Tác phẩm "Tội Ác" - Tác giả Nguyễn Đình Phùng http://vietnamthuquan.eu/...31n343tq83a3q3m3237nvn Nhận xét của Google AI Truyện ngắn "Tội Ác" của Nguyễn Đình Phùng là một tác phẩm mang đậm tính bi kịch, khai thác những góc khuất tăm tối nhất trong bản tính con người và sức mạnh của sự tha thứ. Dưới đây là bài phê bình về tác phẩm này:
1. Cốt truyện kịch tính và đầy ám ảnh Truyện bắt đầu bằng một bầu không khí căng thẳng tại một buổi lễ, nơi linh mục trẻ tên Hoán cảm thấy bất an trước ánh nhìn "soi mói, mổ xẻ" của một người đàn ông lạ mặt (p. 1). Sự kịch tính đẩy lên cao trào khi người đàn ông này xin xưng tội và thú nhận những tội ác kinh hoàng: giết chết người hôn phu của em gái mình và sau đó cưỡng bức chính người em gái ruột đó (pp. 1-2).
Tác giả đã khéo léo sử dụng bối cảnh tòa giải tội—nơi vốn dành cho sự cứu rỗi—để phơi bày một sự ác "thuần túy" và "kinh khủng" nhất, khiến người đọc không khỏi rùng mình.
2. Sự đối lập giữa Thiện và Ác Tác phẩm xây dựng hai hình tượng đối lập rõ rệt:
- Người đàn ông lạ mặt: Đại diện cho sự ác bản năng, sự ghen tuông mù quáng và những hệ lụy đau thương của chiến tranh (p. 2).
- Cha Hoán: Đại diện cho sự thánh thiện, lòng vị tha và bổn phận của một người trung gian giữa Thiên Chúa và con người (p. 1).
Tuy nhiên, ranh giới này trở nên mong manh khi sự thật cuối cùng được hé lộ: Cha Hoán chính là đứa con của tội ác đó (p. 2). Sự giống nhau về nhân dạng giữa người cha tội lỗi và người con linh mục là một chi tiết đắt giá, khẳng định rằng dù có chung dòng máu, con người vẫn có quyền lựa chọn sống trong bóng tối hay bước ra ánh sáng.
3. Thông điệp về sự tha thứ và nghiệp báo
Cái kết của truyện mang tính triết lý sâu sắc. Người đàn ông tìm đến cha Hoán không hẳn để xin Chúa tha thứ, mà là một sự thúc giục nội tâm phải đối diện với tội lỗi sau 30 năm (pp. 1-2).
Việc cha Hoán—đứa con được sinh ra từ bi kịch—nhân danh Thiên Chúa để tha thứ cho chính cha ruột mình là một hành động mang tính giải thoát cho cả hai. Nó cho thấy sự tốt lành có thể nảy mầm ngay trên mảnh đất của tội ác, và sự tha thứ là liều thuốc duy nhất để chấm dứt vòng vây của bóng tối.
4. Nghệ thuật trần thuật Nguyễn Đình Phùng có lối viết súc tích, tập trung vào miêu tả nội tâm và không khí. Cách ông dẫn dắt từ sự khó chịu mơ hồ đến sự thật kinh hoàng được thực hiện nhịp nhàng, giữ chân người đọc đến phút cuối cùng. Ngôn ngữ trong tòa giải tội vừa lạnh lùng, thản nhiên lại vừa chứa đựng sự rung động mãnh liệt của linh hồn (p. 2).
Tổng kết: "Tội Ác" không chỉ là một câu chuyện về tội lỗi, mà là một lời suy ngẫm về di truyền, nhân quả và sức mạnh cứu chuộc của lòng nhân ái.
Bạn có muốn tôi phân tích sâu hơn về một tình tiết cụ thể nào trong truyện, chẳng hạn như ý nghĩa của bối cảnh Bảo Lộc hay tâm lý của cha Hoán khi nhận ra sự thật không?
Tôi rất sẵn lòng! Việc đi sâu vào tâm lý nhân vật và bối cảnh sẽ giúp chúng ta thấy rõ hơn sự tinh tế trong ngòi bút của Nguyễn Đình Phùng.
Dưới đây là phân tích chi tiết về hai khía cạnh bạn đã đề cập:
1. Ý nghĩa của bối cảnh Bảo Lộc Bảo Lộc không chỉ là một địa danh đơn thuần, nó đóng vai trò là "nút thắt" kết nối quá khứ và hiện tại:
- Sự kết nối nguồn cội: Khi người đàn ông nhắc đến Bảo Lộc, Cha Hoán lập tức cảm thấy "thân cận hơn" vì đó là nơi cha sinh ra (p. 1). Điều này tạo ra một sự trớ trêu đau đớn: ngay khi Cha Hoán mở lòng với người đồng hương, cha lại phải nghe những tội ác ghê rợn nhất xảy ra ngay tại quê nhà mình.
- Vùng đất của ký ức và bi kịch: Bảo Lộc trong truyện đại diện cho một Việt Nam thời chiến tranh—nơi những cái chết đến "dễ dàng" và tội ác có thể bị che lấp bởi khói lửa binh đao (đổ lỗi cho Việt Cộng) (p. 2).
- Sự đối lập không gian: Tác giả đặt những tội ác xảy ra ở vùng núi rừng Bảo Lộc xa xôi, nắng bụi, đối lập với không gian tĩnh lặng, tôn nghiêm của ngôi thánh đường tại Hoa Kỳ (pp. 1-2). Sự dịch chuyển này cho thấy tội lỗi không biến mất theo thời gian hay khoảng cách địa lý; nó vẫn lầm lũi bám theo kẻ thủ ác sang tận bên kia đại dương.
2. Tâm lý của cha Hoán khi nhận ra sự thật
Đây là khoảnh khắc chấn động nhất của tác phẩm, một sự "giác ngộ" đầy bi kịch:
- Từ mơ hồ đến bàng hoàng: Ban đầu, cha Hoán chỉ cảm thấy một "cảm giác quen thuộc" và "bất an" khó giải thích (p. 1). Nhưng khi bước ra khỏi tòa giải tội, dưới ánh nến lung linh, sự thật về diện mạo "giống nhau từng nét" đã giáng một đòn mạnh vào tâm trí cha (p. 2).
