng nhởn nhơ bay
Em không phải gối đầu bên rêu
                                      mà là lên hoa thắm
Của buổi hoàng hôn hương nhụy ngọt ngào say.

Ôi hoàng hôn, hoàng hôn, hồn ta làm lốc xoáy
Tình ru trong nhung êm, như dòng suối dạt dào
Ta sẽ nói với nhau những lời nhỏ bé
Còn cuộc đời nhờ lịch sử ta trao!

Em có nghe, có nghe, tiếng đôi bờ vang động
Anh thầm thì gọi vọng giữa trăng sao 

 
            THU TĨNH

Đây yên tĩnh quá chừng
Như không có tiếng động
Ta bước vào quán vắng

Trong đen và trong đắng
Vẫn bao hương ngạt ngào
Cà phê mùa thu thắm

Mấy thiếu nữ trẻ măng
Môi son với váy rộng
khuấy khoả tý gì không?
 
Trời, trời cao mênh mông
Cánh chim bằng bát ngát
Sá chi đời rơm rác
 
Lòng tịnh loài đá trắng
Hồn tựa mảnh trời thu
Sao tình còn bơ vơ…
 
 
 
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 18.12.2019 10:58:54
 
 
           ĐÊM THU PHỐ VẮNG
Đêm phố vắng anh đi hay là em không ngủ?
Thu đến rồi lay động trái tim!
Xào xạc lá, anh nghe xào xạc lá
Thăm thẳm bóng hình em trong đêm...

Anh lại dẫn em con đường yêu cũ
Một thời nào từng in dấu chân thon
Trước tình yêu ta hoá thành đứa trẻ
Dẫu mái tóc anh giờ đã hoa sương.

Ta sẽ viết cho ai bài thơ đêm thu vắng?
Tiếng trong khuya em gọi vọng rất xa...
Trên thảm lá lòng ta say đắm
Tha thiết bên em vì không muốn đêm qua.

Ôi ! Bài thơ cứ theo anh lang thang trong phố
Ký ức hồi sinh về với tuổi xuân xưa
Em lại ru êm như thuở trẻ
Tấm thân mềm đưa anh vào bến mộng mơ.
 
      ĐÊM MƯA TẦM TÃ
Trời giông tố, đời cô đơn bên bóng

Trôi dần dần những tháng năm buồn tênh
Em thế nào rồi? buồn hay vui sướng...
Có nghe giữa làn mưa mông mênh.

Anh nhớ đêm mưa xưa tầm tã
Ở bên hồ hai đứa ôm nhau
Dù bão giông trái tim sợ gì đâu
Em vẫn trong mơ, mặc mưa rơi xuống đầu.

Áo em ướt, quần em cũng ướt
Máu chảy mạnh trong người rạo rực, xôn xao
Anh ủ cho em trên chiếc ghế đá bên cầu
Trời dẫu sập, ta cũng không cần biết tới!

Anh luồn xuống dưới em
                       vén những sợi lông  tơ đương rối
Em giang rộng đôi chân ra đón đợi...
Phút giây thiêng sung sướng trên đời
Cuộc đời nhất cái này thôi!
 
         CỬA QUÁN
Bà chủ quán bước lên xe mô-đéc
Đeo kính gọng vàng

Những cô gái ngồi ở lan can
Mặc toàn váy ngắn

Mùa thu rơi
                      sau kính...

Anh thi sĩ hoá thằng gù
Nhà thờ
                Đức Bà
                                Pa Ri!

        KHÓC HÀN MẶC TỬ
Tôi khóc Tử, khóc hào quang, khóc huyết

Khóc gió mưa, cây cỏ đến chân trời
Khóc tạo hoá: từ thiên và địa
Rồi khóc người! Đời - con tạo quay chơi...

Hàn Mặc Tử ơi! Ớí , Tử ơi !
Sống chơi vơi cũng giống người
Khác chi là con chim cánh lá
Giọt thơ này hoà lệ máu tôi rơi!

Nơi Tử nằm trong mồ hoa thơm nở
Đầu Tử gối lên sườn sóng gió
Với sao sương vằng vặc trăng ngàn năm
Nỗi đau đè nặng cõi dân gian.

