TIỂU THUYẾT: TIẾNG CHUÔNG THẦN DUYỆT
                Tác giả: Phạm Ngọc Dũ
 
       LỜI TỰA
Nhà văn: Nguyên Cẩn
Cho tác phẩm: Hồn Chuông Thần Duyệt của Phạm Ngọc Dũ
 
Hạnh phúc đôi khi rất xa nhưng lại rất gần. Có người nói “Tôi nghèo quá sao có thể làm
điều thiện, đem lại hạnh phúc cho người khác được?” Xin thưa rằng những câu chuyện
hàng ngày cho ta thấy hạnh phúc rất gần: Một người ăn xin đến tiệm phở mua một tô phở
35.000 đồng nhưng ông chỉ có 15.000 dồng, ngay lúc ấy một anh xe ôm tình cờ đến mua
nói với bà chủ quán: “Hãy bán cho ông ấy một tô, tôi sẽ trả phần còn lại” Bà chủ
nhã nhặn: “Không sao, tôi vẫn bán một tô đầy đủ nhưng chỉ lấy anh 15.000 thôi, còn
ông này khỏi trả. “Vậy đó, một câu chuyện tưởng vụn vặt đời thường nhưng ấm lòng
biết mấy khi quanh ta vẫn còn những con người thiện lương. Chừng đó đủ tạo ra niềm tin
vào hạnh phúc có thật.
Từ đó, ta thấy trong đời sống hối hả của một thành phố lớn, giữa những dòng người qua
lại vội vã, đôi khi chỉ cần một hành động nhỏ của lòng nhân ái cũng đủ làm thay đổi số
phận của nhiều con người. “Hồn Chuông Thần Duyệt” là một câu chuyện như thế - Một
câu chuyện giản dị nhưng thấm đẫm tình người, được dệt nên từ những phận đời bé nhỏ
nơi góc phố Sài Gòn. 
Tác phẩm mở ra bằng hình ảnh hai đứa trẻ lang thang — Hùng và Thiệt — gặp nhau
trong cơn đói và cái lạnh của mùa Giáng Sinh. Chỉ từ một chiếc bánh nhỏ được mua bằng
lòng thương, cuộc đời của các em bắt đầu rẽ sang một hướng khác. Sự tử tế tưởng chừng
rất nhỏ bé ấy đã khơi dậy những chuỗi nhân duyên kỳ lạ: Lòng tốt của con người gặp gỡ
lòng tốt của con người và từ đó mở ra con đường hy vọng cho những phận đời tưởng
như bị bỏ quên. Các em gặp anh Việt, một người đàn ông tốt bụng nhận vào làm việc tại
xưởng bánh của anh và cưu mang cả hai.
Điều làm nên sức lay động của câu chuyện không phải là những biến cố kịch tính, vì cuộc
đời các nhân vật diễn ra tương đối bình yên, ít có sóng gió, dù cùng từ trong gian khổ
mà trưởng thành. Chính sự chân thành và tràn đầy yêu thương trong tâm hồn các nhân
vật. Hùng – cậu bé mồ côi nhưng giàu lòng nghĩa khí. Thiệt – đứa trẻ lang thang khao
khát một mái ấm và anh chủ Việt – người luôn sống nhân hậu, may mắn nhận xưởng
bánh từ một người chủ cũ hiền lành xuất ngoại. Anh cũng phải vượt qua nhiều thử
thách. Mỗi nhân vật là một tiếng nói của thiện tâm, chứng minh rằng trong xã hội dẫu
còn nhiều khắc nghiệt, tình người vẫn là ánh sáng dẫn đường.
Có lần chúng tôi đã viết: “Càng sống trong vòng vây của khổ đau trùng điệp nhận chìm
thân phận con người như hiện trạng thế giới ngày nay, tuổi trẻ càng phải có can đảm ước
mơ vươn đến hạnh phúc…” Và ở một đoạn khác “Muốn dạy trẻ lòng yêu thương thì
chúng ta phải là người đầu tiên “thị phạm”. Cha hoặc mẹ hay những người lớn hãy đi
cùng trẻ làm hành động ấy trước mắt con em mình. Tâm hồn trẻ là những trang giấy
trắng, ta viết chữ gì lên thì nó hiện ra chữ ấy. Hãy viết chữ “từ bi” lên ấy! (NC- Tuổi
trẻ và hành trang vào đời )
Và nhân vật Việt đã thay chúng ta viết lên hai từ ấy trên suốt hành trình vào đời của hai
trẻ mồ côi, đã nuôi dưỡng ước mơ và tâm hồn hai em bằng yêu thương, đùm bọc.