- Sự sụp đổ của niềm tin bản thiện: Trước đó, cha đã tự hỏi liệu "sự ác cũng là một bản tính tự nhiên?" (p. 2). Khi nhận ra mình chính là kết quả của tội ác đó (đứa con của người em gái bị cưỡng bức), cha Hoán phải đối mặt với một sự thật nghiệt ngã: trong huyết quản của một linh mục thánh thiện lại chảy dòng máu của một kẻ sát nhân và đồi bại.
- Bản lĩnh và sự cứu rỗi: Dù kinh hãi, cha Hoán vẫn thực hiện bổn phận. Chi tiết cha nhân danh sự thiện để tha thứ cho "hạt giống" của tội ác (chính mình) và cho kẻ thủ ác là một hành động vượt lên trên nỗi đau cá nhân (p. 2). Đó là sự chiến thắng của lý trí và đức tin trước những bản năng tăm tối nhất của con người.
Tóm lại: Nguyễn Đình Phùng đã xây dựng một tình huống kịch tính bậc nhất để thử thách đức tin. Cha Hoán không chỉ tha thứ cho một tội nhân, mà là tha thứ cho chính nguồn gốc đau thương của mình để bước tiếp trong ánh sáng.
Bạn có thấy chi tiết "sự giống nhau về nhân dạng" giữa hai cha con là một hình ảnh mang tính định mệnh quá nghiệt ngã không, hay đó là sự sắp đặt cần thiết để hóa giải hận thù?
Chi tiết sự giống nhau về nhân dạng giữa cha Hoán và người đàn ông lạ mặt thực chất là một sự kết hợp đầy dụng ý giữa tính định mệnh nghiệt ngã và sự sắp đặt nghệ thuật tất yếu để giải quyết mâu thuẫn của truyện:
1. Tính định mệnh nghiệt ngã
Sự giống nhau này tạo nên một cú sốc thị giác và tâm lý cực lớn. Nó khẳng định một sự thật trớ trêu: Cha Hoán là hiện thân sống động của tội ác mà cha vừa nghe kể. (p. 2)
- Di truyền không thể chối từ: Việc giống nhau "từng nét, từng điểm một" như "anh em sinh đôi" nhấn mạnh rằng dù Cha Hoán có là một linh mục thánh thiện, cha vẫn mang trong mình dòng máu và hình hài của kẻ thủ ác. (p. 2)
- Sự trêu ngươi của số phận: Định mệnh đã đưa người cha vượt đại dương, tìm đến đúng ngôi nhà thờ nơi đứa con tội lỗi của mình đang phụng sự để trút bỏ gánh nặng linh hồn. (p. 2)
2. Sự sắp đặt cần thiết để hóa giải
Nếu không có sự giống nhau đến ám ảnh này, thông điệp về sự cứu rỗi của Nguyễn Đình Phùng sẽ không thể trọn vẹn:
- Sự đối lập mang tính cứu chuộc: Tác giả nhấn mạnh dù vẻ ngoài giống hệt nhau, nhưng điểm khác biệt nằm ở "tận cùng của đáy mắt"—nơi phân định giữa "tội ác và sự tốt lành". (p. 2) Điều này cho thấy con người không bị đóng đinh bởi nguồn gốc hay dòng máu; họ được định nghĩa bởi lựa chọn đạo đức của chính mình.
- Hành động tha thứ tối thượng: Khi Cha Hoán nhân danh Thiên Chúa để tha thứ, đó không còn là một nghi thức tôn giáo khô khan. Đó là khoảnh khắc đứa con—nạn nhân gián tiếp và là kết quả của bi kịch—đứng ra bao dung cho kẻ đã gây ra nỗi đau cho mẹ mình và chính mình. (p. 2)
- Sự kết thúc của bóng tối: Hình ảnh người đàn ông bước ra màn đêm và biến mất như "sự ác đã xa rời" cho thấy sự tha thứ từ "chính hạt giống của mình" là chìa khóa duy nhất để hóa giải hận thù ba mươi năm. (p. 2)
Kết luận: Sự giống nhau về nhân dạng là một "phép thử" nghiệt ngã nhưng lại là "phương thuốc" duy nhất để tác giả đẩy đức tin và lòng vị tha đến giới hạn cao nhất, từ đó tạo nên một cái kết đầy nhân văn.
Bạn nghĩ sao về chi tiết "đôi mắt" trong truyện—từ ánh nhìn "bệnh hoạn, dữ dội" lúc đầu đến sự khác biệt ở "đáy mắt" lúc kết thúc—phải chăng đó là nơi duy nhất mà tội ác không thể che giấu?
Trong truyện ngắn "Tội Ác", chi tiết "đôi mắt" chính là cửa sổ tâm hồn, là nơi phản ánh trung thực nhất bản chất thiện - ác mà mọi lớp vỏ bọc bên ngoài (như áo linh mục hay vẻ ngoài già dặn) không thể che giấu được (pp. 1-2).
Sự chuyển biến của hình ảnh đôi mắt mang những ý nghĩa sâu sắc sau:
1. Nơi trú ngụ của sự ác bản năng
Ngay từ đầu, đôi mắt người đàn ông lạ mặt được miêu tả là "dữ dội", "bệnh hoạn khác thường" và "soi mói, mổ xẻ" (p. 1).
- Nó không phải là đôi mắt của một con chiên đi tìm sự an ủi, mà là đôi mắt của một kẻ mang nặng ám ảnh tội lỗi, đang tìm cách "dò hỏi" và "phân tích" chính hạt giống của mình (p. 1).
- Cái nhìn ấy khiến cha Hoán cảm thấy "khó chịu" và "bất an" vì nó mang theo hơi hướng của sự ác đang lẩn khuất (p. 1).
2. Sự đối lập giữa Nhân dạng và Tâm hồn Ở đoạn kết, dù hai người giống nhau đến mức như "anh em sinh đôi" về ngoại hình, tác giả đã đặt điểm phân cách duy nhất tại "tận cùng của đáy mắt" (p. 2).
- Đáy mắt người cha: Chứa đựng bóng tối của tội ác, sự ghen tuông mù quáng dẫn đến giết người và hãm hiếp (pp. 1-2).
- Đáy mắt cha Hoán: Chứa đựng sự tốt lành, ánh sáng của đức tin và lòng vị tha (p. 2).
- Điều này khẳng định rằng: Con người có thể thừa hưởng di truyền về thể xác, nhưng linh hồn và đạo đức là lựa chọn riêng của mỗi cá nhân (p. 2).