Hỡi biển Đông, núi cao Gành Ráng!
Thơ của Tử mai sau còn sáng láng
Sóng nước non non nước vỗ ngày đêm
Quạnh hiu buồn rờn rợn bóng thi nhân!

Ngồi đọc Tử tim vỡ toang máu đỏ
Tôi khóc biển, khóc trời xanh, khóc gió
Chúa ở đâu? Thượng đế có trên đời?
Người Thơ Xưa hoá chốn nao rồi?

Thì tham vọng vinh quang ai chẳng muốn
Ngu cũng buồn! Tài lại lắm tai ương?
Giữa đời nhiều khi phải cười nhăn răng mà sống
Thương nhau để mặc lệ rơi tuôn!...

Tử dù đau nỗi đau ngang bể
Nhưng đã có bao người khóc Tử
Suy cho cùng: tuyệt đến thế thì thôi,
Trên này nhiều chuyện lắm - Tử ơi!

Rót mắt thành thơ khóc Tử lại khóc đời
Chúng tôi đang quần cuộc sống...
Có khi phải tập nén mình như bánh nén
Thỉnh thoảng cũng thương nhau,
                                   phần lớn chỉ đấu tranh.

Niềm sướng đau khôn dại dại khôn…
Em gái - Nhà thơ - Nhà chính khách
Tuốt tuồn tuột mấy ai không bất trắc
Buồn làm chi! Đời - sắc sắc không không.

Đời vậy mà -  Người thế, chuyện thế gian!
Suy cùng lý chẳng gì phải chán
Lại thương Tử không được dự phần bon chen xô lấn
Giây phút khóc cho nhau hoá hạnh phúc lớn trên đời.

Hàn Mặc Tử ơi! Ới, Tử ơi!
Bao đêm nghiền ngẫm chữ thơ Người
Châu rỏ đầm đìa trang giấy trắng
Bay về Gành Ráng đẫm hồn tôi.

Thắp nén nhang chùa tôi khấn anh
Tài hoa xuất sắc vóc giai nhân
Vung tay búng bút xô báu ngọc
Chữ thơ như tuyết máu lênh đênh.

Qui Nhơn biển sóng vỗ mây lừng
Tài này - phận ấy! Những bi thương,
Nay đã yên mình khe nước ngọc (*)
Hẹn nhau mai mốt bữa tương phùng.

Tôi khóc Tử, khóc hào quang, khóc huyết
Khóc gió mưa, hoa cỏ lẫn sao sương
Tử có nghe! Thơ Người, tôi viết tiếp
Cúi lậy không gian cả tám phương...
 
------------
(*) Ý thơ của Hàn Mặc Tử.
 
    KIẾP THI NHÂN
Ngồi trong phố mà như giữa đồng hoang
Những trò đời gõ xung quanh loạn nhịp
Gió đìu hiu, cõi lòng u tịch
Hội nhà văn cũng chỉ ga-la cười...

Nhà thơ, nhà văn giờ nhiều tác phẩm thường
Nhưng khá giỏi buôn đời
Ta lại thả hồn vào trong cõi mộng
Để ru lòng những phút giây xao động.

Mơ bóng tình nhân trên thảm biếc sao rơi
Đêm nay nhớ và bao đêm nữa
Mặt trời mọc hay vầng trăng sáng tỏ
Tháng ngày trôi... cứ thế, đời trôi…

Hồn hoá mây bay du ngoạn khắp bầu trời
Trái tim hoá sóng reo bên hồ gió
Người vừa có lại vừa như không có
Nén nhang chùa, ta cúng kiếp thi nhân!
 
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 18.12.2019 11:03:18 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 18.12.2019 11:05:13
 
 
           NHỚ VỀ CÔ GIÁO CŨ
                                 Kính tặng cô giáo chủ nhiệm
                                           Đinh Thị Kim Thanh

Xóm chiến tranh...thời thơ sơ tán học
Lớp cũng là một mái nhà gianh
Sân trăng sáng như lòng cô đằm thắm
Soi vào em bao nỗi ân tình.

Nhớ thuở ấy em còn trẻ quá!
Tuổi hồn nhiên qua trang vở học trò
Như người mẹ hiền từ cô dìu dắt
Ở cái làng Cầu Ấu (*) đã xa xưa.