Nhan đề “Hồn Chuông Thần Duyệt” gợi nhắc một khoảnh khắc tâm linh sâu sắc: Tiếng
chuông trong buổi tụng kinh tiễn biệt người mẹ nuôi của Hùng - âm thanh vang vọng
giữa đau thương và hy vọng. Tiếng chuông ấy không chỉ là âm thanh của nghi lễ, mà còn
là tiếng thức tỉnh của lòng người, của nhân quả và của niềm tin rằng những điều thiện
lành không bao giờ mất đi. Nó như một sợi dây vô hình nối quá khứ với hiện tại, nỗi đau
với sự trưởng thành và con người với những giá trị thiêng liêng của lòng từ bi.
Chúng tôi cho rằng văn hóa phải xây dựng trên một cái nền chung là yêu thương và lòng từ bi, nói theo ngôn ngữ tâm lý học hiện đại là trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence) vì thiếu nó mọi thứ sẽ chông chênh, khập khiễng hay méo mó. Trong thời đại mới, EQ (Emotional
quotient) là một chỉ số quan trọng quyết định thành công và sự thỏa mãn với cuộc sống vì
như một số nhà khoa học lo ngại robot và AI (trí tuệ nhân tạo) đang thay thế con người,
thì chính EQ mới tạo khác biệt lớn trong thế kỷ 21, để con người vẫn là con người.
Qua câu chuyện này, Phạm Ngọc Dũ dường như muốn nhấn mạnh rằng một việc thiện dù
nhỏ cũng có thể mở ra cả một hành trình thay đổi số phận. Trong thế giới đầy biến động,
con người vẫn có thể nương tựa vào nhau bằng sự chân thành, lòng biết ơn và niềm tin
vào điều thiện. Chúng ta biết tôn giáo nào cũng dạy tín đồ vế lòng từ bi hay bác ái. Nhà
Phật còn nhấn mạnh đến việc phát triển thiện pháp chưa sanh, như nỗ lực khơi dậy lòng
trắc ẩn, sự bao dung, trí tuệ mà trước giờ mình chưa có hoặc chưa làm. Giống như việc
gieo những hạt giống hoa trên mảnh đất trống. Duy trì và tăng trưởng thiện pháp đã sanh,
nghĩa là khi đã có những thói quen tốt hoặc tâm lý tích cực, cần giữ gìn và làm cho chúng
ngày càng lớn mạnh, sâu sắc hơn thay vì để chúng mai một theo thời gian. (Tứ Chánh
Cần)
“Tiếng Chuông Thần Duyệt” vì thế không chỉ là câu chuyện về hai đứa trẻ mồ côi, nghèo
hay về hành trình lập nghiệp nơi đô thị, mà còn là bản hòa âm của lòng nhân ái, của nhân
duyên và của niềm tin vào con người. Khi khép lại những trang sách, người đọc có thể
nhận ra rằng tiếng chuông ấy không chỉ vang lên trong câu chuyện, mà còn vang lên
trong chính tâm thức của mỗi chúng ta — Nhắc nhở ta sống tử tế hơn, bao dung hơn và
biết trân trọng những điều tốt đẹp đang hiện hữu quanh mình. Cộng đồng con người trong
“Tiếng Chuông Thần Duyệt” là những con người có phẩm hạnh, từ nhân vật chính cho
đến phụ như ông Hổ, chủ cũ của Việt, cô Phượng, vợ Việt… khiến chúng ta cần nhắc
lại người xưa thường cho rằng, “phẩm hạnh chính là thứ để nuôi dưỡng con người sống được
trong muôn vàn khắc nghiệt”, nếu không có phẩm hạnh, người ta sẽ chìm khuất trong
nghịch cảnh và con người với con người sẽ chỉ còn bản năng sinh tồn thuần túy…” (NC,
sđd)
 
Nếu có một thông điệp mà tác phẩm này của Phạm Ngọc Dũ mong muốn gửi lại, thì có lẽ đó
chính là niềm tin rằng: Trong cõi đời nhiều biến động, lòng nhân vẫn là tiếng chuông thức
tỉnh đẹp nhất của con người.