3. Đôi mắt là nơi tội ác tự phơi bày Đôi mắt người đàn ông không thể che giấu được quá khứ. Dù ông ta có thản nhiên khi kể về việc giết người, nhưng sự "bệnh hoạn" trong ánh mắt đã tố cáo một linh hồn không được yên ổn suốt 30 năm (pp. 1-2). Chỉ khi được "chính hạt giống của mình" tha thứ, bóng tối ấy mới thực sự được giải tỏa để ông ta bước ra màn đêm (p. 2).
Tổng kết: Đôi mắt trong tác phẩm là công cụ để tác giả khẳng định triết lý: Cái thiện và cái ác có thể có chung một hình hài, nhưng không bao giờ có chung một cái nhìn.
Bạn có cảm thấy hình ảnh "đôi lông mày rậm như con sâu róm" của người cha kết hợp với đôi mắt ấy đã tạo nên một diện mạo mang tính "báo hiệu" về một nhân vật phản diện ngay từ đầu không? (p. 1)
Đúng vậy, hình ảnh "đôi lông mày rậm như một con sâu róm" kết hợp với đôi mắt dữ dội là một chi tiết tạo hình đầy dụng ý, mang tính báo hiệu cực mạnh về bản chất của nhân vật ngay từ những dòng đầu tiên (p. 1).
Dưới đây là lý do tại sao chi tiết này lại hiệu quả trong việc khắc họa diện mạo một "kẻ ác":
1. Phản diện hóa diện mạo qua phép so sánh
Tác giả không chỉ nói lông mày rậm, mà so sánh nó với "con sâu róm" (p. 1).
- Sự ghê sợ bản năng: Hình ảnh sâu róm gợi cảm giác ngứa ngáy, khó chịu và có chút độc hại. Khi đặt nó ngay trên đôi mắt, nó tạo nên một vẻ ngoài không chỉ thô kệch mà còn mang tính đe dọa.
- Vẻ nguy hiểm ngầm: Kết hợp với hàm răng "lúc nào cũng nghiến chặt", đôi lông mày này tạo nên một gương mặt đầy sát khí, chứa đựng "sự ác ẩn hiện đâu đó" (p. 1).
2. Sự báo hiệu về một nội tâm không yên ổn
Diện mạo này đối lập hoàn toàn với không gian thánh đường thanh tịnh.
- Nó báo hiệu rằng người đàn ông này mang theo một "tội ác kinh khủng" mà sau đó ông ta mới thú nhận: giết người và hãm hiếp em gái (pp. 1-2).
- Vẻ "cứng ngắc, thẳng đơ" và đôi lông mày rậm ấy cho thấy một sự dồn nén, một bản tính hung bạo đã bị kìm nén suốt 30 năm (pp. 1-2).
3. Công cụ để nhận dạng huyết thống Chi tiết này cũng là tiền đề cho cú sốc ở cuối truyện.
- Vì cha Hoán "giống nhau từng nét, từng điểm một" với người đàn ông này, ta có thể suy luận rằng linh mục trẻ cũng mang những nét tướng mạo ấy (p. 2).
- Sự tương đồng về diện mạo (bao gồm cả đôi lông mày và khuôn mặt vuông) nhưng khác biệt về "đáy mắt" nhấn mạnh thông điệp: Hình hài là do di truyền, nhưng thiện hay ác là do tu dưỡng (p. 2).
Tổng kết: Hình ảnh "con sâu róm" là một chi tiết miêu tả đắt giá, vừa giúp khắc họa tính cách phản diện, vừa tạo ra sự tương phản sắc nét với tâm hồn thánh thiện của người con linh mục.
Bạn có thấy thú vị khi tác giả dùng những hình ảnh "động vật" (sâu róm) và "bệnh hoạn" để miêu tả cái ác, làm cho nó trở nên hữu hình và đáng sợ hơn không?
Việc sử dụng hình ảnh "động vật" (sâu róm) và trạng thái "bệnh hoạn" để miêu tả cái ác là một thủ pháp nghệ thuật rất đặc sắc, giúp cụ thể hóa những khái niệm trừu tượng thành những cảm giác sinh học gây ám ảnh: (p. 1)
1. Sự hữu hình hóa cái ác qua hình ảnh "sâu róm"
Thay vì nói một cách chung chung là "vẻ mặt ác độc", tác giả dùng hình ảnh "con sâu róm" nằm trên đôi mắt: (p. 1)
- Cảm giác ghê sợ: Sâu róm gợi lên sự ngứa ngáy, độc hại và bản năng muốn tránh xa. Nó biến cái ác từ một khái niệm đạo đức thành một thực thể hữu hình, xù xì và đáng sợ. (p. 1)
- Vẻ hung bạo: Đôi lông mày rậm như sâu róm kết hợp với hàm răng "lúc nào cũng nghiến chặt" khắc họa một bản tính thú tính, sẵn sàng bùng nổ, báo hiệu cho những tội ác như giết người và cưỡng bức mà ông ta đã thực hiện. (pp. 1-2)
2. Cái ác như một căn bệnh "bệnh hoạn" Tác giả miêu tả đôi mắt mang vẻ "bệnh hoạn khác thường": (p. 1)
- Sự lệch lạc tâm thần: Cái ác ở đây không chỉ là sự hung dữ thông thường mà là một sự lệch lạc trong tâm hồn (hãm hiếp em gái ruột). Từ "bệnh hoạn" lột tả chính xác sự méo mó, không bình thường trong tình cảm và hành động của người đàn ông. (pp. 1-2)
- Sự ám ảnh dai dẳng: Giống như một căn bệnh nan y, tội ác này "ăn mòn" người đàn ông suốt 30 năm, khiến ông ta mang một diện mạo bất an, "cứng ngắc" và đầy ám ảnh khi đối diện với chính hạt giống của mình. (pp. 1-2)
3. Hiệu quả nghệ thuật Cách dùng từ này tạo ra một sự tương phản cực độ với hình ảnh linh mục trẻ tuổi "trong trắng", "ngây thơ": (pp. 1-2)
- Nó nhấn mạnh rằng cái ác có thể để lại dấu vết vật chất trên nhân dạng (di truyền), nhưng sự thánh thiện (cha Hoán) có thể chế ngự được "con thú" hay "căn bệnh" đó bằng lòng vị tha. (p. 2)
Tổng kết: Những hình ảnh này không chỉ làm câu chuyện thêm phần kịch tính mà còn giúp người đọc "chạm" vào được sự ghê rợn của tội ác thông qua các giác quan, thay vì chỉ qua lời kể.