Sông bến đưa đò cô chèo giữa nắng mưa
Lớp lớp quá giang chúng em đi biền biệt
Có những phút quay lặng nhìn lòng thổn thức
Kỷ niệm về như bày sáo lang thang.

Gió vẫn đang reo trên đồi thông Mỏ Thổ (*)
Sông Máng (*) trong xanh nước chảy qua cầu,
Năm mươi năm trôi… tóc cô đã bạc
Tóc em giờ bóng hạc cũng vờn nhau.

Biết tin cô thôi không còn lên lớp nữa
Đánh tan giặc về em làm một nhà thơ
Sương trên mái tóc cô,
                         rơi xuống đầu em hoá lệ
Và đời người, cô ạ! Ngỡ cơn mơ...
 
                                                   2016

(*) Những địa danh ở Bắc Giang - Thời còn chiến tranh phá hoại bởi không quân Mỹ, chúng tôi đã đến sơ tán để học.
 
       ĐI TRONG PHỐ ĐÊM
Đã trôi vào dĩ vãng rồi em
Còn đâu những tối yêu hẹn hò tình tứ
Những đêm không chiếu, không màn thời thiếu nữ
Phố vẫn đây mà anh mất em.

Sống giữa phố phường cứ ngỡ hư không
Đêm trăng trống trênh, hàng cây xao xác
Trái tim anh vết thương tình tan nát
Tháng năm trôi, cuộc sống phai tàn.

Thế thái đổi thay: tuyên ngôn và chủ nghĩa
Em là bản tuyên ngôn cao nhất của nhân sinh!

Phố anh đi lấp lóa ánh đèn
Nhìn thế sự cả chính tà đang diễn…
Tình yêu em: điểm tựa để linh hồn anh vịn
Không em rồi, anh biết níu đâu đây?

Marx hoang tưởng ư? Xô-viết Nga sụp lâu rồi!
Em có thấy, Việt Nam ta cũng đang rắc rối
Tiếng chuông điện Kremlin giờ nghe như mõ ấy
Tình bơ vơ nên anh cũng bơ vơ…

        NHỚ EM ĐÊM NOEL
Trái tim anh mưa tạnh, sóng lặng rồi
Dẫu nhớ nhung lòng chỉ hơi man mác
Em ngủ bên chồng, chắc cũng đã yên bề ngon giấc?
Tình chúng mình chấm hết, thế là xong.

Những đêm yêu thành cổ tích, phải không em?
Ôi! Những đêm không chiếu, không màn bên trăng gió
Đời thiếu nữ em trôi, hoá câu vọng cổ
Anh cũng chỉ ru anh trong bóng nhạt khuya về.

Nhớ ngày nào anh vẫn đón em đi
Tối phố, trời sao... tình yêu tuổi trẻ!
Ta trút cho nhau cả trời lẫn bể
Tháng năm qua tất cả ngỡ chiêm bao....

Đêm Noel đó em! Trai gái vẫn rủ nhau
Chỉ có hai ta hai trời cách biệt.           
 
                  GỬI EM 
                         Tặng Thuận Vy, nhân đọc tập thơ

                                   "Giấc mơ ban mai" của em.
 
Anh lắng những dòng thơ “mơ giấc ban mai”
Lặng lẽ đón trái đời ngọt lịm
Hôn nhè nhẹ đôi môi hồng bịn rịn
Tình muôn đời, hạnh phúc đẫm đầy tay.

Xin ào ạt lên, giông bão của ta ơi!
Sóng cũng cấu vụn em đừng tiếc tưởng
Anh làm biển làm hồ cho em tắm
Thành phố chúng mình vui nhỉ, đón đôi ta!

Con thuyền tình khả ái với phong ba
Ta cúng nén hương thơm trái tim thời con gái!
Em “hoá thánh” dù trần truồng không che đậy
Êm đềm trôi và nước mắt tuôn trào...

Biển rì rào... Biển vẫn rì rào...
Hàng thông anh reo hát lời vô tận
Ta bất tử khi hai trái tim không yên lặng
Anh yêu em không câu nệ áo quần

Hãy ào ạt đi, giông bão của tình em!
Sóng gào thét đừng bao giờ phẳng lặng
Vì tất cả rồi sẽ vào cõi vắng
Dầu anh có thương em vỗ tan bờ.