Như từ rất xưa, Socrate từng khẳng định “Muốn có hạnh phúc phải sống đạo hạnh”. Ông
nói rõ “Điều quan trọng không phải là sống, mà là sống thiện”. (Vivre dans le bien)
Hãy mở ra và đọc “Tiếng Chuông Thần Duyệt” để chiêm nghiệm, hiểu rõ hơn ý nghĩa
cuộc đời và hạnh phúc, rất gần nếu ta biết sống.
 
Nguyên Cẩn
(Tháng 3, 2026)

 
1.
Hai thằng bé, một 14 và một 10 tuổi, Hùng và Thiệt. Một bán vé số, một lang thang xin ăn kiếm sống, gặp nhau trong hoàn cảnh rất đặc biệt.
Hôm ấy, mùa đông Giáng Sinh sắp đến, ngoài trời mưa nhẹ nhưng lạnh. Đường phố, trong các cửa hàng, cửa hiệu tại thành phố người ta trang hoàng rất lộng lẫy, đẹp lắm.
Trong cửa hàng bánh ngọt, thằng Thiệt đứng trước tủ kính, trong đó có những bánh là bánh, hấp dẫn nó vô cùng. Nó nhìn chằm chằm chiếc bánh - Có lẽ rẻ tiền nhất trong tủ.
Hùng cũng muốn vào đó để tránh lạnh, bên ngoài thỉnh thoảng cơn gió làm nó như cóng lên bởi chiếc áo phong phanh. Ôi chao, vừa đói vừa lạnh, nghẹt nỗi mới nửa buổi sáng chưa bán nhiều, mới bán được 3 tấm vé nhờ năn nỉ ỉ ôi người đàn ông mới mua cho, nên nó chần chừ chưa muốn mua.
Thấy Thiệt như có vẻ đói lắm, bánh trong tủ có lẽ không cưỡng nổi cơn thèm muốn. Hùng đến hỏi:
- Em muốn có chiếc bánh này à?
- Dạ, em đói lắm, từ chiều qua đến giờ em chưa ăn gì?      
Lòng thương yêu chợt trỗi dậy, nó hiểu rằng, tại sao không mua 2 cái, vừa giúp thắng bé khốn khổ, vừa giúp bao tử mình đang đấu tranh dữ dội trong bụng.
Cô chủ quán ơi.
- Ơi, các em mua bánh à, chị vội đến.
- Cho cháu 2 cái bánh này, bao nhiêu tiền, cô ạ?
- 40 đồng.
- Thưa cô, cháu mới bán có 30 đồng?
- Vậy, cháu lấy 1 cái
- Dạ, nhưng còn em này, cháu biết nó thèm lắm vì từ hôm qua đến giờ chưa có gì bỏ bụng. Hay là cô bán thiếu 10đ cho cháu, cháu sẽ trả sau khi bán được, hoặc cháu sẽ trả thêm bằng tấm vé số này? Thái độ nó rất bình tĩnh.
Một suy nghĩ loáng trong đầu? Mình cũng là người bán thuê, hay là cứ giữ tấm vé, thỏa thuận sẽ trả sau.
- Cô cũng là người làm thuê, thôi được cô giữ tấm vé này làm tin, cháu bán được gửi lại, chiều cô thanh toán với cậu chủ.
- Dạ. Cảm ơn cô nhiều lắm.
Cô đưa 2 cái bánh trong 2 bao giấy cẩn trọng, như một khách hàng bình thường không quên cảm ơn.
- Dạ, cháu cảm ơn cô. Quay sang cậu bé:
- Này, cho em, em ăn đi, anh vừa mới mua cho em nữa.
- Cảm ơn anh có lòng tốt với em. Rồi chúng nó ăn ngon lành.
Ngoài trời, nắng vàng vừa lên xuyên qua vòm cây nhảy múa như trong lòng của 2 đứa bé vui sướng được ăn ngon. Hai đứa bắt đầu từ cái bánh nhân nghĩa ấy.
Thiệt nói với Hùng:
- Hay là anh cho em theo anh với.
- Anh cũng như em, bán vé số kiếm sống.
- Em còn thua anh nữa, anh giúp em với nghe. Tại nơi này em không có ai thân cả, em mong anh, anh thế nào em sẽ thế ấy, giúp em anh nhé, em năn nỉ anh. Em sẽ theo cùng anh.
- ???
