Kỳ 1
 
Chiếc trẹt nhỏ (1) cập bờ nhả ra vỏn vẹn ba người khách qua sông. Mưa suốt.
Tôi bước lên bờ dốc trơn trượt đất nhão. Lạ lẫm nhìn khắp một lượt. Đến bên chiếc xe lôi đạp gần nhất nằm đơn độc dưới tán lá xoài u tối bởi con mưa chiều.
Người đạp xe lôi đội chiếc nón rơm cũ sùm sụp che gần hết gương mặt, lên tiếng:
- Đi xe thầy ơi!
Tôi gật đầu giả bộ rành đường. Quăng túi xách nặng lên xe:
- Về nhà thờ An Biên.
Không trả lời một tiếng, người đạp xe lôi kéo xe ra khỏi chỗ đậu, nhảy thót lên yên bắt đầu đạp hướng về con đường đất âm u vắng vẻ trước mặt.
Tôi hơi an tâm vì như vậy chứng tỏ mình đang đi đúng đường về nhiệm sở. …
- Thầy về trường trung học Mê Linh hả?
Người đạp xe lôi đột nhiên hỏi.
Tôi định nói thật, nhưng thôi, giả bộ để dò xét:
- Ừ!… Mà sao ông biết?
- Đoán thôi! Vì người trẻ bảnh bao như thầy còn mặc đồ xi-vin (2) đi về hướng nhà thờ thì chém chết cũng phải về dạy trường trung học Mê Linh chớ đi đâu!
Tôi cười. Nghĩ nhanh: thời chiến thanh niên phải đi lính mặc đồ lính, ai còn ăng-tơ-nuy (3) như tôi kể là hiếm lạ. Cha này cũng nhiều chuyện, đường đất sình lầy trơn trượt lo giữ xe vừa thăng bằng vừa chạy tới được đã khó, vậy mà còn bắt chuyện tùm lum.
- Sời! Tôi chở mấy thầy như ông hoài sao lại không biết!
Nhìn hai bên đường thỉnh thoảng mới có nhà, tôi ái ngại cho cảnh buồn tênh ở nơi này, rồi hình dung mình sẽ ở đây những một năm mười hai tháng.
Càng đi, càng hiện ra nhiều ngôi nhà ở hai bên đường, cảnh vật hơi sáng sủa hơn.
Xe dừng lại. Bên trái đường là ngôi nhà thờ cổ kính cao ngất, bên phải đường là trường trung học tư thục Mê Linh rộng lớn khang trang.
Trả tiền xe xong tôi nhắm cổng nhà thờ đi vào. Nhà xứ hiện ra bên trái. Tôi mạnh dạn bước vô. Tối om và vắng lặng. Tôi tìm phòng cha sở. Gõ cửa mãi không có tiếng động nào đáp lại. Tôi ngơ ngác đi tới đi lui ở hành lang.
Năm phút rồi mười phút…
Bỗng có tiếng chân người từ bên nhà thờ đi qua, tôi đứng đón ở cửa phụ ra vào. Một người đàn ông cao to, vai ngang, mũi cao, nước da có lẽ trắng nhợt, mắt trũng sâu nhưng sáng quắc bước vào nhìn tôi chằm chặp.
-Chào bác!
…
- Chào bác!
- Tìm ai?
- Dạ muốn gặp cha sở…
-Cha sở ăn tối dưới bếp.
Tôi ngập ngừng. Người đàn ông vẫn nhìn tôi chăm chăm:
- Ổng đau nên xuống bếp ăn… Mày là cha hay là thầy vậy?
Tôi nhận thấy trong cách nói của người đàn ông có gì hơi lạ, nhưng trời đã âm u, bên trong ngôi nhà kiểu Âu châu cổ kính lại càng tối. Chịu! Không thể nhìn rõ mặt người đàn ông.
- Đi! Đi xuống gặp ông cha sở. Mày là cha hay là thầy hả?... Hả?...Hả?
- Là thầy giúp xứ.
- Tao biết rồi! Mấy ông phó (4) có nói rồi. Đi xuống cha sở…
Trên đường đi băng qua sân rộng giữa nhà xứ và nhà bếp. Người đàn ông thì thào:
- Có tiền không cho tao năm đồng!
Tôi giật thót cả người ngạc nhiên. Im lặng một lúc. Móc trong túi hai đồng tiền thối cuốc xe lôi vừa rồi, tôi nhét hết vào tay người đàn ông coi như mua cảm tình để mai mốt có khi nhờ đến. Tôi nói:
- Đi xe hết rồi còn bấy nhiêu đó thôi bác ơi!