Hãy ào ạt lên, cho cuồng loạn những dòng thơ
Giấy phút cuối ta ghì siết lấy nhau,
                                     xé hư vô thành điên dại.     
 
     THI BÁ ĐẦY ĐƯỜNG MÀ QUẠNH HIU
Có lẽ ta như đám mây kia
Bay khắp thiên hà, mộng giữa khuya
Hỡi con gió mát về trong phố
Ngẫm ngợi điều gì, lòng tái tê?

Ước chi được gặp cụ Tản Đà
Hay cụ Tú Xương, cụ Nguyễn Du...
Đời nay: cụ ạ, nhà thơ chúng
Phần lớn là phường “lính đánh thuê”!

Thi bá đầy đường mà quạnh hiu
Điện thoại tân kỳ vẫn mang theo
Ngẫm mãi rồi nên đành lặng bóng
Mình với mình thôi, đời nhạt phèo.

Ngày nay chẳng có bạn thơ đâu?
Các cụ ngày xưa dẫu bể dâu
So với bây giờ còn sướng chán
Chủ nghĩa nháo nhào như cám heo...
 
 
 
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 18.12.2019 11:08:48 bởi Nhân văn >
nhanvan

Nhân văn
  • Số bài : 824
  • Điểm thưởng : 0
  • Từ: 08.12.2007
Re:PHẠM NGỌC THÁI * CÁNH ĐẠI BÀNG của THI CA ĐƯƠNG ĐẠI VN * Tác phẩm - 18.12.2019 11:10:25
 
      TÌNH EM BIỂN CẢ
Biển là em hay chính em là biển
Ánh trăng vàng năm đó khóc, em ơi!
Cuộc đời trai anh đã già rồi
Nửa mái đỏ hoàng hôn, nửa mái tàn thương nhớ.

Đảo đang vắng thế là vi vút gió
Biển dịu dàng và biển xanh êm
Em đã cho một thời thiếu nữ
Nửa đời chiều, tình lại khoác khăn tang!

Trái tim buồn vẫn nhớ biển đêm đêm
Hôm chia ly tơi bời sóng vỗ…
Cây buồn tẻ, trăng thì bay lạc gió
Anh hoá thành nhà điêu khắc tạc em thôi!

Biển là em hay chính em là biển
Tháng năm xa xa mãi không về
Biển có vui với bờ bến khác?
Khúc thơ tình anh vẫn hát say mê...
 
   THÔN NỮ TẮM DƯỚI TRĂNG
Em để truồng “luân lý” tắm trong ao
Thế giới vỗ bạch bì giang háng hạc...
Nguyệt ở trên soi nguyệt nằm dưới nước
Thiên tạo rành rành nhân sướng sao?

                      Một đêm trăng ven Đô 
 
        EM BÉ CẦU BƠ
Tối ba mươi lò than phở đã nguội rồi

Em bé cầu bơ không nơi ngồi sưởi ấm
Đêm giao thừa người chúc nhau nhiều may mắn
Dưới gốc cây già, một bóng nhỏ nhuộm màu đen.
 
 
      NHỮNG KỈ NIỆM BÊN CON
                Tặng con Phạm Bảo Long
                    (viết năm con lên 4 tuổi)
 
Vằng vặc sân đền
Vầng trăng trong, mái chùa cong, bóng đa
Nhớ sớm sớm bố đèo con đường thênh thang gió hát
Chiều đón con qua đường lá vàng rơi
(cái tên phố mà con chưa thuộc)
Gió Hồ Tây thổi, gió Hồ Tây...

Cái bóng nhỏ lon ton
Bố dắt con ra hồ cá nổi
Bờ cỏ đẫm sương mai
Con đứng đợi, bố mò
Một nhúm tép cũng vui nhà, vui cửa.

Bố đã cùng con qua bao đường phố
Hiệu kem Bốn Mùa, quán phở Hoè Nhai
Cố Đô xưa - Hà Nội hôm nay
Trong ánh mắt con thơ thành Thăng Long rêu phủ...