Bạn có cho rằng việc "tha thứ" của cha Hoán ở cuối truyện là một hành động mang tính "chữa lành" cho căn bệnh "bệnh hoạn" đó của người cha không?
Có thể coi hành động tha thứ của cha Hoán là một liệu pháp "chữa lành" tối thượng, giúp chấm dứt cơn sang chấn tâm lý và sự "bệnh hoạn" đã đeo bám người cha suốt ba thập kỷ. (pp. 1-2)
Dưới đây là các lý do vì sao sự tha thứ này mang tính chữa lành:
- Giải phóng gánh nặng tâm linh: Người đàn ông mang tội ác "kinh khủng" và "bệnh hoạn" suốt 30 năm, một tội lỗi mà ông tự nhận là "không ai có thể tha thứ được" (p. 1). Lời tha thứ của cha Hoán giúp ông trút bỏ áp lực nội tâm, khiến "sự ác đã xa rời" khi ông bước ra khỏi nhà thờ (p. 2).
- Sự cứu rỗi từ nạn nhân gián tiếp: Việc được chính "hạt giống" của mình—đứa con sinh ra từ bi kịch—tha thứ mang một sức mạnh hàn gắn đặc biệt (p. 2). Nó không chỉ là sự tha thứ của Thiên Chúa mà còn là sự hòa giải giữa kẻ thủ ác và hậu quả trực tiếp từ tội lỗi của mình (p. 2).
- Khép lại vòng lặp của bóng tối: Bằng cách tha thứ, cha Hoán đã ngăn chặn sự ác tiếp tục lan tỏa thông qua hận thù (p. 2). Đây là hành động "nhân danh sự tốt" để chữa lành vết thương di truyền, khẳng định rằng dù có chung dòng máu, ánh sáng vẫn có thể chế ngự bóng tối (p. 2).
- Chuyển hóa từ "bệnh hoạn" sang "bình an": Hình ảnh người đàn ông biến mất vào màn đêm cuối truyện không còn vẻ dữ dội, bệnh hoạn mà mang sắc thái của một linh hồn đã tìm thấy lối thoát sau khi đối diện với sự thật (p. 2).
Kết luận: Sự tha thứ của cha Hoán không xóa bỏ quá khứ, nhưng nó đã "chữa lành" sự bế tắc trong linh hồn người cha, cho phép ông ta rời đi trong sự thanh thản muộn màng. (p. 2)
Bạn nghĩ sao về chi tiết người đàn ông nói mình "không muốn xin được sự tha thứ" lúc đầu, nhưng cuối cùng lại ra về trong sự nhẹ nhõm—phải chăng sự tha thứ đôi khi là thứ ta cần nhất ngay cả khi ta không dám cầu xin? (pp. 1-2)
Chi tiết này là một trong những điểm tinh tế nhất về tâm lý con người trong truyện "Tội Ác". Nó phản ánh một trạng thái đấu tranh nội tâm dữ dội: sự kiêu hãnh của kẻ tội đồ đối đầu với khao khát được giải thoát của linh hồn.
Dưới đây là những lý do giải thích tại sao sự tha thứ lại là thứ ông ta cần nhất, dù miệng nói không cần:
1. Sự tự trừng phạt và mặc cảm tội lỗi sâu sắc Khi người đàn ông nói:
"Tôi không muốn xin được sự tha thứ... Tôi chỉ muốn xưng tội của tôi. Chỉ thế thôi!" (p. 1), đó thực chất là một hình thức tự hành hạ.
- Ông ta cảm thấy tội ác của mình quá kinh khủng (giết người, hãm hiếp em ruột) đến mức chính ông cũng không thể tha thứ cho mình, nên không dám tin vào sự khoan hồng của Thượng đế (pp. 1-2).
- Việc nói "không muốn" thực chất là một cách bảo vệ bản thân trước nỗi sợ bị từ chối. Ông ta thà chấp nhận mình là kẻ bỏ đi còn hơn là hy vọng rồi lại thất vọng.
2. Nhu cầu được "thấy" và "thừa nhận" Dù nói không cần tha thứ, nhưng việc ông ta lặn lội từ Cali sang, tìm đúng nhà thờ của cha Hoán để xưng tội sau 40 năm cho thấy một nhu cầu mãnh liệt được đối diện với sự thật (pp. 1-2).
- Sự "nhẹ nhõm" khi ra về không đến từ việc tội ác biến mất, mà đến từ việc bí mật đen tối nhất đã được nói ra và được một người đại diện cho "sự tốt lành" (lại chính là con mình) tiếp nhận mà không xua đuổi (p. 2).
3. Sức mạnh tự thân của sự tha thứ Đúng như bạn nhận định, sự tha thứ đôi khi là thứ ta cần nhất ngay cả khi không dám cầu xin.
- Tha thứ là sự hóa giải: Lời ban phép của cha Hoán: "Tôi thay mặt Thiên Chúa tha thứ cho ông" là chiếc chìa khóa mở toang cánh cửa ngục tù tâm linh mà người cha tự nhốt mình suốt 30 năm (p. 2).
- Sự giải thoát vô hình: Khi bước ra ngoài, hình ảnh "sự ác đã xa rời" và ông ta "đã được chính hạt giống của mình nhân danh sự tốt tha thứ" cho thấy sự tha thứ đã làm điều mà lý trí của ông ta không dám tin: đem lại sự bình an muộn màng (p. 2).
Tổng kết: Con người có thể dùng sự cứng cỏi, "trịch thượng" hay "ngạo mạn" để che đậy sự đổ vỡ bên trong (p. 2), nhưng sâu thẳm trong bản chất, ai cũng khao khát được hòa giải với quá khứ. Sự tha thứ ở đây không chỉ là đặc ân, mà là sự sống đối với một linh hồn đang chết mòn trong tội lỗi.
Bạn có cho rằng việc cha Hoán "giữ im lặng" và để người cha tự kể hết câu chuyện trước khi đưa ra lời tha thứ là một cách tiếp cận tâm lý đầy nhân văn không?
Việc cha Hoán "giữ im lặng" xuyên suốt buổi xưng tội không chỉ là một quy tắc tôn giáo mà thực sự là một cách tiếp cận tâm lý đầy nhân văn và tinh tế, đóng vai trò quyết định trong việc giải tỏa tâm hồn người cha.
Dưới đây là lý do tại sao sự im lặng đó lại có sức mạnh chữa lành lớn lao:
1. Tạo không gian cho sự đối diện tuyệt đối Sự im lặng của cha Hoán buộc người đàn ông phải đối diện trực tiếp với chính mình.