- Ừ! Kìa ổng đó, vô đi.
Người đàn ông tay nhét vội tiền vô túi tay đẩy lưng tôi vào bếp bằng sức mạnh thô bạo:
- Ông Út! Có thằng tướng này tới giúp xứ kìa!
Tôi bước vào chào cha sở. Thật trái ngược với cuộc “đón tiếp giáo đầu” vừa qua. Cha sở là một linh mục già tuổi ngoài sáu mươi tôi từng nghe nhưng chưa biết mặt, nhẹ nhàng vui vẻ dừng bữa ăn, bắt tay tôi cách trìu mến. Hỏi han ân cần đôi câu xong, cha bảo bà bếp dọn bữa cho tôi cùng ăn.
Trong bữa ăn, cha hỏi han thêm nhiều chuyện kèm theo những lời chỉ dẫn.
Tôi ăn ngon dù thức ăn chỉ có món cá tạp nhạp kho chung với trái bần..
Ăn xong cha hỏi:
- Lúc nãy thằng Đôm có xin tiền không?
Cha giải thích người đàn ông lúc nãy tên là Đôm, con rơi của lính Lê Dương thời Pháp thuộc, được các nữ tu dòng Chúa Quan Phòng nuôi dưỡng đến lớn, nay nhà xứ nuôi chỉ chuyên một chuyện gánh nước, tính hơi “tâng tâng” nhưng không đến nỗi..
…
Trời tối nhanh. Mới sáu giờ hơn mà trời đặc quánh một màu đen u buồn. Không tiện đi đâu đó vài vòng tò mò, tìm hai cha phó để chào nhưng các ngài đi vắng, tôi đóng cửa phòng ngủ một giấc vô tư đến khi chuông nhà thờ ầm ĩ đánh thức tôi dậy vào lúc 4 giờ sáng.
 
(1) Trẹt: tên gọi chiếc phà nhỏ bằng gỗ, chỉ có thể chở người, xe đạp, xe gắn máy, bất đắc dĩ mới chở được một xe ô tô con 4 chỗ ngồi.. thường thấy trẹt ở các con sông nhỏ vùng ĐBSCL.
(2) Xi-vin tức tiếng Pháp là civil nghĩa là dân thường.
(3) Ăng-te-nuy tiếng Pháp là entenue, nghĩa là ăn mặc quần tây bỏ áo trong quần nghiêm chỉnh.
(4) Ý nói hai linh mục phó xứ đang ở đó.

Kỳ 2
 
Chẳng cần tốn nhiều giờ mới biết cha sở già hiền lành để mặc hai cha trẻ, tiếng là cha phó, nhưng chỉ lo việc trường học, một vị giữ chức hiệu trưởng, vị kia giữ chức giám đốc Trung học Tư thục Công giáo Mê Linh… thậm chí ai gọi các vị là “cha phó”, các vị còn giẫy nẩy tỏ vẻ không đồng ý.
Hai vị sống độc lập và rất tự do tựa hồ không phải dưới quyền cha sở.
Tôi cùng lúc làm việc cho hai “chính phủ”, giờ hành chánh dạy bên trường dưới sự điều động của hai cha phó. Những giờ còn lại giúp cha sở lo mục vụ, khi thì bên nhà thờ khi thì ở nhà xứ dưới quyền cha sở.
Nghe giáo dân xầm xì cha sở và hai cha phó có “khía cạnh” với nhau, nhưng tôi nghĩ không phải. Cha sở rất hiền chẳng nói động đến ai thì hai cha phó cũng vậy. Có lẽ do đôi bên phân chia quá rạch ròi ranh giới công việc, giao tế, phòng ốc, tài chánh nhất là bếp núc… khiến người ngoài nhìn vào đoán già đoán non.
Phần tôi chẳng có vấn đề! Chỉ hơi mệt vì dạy một lúc hai lớp nhất và nhì bậc tiểu học, mệt như thế rồi mà còn thường xuyên bị gọi dậy thay chỗ “không lương” cho bất kỳ giáo sư nào bên trung học vắng mặt.
Trưa và tối về ăn cơm với hai cha phó. Thỉnh thoảng hai vị đi vắng thì sang ăn với cha sở. Có lẽ biết tôi quần quật nên ngài thương hỏi han, chuyện trò ngọt ngào vui vẻ như cha với con. Đặc biệt tính cha đã bình dân giản dị còn rất khôi hài, khiến bất cứ lúc nào xong việc bên trường là tôi chạy đến ở bên ngài.