Cái quán báo thường ngày, bố đưa con vào đó
Cổng chùa cũ giã nhàu mưa gió
Tường nhà cũng bạc mầu vôi
Có cần chi nhiều lắm con ơi:
Thế cũng đủ hai điều thiện mỹ!

Đời bình dị. Mái tường sạt đổ.
Lẽ sống giản đơn, mâu thuẫn chất chồng.

Vằng vặc sân đền
Vầng trăng trong, mái chùa cong, bóng đa
Bạc trắng nửa phương trời xa lạ

Mẹ đã nuôi con những tháng năm nghèo khổ
Đi làm về, chạy chợ kiếm thêm
Đêm cảm hàn không đủ sức ôm con
Ngày gượng dậy lo từng bữa gạo
Sáng vội đưa con đến trường mẫu giáo...
Nước mắt nhoà trên hồn trẻ ngây thơ!

Trăng vẫn đấy! Bố nửa vòng xa xứ sở
Quán - Cổng - Thành xưa... đứng quạnh thầm

Con chưa hiểu nhiều, mai sẽ lớn khôn
Không chỉ có trăng trong, còn nước mắt
Không chỉ có ngày vui, còn cay cực
Cũng theo con lớn từng ngày.

Ôi, vầng trăng vằng vặc đêm nay
Những kỉ niệm êm đềm khao khát lạ!
Rồi mai mốt
          bố sẽ lại đưa con đường thênh thang thuở đó
Chiều đón con qua đường lá vàng rơi
(cái tên phố mà con chưa thuộc)
Gió Hồ Tây thổi, gió Hồ Tây…

                             Karl-Marx-Stadt
                                  1988
 
        HÀ NỘI ƠI, MƯA PHỐ
Ta không còn được dẫn em đi như dạo đó
Tóc bạc rồi, phố vẫn thơ ngây
Mưa phố phường hay lòng ta mưa rơi
Tình lả lướt. Hà Nội ơi, Hà Nội!
Em ngày xưa giờ chắc đã ngủ say?
Trong giấc mộng, anh về. Em chẳng biết!
Anh đã qua cả cuộc chiến tranh truyền kiếp
Vẫn êm đềm tình em trong mưa bay
Anh hôn những giọt mưa rơi
Mưa ướt tóc em, lên môi, lên mắt
Ôi, những tháng năm tình trong tình ngây ngất
Em yêu ơi, đời chỉ có một thời thôi!
Ngả đầu chào người thiếu nữ đã xa xôi
Mưa lạnh xuống, cô đơn! Xoa lòng ta da diết
Hỡi mối tình của một thời xuân biếc
Hà Nội buồn, anh đi như say…
 
   ĐÊM NẰM NGHE MƯA RƠI
  Đêm nằm nghe mưa rơi
Trên thềm trời vắng vẻ
Rỏ xuống như hàng lệ
Buồn ơi hay vui ơi !

Mình ra đời lúc tóc còn xanh
Nay trông đã mênh mông đầu bạc
Hạnh phúc và đổ nát
Trái tim nào muối xát chẳng xót đau.

Em đầu tiên thơ ngây như trăng sao
Tình cũng trong mát suối
Tình thơ ấy trôi bay và tiếc nuối
Bị bao nhiêu tên, đạn bắn trọng thương.

Em theo sau, sau nữa
Điệp khúc vui nối tiếp điệp khúc buồn
Trái tim đã hoang tàn
Các em tôi theo nhau
                    đi muôn năm vào… vĩnh biệt !

Đêm nằm nghe mưa rơi
Những điều đơn giản tôi sắp nói ra:
-  Nếu đời không còn nước mắt
Trái đất sẽ chết khô...

Thì cứ xé lòng anh cho tan tác
Đời cứ xô... Cát bụi cứ mênh mông...
Chiều lá đổ êm đềm, hoàng hôn mơ mộng
Khúc thơ tình anh vần vũ yêu thương
Đêm nằm nghe mưa rơi
Trên thềm trời vắng vẻ
Rỏ xuống như hàng lệ 
Buồn ơi hay vui ơi !
 
<bài viết được chỉnh sửa lúc 18.12.2019 11:16:10 bởi Nhân văn >
nhanvan

Thay đổi trang: 12 > | Trang 1 của 2 trang, bài viết từ 1 đến 30 trên tổng số 38 bài trong đề mục