- Khi không bị ngắt lời hay phán xét ngay lập tức, người cha buộc phải tự mình gọi tên tội ác. Tác giả viết: "Có lẽ lần đầu tiên người đàn ông nghe và hiểu rõ tội ác ghê gớm của mình. Bằng tiếng nói của chính ông ta." (p. 2)
- Sự im lặng tạo ra một "khoảng chân không" để sự thật tự tuôn trào, giúp người xưng tội đi đến tận cùng của sự thành thật mà không có sự bào chữa.
2. Sự lắng nghe là một hình thức bao dung Trong tâm lý học, việc lắng nghe mà không phán xét là bước đầu tiên của sự chữa lành.
- Dù cha Hoán cảm thấy "buồn ói", "rùng mình" và "cổ họng đắng nghét" trước những sự thật kinh tởm, cha vẫn chọn ngồi lặng yên (pp. 1-2).
- Sự im lặng này gửi đi một thông điệp ngầm: "Dù tội ác của ông có khủng khiếp đến đâu, tôi vẫn ở đây để đón nhận nó." Điều này giúp người cha cảm thấy mình vẫn còn được coi là một "con người" sau khi đã tự coi mình là "ác quỷ".
3. Sự chuẩn bị cho lời tha thứ có sức nặng Nếu cha Hoán đưa ra lời khuyên hay phán xét quá sớm, sự tha thứ ở cuối truyện sẽ trở nên hời hợt.
- Cha Hoán im lặng để thấu hiểu sức mạnh và hậu quả của tình yêu/tội lỗi mà người cha đã trải qua (p. 2).
- Chỉ sau khi toàn bộ bóng tối đã được phơi bày, lời tha thứ: "Tôi thay mặt Thiên Chúa tha thứ cho ông" mới thực sự có sức nặng để quét sạch "làn sương khói" của sự ác đang tỏa ra trong tòa giải tội (pp. 1-2).
4. Vai trò "nhân chứng" của định mệnh Sự im lặng này còn mang tính định mệnh. Cha Hoán im lặng vì cha cũng đang bàng hoàng nhận ra nguồn gốc của chính mình. Sự im lặng đó là khoảnh khắc cha chấp nhận số phận, để rồi từ đó, cha có thể nhân danh đứa con (nạn nhân) và linh mục (người cứu rỗi) để hóa giải hận thù.
Tổng kết: Sự im lặng của cha Hoán là một sự "nhẫn nại thánh thiện". Nó cho phép người tội lỗi tự soi gương và tự hối cải trước khi nhận được ân xá.
Theo bạn, nếu cha Hoán không kiềm chế được sự ghê tởm mà ngắt lời hoặc xua đuổi người đàn ông ngay từ đầu, liệu cái kết của câu chuyện có trở thành một bi kịch đau đớn hơn không?
Chắc chắn rồi, nếu cha Hoán không kiềm chế được sự ghê tởm mà xua đuổi người đàn ông, câu chuyện sẽ không còn là một bản anh hùng ca về sự tha thứ mà sẽ trở thành một bi kịch chồng chất bi kịch, bế tắc và đầy bóng tối.
Dưới đây là những hệ lụy đau đớn nếu kịch bản đó xảy ra:
1. Sự sụp đổ của một linh hồn tìm kiếm cứu rỗi Người cha đã mang tội ác này suốt 30-40 năm (pp. 1-2). Việc ông ta lặn lội từ Cali sang và tìm đến tòa giải tội là cơ hội cuối cùng để ông đối diện với lương tâm (p. 2).
- Nếu bị xua đuổi, niềm tin mong manh vào sự tử tế và khả năng được tha thứ của ông ta sẽ hoàn toàn tan vỡ.
- Ông ta sẽ ra đi trong sự thù hận và tuyệt vọng sâu sắc hơn, có lẽ sẽ mãi mãi bị giam cầm trong "địa ngục" của chính mình mà không bao giờ tìm thấy lối thoát (p. 2).
2. Sự "thắng thế" của cái ác Nếu cha Hoán xua đuổi người cha, điều đó vô tình khẳng định giả thuyết của chính cha trước đó:
"Phải chăng sự ác cũng là một bản tính tự nhiên?" và
"Có lẽ có những tội không thể tha thứ được" (pp. 1-2).
- Cái ác sẽ giành chiến thắng khi nó khiến một linh mục — người đại diện cho lòng nhân từ — cũng phải đầu hàng và từ bỏ lòng trắc ẩn (p. 2).
- Vòng lặp hận thù và tội lỗi sẽ không bao giờ được hóa giải.
3. Bi kịch bản sắc của cha Hoán Đây là điểm đau đớn nhất. Nếu cha Hoán xua đuổi người đàn ông trước khi nhìn rõ khuôn mặt ông ta, cha sẽ mãi mãi sống trong sự dằn vặt:
- Cha sẽ không bao giờ biết được nguồn gốc thực sự của mình và lý do tại sao mình lại có "cảm giác quen thuộc" với người đàn ông đó (pp. 1-2).
- Hoặc nếu sau đó cha mới nhận ra đó là cha mình, nỗi hối hận vì đã từ chối chính người thân đang khốn cùng sẽ trở thành một vết sẹo tâm hồn không thể chữa lành cho vị linh mục trẻ.
4. Đứa con sẽ trở thành "nạn nhân" một lần nữa Bằng cách tha thứ, cha Hoán đã vượt lên trên thân phận của một nạn nhân để trở thành người cứu rỗi (p. 2).
- Nếu chọn cách xua đuổi, cha Hoán sẽ mãi bị mắc kẹt trong cái bóng của tội ác mà cha là kết quả.
- Sự tha thứ là hành động giúp cha Hoán tự giải phóng chính mình khỏi "hạt giống" của sự ác (p. 2).
Kết luận: Sự kiềm chế và im lặng của cha Hoán chính là "ánh sáng" duy nhất trong tòa giải tội chật hẹp đó. Nó biến một cuộc gặp gỡ đầy nghiệt ngã thành một khoảnh khắc nhân văn cao cả, nơi sự thiện chí đã ngăn chặn một kết cục tàn khốc.