Tôi thương ngài còn vì thấy rõ ngài rất cô đơn, ít ai lui tới. Khu vực ngài ở tối tăm, vắng vẻ với mọi thứ đồ đạc cũ kỹ và lạnh ngắt.
Tôi thích kể linh tinh đủ chuyện cho ngài nghe. Tình cảm cha con ngày một sâu nặng.
…
Thấm thoát đã hai tháng.
Lúc này cha sở thường hỏi về tôi hơi nhiều. Tôi vẫn cứ thiệt thà.
Nhiều lúc nghe tôi kể những chuyện “dở hơi” của chính mình, cha cười ngặt nghẽo rồi chêm vào: “Hô hô hô!... Mày ngu quá!”, hay là “Hì hì hì!... Cái thằng! Coi vậy mà khờ quá thể!”.
Những câu mắng yêu đó làm tôi thấy thích trong bụng, vì được nghe nhiều câu lịch thiệp nhưng khiến nặng lòng.
Một buổi tối kia cha gọi:
- Con biết cạo gió hôn?
- Dạ biết!
- Vô… vô… cạo cho cha đi!
Cạo xong ngài bảo: “đợi cha một chút”. Cha sở đi lại giá treo áo, móc moi sục sạo hết trong túi hai ba cái áo dòng, đi lại bàn buya-rô kéo hết mọi ngăn tìm tòi, sắp sắp đếm đếm mãi… rồi dúi vào túi áo tôi, về phòng tôi đếm được đúng 34 đồng toàn là tiền lẻ. Thì ra ngài cho tôi tiền.
Sáng hôm sau lễ xong cha kêu lại hỏi:
- Tiền hôm qua còn không, cho cha mượn đỡ 20 đồng để đi Châu Long.
Tôi nghĩ hôm qua cha đã cho tôi hết số tiền cha có! Lòng tôi rưng rưng một nỗi niềm khó tả.
…
Cha sở dạy tôi hết chuyện này đến chuyện kia.
Suốt ngày trong tuần cha sở quẩn quanh ở tòa giải tội nằm gần phòng thánh nhìn ra nghĩa địa vắng tanh. Cha dạy tôi rằng, làm như thế để khuyến khích giáo dân không nhút nhát lại còn năng đi xưng tội, và cũng để ai rước cha đi kẻ liệt biết lối mà tìm và lúc nào cũng tìm ra cha sở.
Mỗi khi đi kẻ liệt, cha bảo tôi đi cùng.
Khi lập lời rao hôn phối, chứng giấy rửa tội, lập khẩu cung, dạy giáo lý hôn phối hay tân tòng, giáo lý thêm sức… cha đều cho tôi ở kề bên, tập cho tôi làm việc.
Một hôm cha hỏi:
- Con có sợ ma quỷ không?
Tuổi trẻ chưa tinh đời nên không biết sợ gì nhiều, tôi mạnh miệng trả lời ngay:
- Thưa không!
Cha cười rồi ngập ngừng không nói.
….
Hôm khác cha hỏi:
- Khi gặp ma gặp quỷ con phải làm sao?
Tôi lúng túng, chưa biết ý cha muốn dạy gì, nhưng cũng trả lời cách chân thành:
- Thưa… chắc con hỏi chuyện!... Vì ba con lúc xưa dạy, khi gặp ma quỷ, nên nhân danh Chúa hỏi nó muốn gì mà hiện ra, để nó có thể nói cho ta điều gì đó…
Cha sở gật gù cười rồi lại im lặng.
…
Hai cha phó sử dụng hết mọi phòng thuộc khu vực mình trong nhà xứ, nên chỉ cho tôi một góc hành lang đối diện cầu thang để làm chỗ ngủ và cất đồ dùng cá nhân… Thấy chỗ ngủ trống hoác, hàng ngày đầy dẫy kẻ lên người xuống trong số đó có nhiều phụ nữ… nhân dịp về nhà, tôi xin mẹ tôi tấm ri-đô để che chắn cho kín đáo. Một đêm mưa rỉ rả chừng như không dứt, lúc hơn mười một giờ, cha sở bỗng bước vào chỗ tôi đang ngủ, ngài gọi:
- Xuống phòng cha bảo!
Tôi mới lim dim ngủ, nên ngồi bật dậy, chỉ kịp thoáng thấy bóng cha lui ra, tôi nhanh nhẹn chạy theo nhưng cha đi nhanh quá, tôi không theo kịp cha đã mất hút ngay ở cầu thang. Tôi chạy ngay xuống phòng cha sở..