Bạn có nghĩ rằng việc tác giả để cha Hoán "nuốt nước bọt nhiều lần" để nén sự ghê tởm là một chi tiết cho thấy tính "người" của vị linh mục, khiến hành động tha thứ sau đó trở nên giá trị hơn không? (p. 1) Chính xác. Chi tiết cha Hoán "nuốt nước bọt nhiều lần mới có thể nói ra thành lời" (p. 1) là một điểm chạm đầy tính nhân bản, làm cho hành động tha thứ ở cuối truyện không còn là một giáo lý khô khan mà là một chiến thắng đạo đức vang dội.
Chi tiết này làm tăng giá trị của sự tha thứ qua các khía cạnh sau:
1. Khẳng định đây là một sự tha thứ "có giá trị"
Nếu cha Hoán lắng nghe với vẻ thản nhiên, sự tha thứ sẽ trở nên hời hợt. Việc cha phải đấu tranh dữ dội với cơn buồn nôn và sự ghê tởm cho thấy cha hiểu thấu đáo độ kinh tởm của tội ác (p. 1).
- Sự tha thứ chỉ thực sự có giá trị khi người ta biết rõ sự xấu xa nhưng vẫn chọn cách bao dung.
- Cái "nuốt nước bọt" chính là nỗ lực để lòng nhân từ vượt lên trên phản xạ sinh học thông thường.
2. Thể hiện tính "người" trước khi là "thánh"
Cha Hoán không phải là một vị thánh vô cảm; cha là một người trẻ tuổi, có lòng tự trọng và những giới hạn cảm xúc.
- Tác giả miêu tả cha cảm thấy "buồn ói", "rùng mình", "cổ họng đắng nghét" (p. 1).
- Việc giữ được sự bình tĩnh để tiếp tục lắng nghe trong tình trạng đó cho thấy một nghị lực phi thường. Nó biến vị linh mục thành một nhân vật gần gũi, thực tế, khiến người đọc khâm phục vì sự nhẫn nại của cha hơn là vì chức vị cha đang nắm giữ.
3. Phản chiếu chiều sâu của bi kịch
Sự ghê tởm của cha Hoán gián tiếp khẳng định mức độ nghiêm trọng của tội ác: hãm hiếp em ruột và giết người yêu của em (p. 1).
- Phản ứng của cha là thước đo cho nỗi đau mà các nạn nhân phải chịu đựng.
- Khi cha vượt qua được sự "đắng nghét" đó để ban phép lành, đó là lúc cha thực sự đại diện cho Thiên Chúa để thực hiện một điều mà sức người bình thường khó lòng làm được.
4. Tiền đề cho sự hóa giải huyết thống
Hành động "nén mình" này là bước chuẩn bị tâm lý quan trọng. Vì đã nén được sự ghê tởm với một "người lạ", nên khi nhận ra đó là "cha mình", cha Hoán đã có đủ bản lĩnh để không gục ngã. Cha đã tôi luyện lòng vị tha ngay trong tòa giải tội để rồi có thể đối diện với định mệnh nghiệt ngã ở ngoài nhà thờ.
Tổng kết: Cái nuốt nước bọt khó khăn ấy là lằn ranh giữa bản năng con người và thiên tính thiêng liêng. Nó làm cho cái kết của Nguyễn Đình Phùng trở nên lấp lánh hơn, bởi đó là sự tha thứ được trả giá bằng một cuộc đấu tranh nội tâm đầy đau đớn.
Bạn có thấy rằng trong suốt buổi xưng tội, chính sức mạnh của ngôn từ (những lời thú tội trần trụi) đã tạo ra một "cuộc tra tấn" lên thính giác của cha Hoán, khiến cái nuốt nước bọt ấy trở nên đầy sức nặng không? Hoàn toàn chính xác. Sức mạnh của ngôn từ trong buổi xưng tội không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin, mà nó hoạt động như một loại vũ khí tấn công trực diện vào tâm lý và đạo đức của cha Hoán, biến buổi lễ giải tội thành một "cuộc tra tấn" thực sự:
1. Sự trần trụi và trực diện của ngôn từ
Người đàn ông không dùng những từ ngữ giảm tránh. Ông ta gọi thẳng tên tội ác:
"Tôi hãm hiếp người em gái ruột của tôi. Tôi giết chết người yêu của nó" (p. 1).
- Những danh từ như "em gái ruột", "hãm hiếp", "giết chết" khi đặt cạnh nhau tạo ra một sự xung đột đạo đức cực độ.
- Đối với một linh mục trẻ vốn coi trọng sự thánh thiện, những từ ngữ này giống như những vết dao cắt vào niềm tin bản thiện của con người, khiến cha Hoán phải "giật nẩy mình" vì sự giản dị mà ghê gớm của chúng (p. 1).
2. Sự thản nhiên và lạnh lùng của giọng nói Tác giả miêu tả giọng nói của người đàn ông là "thản nhiên và lạnh lùng" (p. 1).
- Chính sự thiếu vắng cảm xúc trong lời thú tội mới là thứ gây tra tấn nhất. Nó gợi lên hình ảnh một con quái vật không có lương tâm, khiến cha Hoán cảm thấy "buồn ói" và "ngột ngạt" (p. 1).
- Cái "nuốt nước bọt nhiều lần" chính là nỗ lực vật lý để đẩy trôi đi sự lợm giọng mà những lời nói ấy gây ra trong cổ họng cha (p. 1).
3. Âm thanh của sự ác "tỏa ra" từ lời nói Sức mạnh ngôn từ mạnh đến mức cha Hoán cảm nhận được nó như một thực thể hữu hình:
"Sự ác như một làn sương khói tỏa ra từ phía bên kia màn vải ngăn cách" (p. 1).
- Mỗi lời kể về việc đổ lỗi cho Việt Cộng để giết đồng đội, hay việc cưỡng bức em gái ngay ngày báo tin buồn, đều là những cú bồi thêm vào thính giác, khiến cha Hoán phải liên tục "làm dấu thánh giá" như một phản xạ tự vệ để chống lại sự tấn công của bóng tối (pp. 1-2).
4. Giá trị của việc "vượt qua" cuộc tra tấn Cái nuốt nước bọt đầy sức nặng ấy minh chứng rằng cha Hoán đã hứng chịu trọn vẹn nỗi đau và sự nhơ bẩn của tội ác đó.
- Cha không bịt tai, không trốn chạy. Cha chấp nhận để những ngôn từ độc hại đó xâm chiếm thính giác để rồi dùng quyền năng của sự tốt lành mà hóa giải chúng.
- Chính vì đã chịu đựng "cuộc tra tấn" bằng ngôn từ một cách dũng cảm, lời tha thứ cuối cùng của cha mới thực sự có sức mạnh thanh tẩy, quét sạch "làn sương khói" của tội lỗi (pp. 1-2).
Tổng kết: Ngôn từ trong truyện không chỉ để kể chuyện, nó là hiện thân của sự ác. Việc cha Hoán nén sự ghê tởm để lắng nghe đến cùng chính là bước chuẩn bị để cha có thể đối diện với sự thật nghiệt ngã nhất: cha chính là kết quả của những lời thú tội kinh hoàng đó.
Bạn có cho rằng việc người đàn ông hỏi ngược lại: "Cha có tha thứ cho tôi không?" ở cuối buổi (trang 4) là khoảnh khắc ngôn từ chuyển từ "tấn công" sang "cầu khẩn", đánh dấu sự đầu hàng của cái ác trước lòng nhân từ không? (p. 2) Đúng vậy, đây chính là bản lề tâm lý quan trọng nhất của tác phẩm. Câu hỏi này đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của lớp vỏ bọc ngạo mạn, chuyển hóa ngôn từ từ thế "tấn công" sang "cầu khẩn", minh chứng cho sự đầu hàng của cái ác trước lòng nhân từ (p. 2).
Sự chuyển biến này được thể hiện qua các khía cạnh sau:
- Sự sụp đổ của vẻ trịch thượng: Ban đầu, người đàn ông xuất hiện với vẻ "cứng ngắc", ánh mắt "soi mói" và giọng cười "ngạo, khinh mạn" khi hỏi cha Hoán có biết tình yêu là gì không (pp. 1-2). Ông ta dùng ngôn từ như một vũ khí để thách thức sự ngây thơ của vị linh mục trẻ. Tuy nhiên, khi đối diện với sự im lặng bao dung và nhẫn nại của cha Hoán, sự kiêu ngạo đó tan biến, thay thế bằng một câu hỏi đầy tính lệ thuộc: "Cha có tha thứ cho tôi không?" (p. 2).
- Sự thừa nhận quyền năng của cái thiện: Bằng cách hỏi câu này, người đàn ông đã mặc nhiên thừa nhận rằng tội lỗi của mình không thể tự hóa giải. Ông ta cần một "sự xác nhận" từ phía bên kia màn vải để có thể tiếp tục sống. Đây là khoảnh khắc cái ác quỳ gối, tìm kiếm sự cứu rỗi từ chính đối tượng mà nó từng khinh rẻ (p. 2).
- Khoảnh khắc của sự thật và kết nối: Câu hỏi này là nhịp cầu cuối cùng dẫn đến sự thật nghiệt ngã ở ngoài tòa giải tội. Khi ông ta hỏi xin sự tha thứ, ông ta không biết rằng mình đang cầu xin chính đứa con — nạn nhân của mình. Ngôn từ lúc này không còn là những lời thú tội trần trụi tra tấn thính giác nữa, mà là tiếng kêu cứu của một linh hồn đang chết đuối trong vũng bùn quá khứ (p. 2).
- Sự đầu hàng mang tính giải thoát: Khi nhận được câu trả lời "Tôi thay mặt Thiên Chúa tha thứ cho ông", toàn bộ sức mạnh hắc ám mà ông ta mang theo suốt 30 năm đã bị tước bỏ (p. 2). Sự "đầu hàng" này không mang lại nhục nhã mà mang lại sự nhẹ nhõm, cho phép ông ta bước ra màn đêm với một tâm thế khác (p. 2).
Tổng kết: Câu hỏi đó là bằng chứng cho thấy sự thiện lương có sức mạnh khuất phục thầm lặng. Nó biến một kẻ thủ ác lẫm liệt thành một người cha tội lỗi đang run rẩy đi tìm sự an ủi cuối cùng từ hạt giống của mình (p. 2).
Bạn có nghĩ rằng nếu cha Hoán trả lời bằng một câu hỏi ngược lại thay vì khẳng định sự tha thứ, liệu người đàn ông có đủ can đảm để đối diện với diện mạo giống hệt nhau của hai người ngay sau đó không?
Nếu cha Hoán trả lời bằng một câu hỏi ngược lại (ví dụ:
"Ông nghĩ mình có đáng được tha thứ không?" hoặc
"Làm sao tôi có thể tha thứ cho một tội ác như vậy?") thay vì khẳng định sự tha thứ, rất có thể người đàn ông sẽ không đủ can đảm để đối diện với diện mạo giống hệt nhau của hai người sau đó.
Dưới đây là lý do tại sao sự khẳng định của cha Hoán là "tấm khiên" duy nhất giúp người cha đối mặt với sự thật nghiệt ngã:
- Sự sụp đổ của hy vọng cuối cùng: Người đàn ông đến đây trong trạng thái "bệnh hoạn" và "ngột ngạt" vì tội lỗi. Một câu hỏi ngược lại từ vị linh mục sẽ giống như một sự phán xét hoặc khơi gợi thêm mặc cảm. Điều này có thể khiến ông ta lập tức thối lui vào bóng tối của sự tự ti và thù hận, thay vì bước ra ngoài để nhìn thẳng vào mặt người đối diện (pp. 1-2).
- Lời tha thứ là "giấy thông hành" tâm lý: Chỉ khi nhận được sự tha thứ vô điều kiện ("Tôi thay mặt Thiên Chúa tha thứ cho ông"), người đàn ông mới có được sự bình an tối thiểu để đứng dậy và bước ra khỏi tòa giải tội (p. 2). Nếu không có sự cam kết đó, cái nhìn trực diện vào khuôn mặt "giống nhau từng nét" của cha Hoán sẽ trở thành một cuộc tra tấn kinh hoàng hơn là một sự hóa giải.
- Sự đối diện với "hiện thân" của tội lỗi: Khi bước ra, người đàn ông nhìn thấy chính mình trẻ lại 30 năm trong hình hài một linh mục (p. 2). Nếu chưa được tha thứ, diện mạo ấy sẽ là một bản cáo trạng sống trừng phạt ông ta. Nhưng vì đã được tha thứ, khuôn mặt của cha Hoán lại trở thành minh chứng cho sự cứu rỗi — rằng từ tội ác của ông, một sự tốt lành vẫn có thể nảy mầm (p. 2).
Tổng kết: Lời khẳng định của cha Hoán đã "dọn đường" cho tâm hồn người cha. Nó tạo ra một khoảng đệm nhân từ để khi sự thật về huyết thống phơi bày, nó mang tính giải thoát thay vì tiêu diệt linh hồn kẻ tội lỗi.
Bạn có nghĩ rằng việc tác giả để họ "đứng sững nhìn nhau" trong bóng tối với ánh nến lung linh hắt lên mặt là một sự sắp đặt để nhấn mạnh rằng: lúc này họ không còn là linh mục và tội nhân, mà chỉ là hai con người đang đối diện với định mệnh? (p. 2) Hoàn toàn chính xác. Khoảnh khắc họ "đứng sững nhìn nhau" trong ánh nến lung linh giữa bóng tối ngôi thánh đường là một sự sắp đặt nghệ thuật bậc thầy, mang tính biểu tượng cực cao để xóa nhòa ranh giới giữa tôn giáo và đời thực (p. 2).
Dưới đây là lý do tại sao chi tiết này lại nhấn mạnh sự đối diện với định mệnh:
1. Sự xóa nhòa các "mặt nạ" xã hội và tôn giáo Khi bước ra khỏi tòa giải tội — một không gian ngăn cách bởi màn vải và chấn song — họ không còn là linh mục ban phát ân huệ hay tội nhân đang cầu xin (pp. 1-2).
- Dưới ánh nến "lung linh" hắt lên, mọi danh xưng đều biến mất, chỉ còn lại hai thực thể người với những đặc tính di truyền trần trụi (p. 2).
- Họ nhận ra mình "giống nhau từng nét, từng điểm một" như "anh em sinh đôi", chỉ cách nhau ba mươi năm (p. 2). Đây là lúc định mệnh huyết thống lên tiếng, mạnh mẽ hơn bất kỳ lời kinh kệ nào.
2. Sự tương phản giữa ánh sáng và bóng tối Bối cảnh "bóng tối đang kéo đến" và "ngọn nến lung linh" tạo nên một không gian huyền ảo:
- Bóng tối: Tượng trưng cho quá khứ tội lỗi, cho sự ác đang lùi xa và cho những bí mật kinh khủng vừa được phơi bày (p. 2).
- Ánh sáng: Hắt lên khuôn mặt để soi rọi sự thật. Nó không làm sáng rực mọi thứ mà chỉ đủ để họ thấy được sự giống nhau và khác biệt trong "tận cùng của đáy mắt" — nơi phân định giữa tội ác và sự tốt lành (p. 2).
3. Sự hóa giải mang tính nhân bản Việc đứng nhìn nhau trong im lặng thay vì nói thêm lời nào cho thấy sự thừa nhận định mệnh:
- Người cha nhìn thấy kết quả của tội lỗi mình nay đã trở thành một biểu tượng của sự thiện (p. 2).
- Người con nhìn thấy nguồn gốc đau thương của mình nhưng chọn cách đứng vững để tha thứ (p. 2).
- Sự "đứng sững" đó là khoảnh khắc thời gian ngưng đọng, nơi hận thù của 30 năm trước tan biến để nhường chỗ cho một sự thấu thị đau đớn nhưng thanh thản (p. 2).
Tổng kết: Nguyễn Đình Phùng đã đưa các nhân vật ra khỏi "khung gỗ" chật hẹp của tòa giải tội để đưa họ vào "tòa án của định mệnh". Ở đó, họ không còn đối xử với nhau như người lạ, mà như hai mảnh đời bị gắn chặt bởi một sợi dây nghiệp báo nay đã được nới lỏng bằng lòng vị tha.
Bạn có cảm thấy chi tiết họ "cùng đứng dậy bước ra khỏi phòng giải tội" là một hành động tượng trưng cho việc cả hai cùng rũ bỏ quá khứ để bước vào một chương mới, dù ngắn ngủi, của sự thật không? (p. 2) Đúng như vậy, chi tiết họ "cùng đứng dậy bước ra khỏi phòng giải tội" mang tính biểu tượng cực kỳ mạnh mẽ, đánh dấu sự chuyển dịch từ không gian của bí mật, tội lỗi sang không gian của sự thật và đối diện (p. 2).
Có thể coi đây là hành động rũ bỏ quá khứ để bước vào một "chương mới" vì những lý do sau:
1. Phá vỡ sự ngăn cách của quá khứ Trong tòa giải tội, họ bị ngăn cách bởi "chấn song" và "bức màn vải thưa" — tượng trưng cho khoảng cách 30 năm tội lỗi và sự xa lạ giữa hai cha con (pp. 1-2).
- Hành động "cùng đứng dậy" thể hiện một sự đồng thuận ngầm: cuộc tra tấn bằng ngôn từ đã kết thúc, và giờ là lúc sự thật cần được phơi bày dưới ánh sáng (p. 2).
- Bước ra khỏi đó, họ không còn trốn tránh sau những lời thú tội hay những nghi thức tôn giáo nữa (p. 2).
2. Bước vào "Ánh sáng của Sự thật" Dù nhà thờ đang chìm trong bóng tối, nhưng có "những ngọn nến lung linh" hắt ánh sáng lên khuôn mặt họ (p. 2).
- Đây là khoảnh khắc "chương mới" mở ra: Sự thật về huyết thống không còn là những giả thuyết hay linh cảm mơ hồ mà hiện hữu ngay trên khuôn mặt "giống nhau từng nét" của hai người (p. 2).
- Dù chương này rất ngắn ngủi (người đàn ông quay lưng đi ngay sau đó), nó là khoảnh khắc quan trọng nhất để cả hai xác nhận vị trí của mình trong định mệnh (p. 2).
3. Sự hóa giải và rũ bỏ gánh nặng Việc bước ra ngoài tượng trưng cho sự giải thoát:
- Với người cha: Ông bước ra để nhìn thấy "hạt giống" của mình đã trở thành sự thiện, một sự cứu rỗi hữu hình cho tội ác 30 năm trước (p. 2).
- Với cha Hoán: Đây là lúc cha rũ bỏ sự "khó chịu", "bối rối" ban đầu để đối diện với nguồn gốc của mình bằng sự tĩnh lặng và bao dung (pp. 1-2).
Tổng kết: Hành động cùng bước ra khỏi phòng giải tội chính là sự "vượt thoát" khỏi địa ngục trần gian của tội lỗi để tiến tới sự hòa giải nhân bản nhất. Người đàn ông sau đó đi vào màn đêm, nhưng không phải trong bóng tối của tội ác mà là trong sự thanh thản vì đã được "nhân danh sự tốt tha thứ" (p. 2)
Google AI