Ốc chưa xong mình ốc, sao cõng rong rêu. Mình còn chưa xong, nhưng chả lẽ không cho nó theo, nó đâu có nương tựa gì to lớn, dù sao mình còn có chỗ mà mẹ nuôi mình để lại, có chỗ nghỉ ngơi, còn tắm rửa giặt giủ thì đã có nhà vệ sinh công cộng ở chợ, biết đâu có nó mình sẽ bớt cô đơn, thêm em, có anh có em cũng vui, chỉ là lãnh thêm vé cho nó bán, tự thân nó cũng làm được, kiểm sống thôi. Ừ, vậy có khi hay hơn. Nó chợt hiểu.
-          Vậy là em sẽ theo anh, cùng bán vé số với nhau kiếm sống nhé.
-          Dạ, anh sao em vậy.
Hai anh em chia nhau bán xấp vé số trên tay Hùng, hết, quanh lại lấy với nhau. Ngày hôm đó, chúng nó bán hết sớm nhờ có thằng Thiệt giúp sức.
Hai anh em mải miết vui với niềm vui mới, rồi lãnh vé. Trời cũng nhá nhem, nó tính quay về. Chợt nhớ lời hẹn, đến quán bánh buổi sáng, hai anh em trên đường trở lại.
Buổi chiều hôm đó, trong quán bánh, cô gái bán hàng tổng kết cho ông chủ tiền bán trong ngày, thiếu 10 đồng, cô sợ và nói thiệt:
- Thưa ông, sáng nay, có 2 cháu nhỏ mua 2 cái bánh, nhưng các cháu bán vé số chưa đủ tiền, có đưa tấm vé số làm tin, nếu bán được sẽ trở lại trả nợ, mình sẽ trả vé cho nó để đi bán. Nhưng giờ này chưa thấy đến.
- Thôi được, cảm ơn cô đã có cơ hội để giúp cháu. Nếu các cháu không trở lại cũng chẳng sao.
- Nhưng tôi tin là nó trở lại.
- Như thế càng tốt, đừng tưởng người nghèo không có danh dự, cô nghĩ như vậy càng tuyệt.
Cô tính về, mới bước đến cửa đã thấy 2 đứa bé hớn hở:
- Chào cô, cháu xin lỗi vì mải mê với em này nên giờ mới đến trả nợ cho cô. Cô còn giữ tấm vé đó?
- Không, cô đã tổng kết đưa cho ông chủ rồi.
- Thiếu tiền, ông chủ có la cô không?
- Không, ông còn khen cô biết giúp đỡ người cơ nhỡ.
- Cháu xin gửi lại cô.
- Để cô nói với ông chủ đã.
Ông chủ Việt rất vui, các cháu đợi tí, ông xuống ngay, gặp các cháu.
Trời sắp tối, nó phải về tận Bà Chiểu, Gia Định nhưng những cái bánh quyến rũ quá, tụi nó vẫn thèm.
Ông chủ Việt từ xa đã vui vẻ:
- Ô, chào các cháu đã trở lại
- Cháu chào chú,
- Thể nào? Nói chú nghe với.
- Dạ sáng nay cháu mua 2 cái bánh, còn nợ 10đ, cháu ghé lại trả cho cô.
- Cô quản hàng đã nói với tôi rất rõ ràng, chi tiết. Cảm ơn các cháu đã giữ lời hứa. Cô ấy nhất định nói với tôi: "Các cháu sẽ đến, còn nói với tôi rằng người nghèo có danh dự của người nghèo" tôi tin là như vậy. Bây giờ các em đã đến. Tuyệt.
Tấm vé của các cháu đây
- Giờ đã xổ số rồi, chắc chẳng trúng đâu, cháu chỉ đến trả lại tiền, vì cô ấy chỉ là người làm công, cháu hiểu người làm thuê.
- Các cháu có giấy dò chứ? Giả sử trúng thì sao nè?
- Bây giờ, cháu đã trả lại tiền, tấm vé ấy là của cháu.
- Đúng rồi, nhưng ý cháu thế nào khi trúng?
- Nếu trúng nhỏ chắc ông không cần, chúng cháu chia 3 cho cả cô ấy, nếu trúng độc đắc chúng cháu sẽ chia 4, cho cả ông nữa.
- Vì sao vậy? 
- Tiền nhỏ ông có thừa, nhưng trúng lớn ông sẽ mở thêm cửa hàng để kinh doanh, biết đâu ông sẽ giúp được nhiều người hơn.
- Cháu thật giỏi và tại sao chia cho tôi?
- Bởi, nếu trúng ông không chia chúng cháu cũng chịu, vì người giàu nhiều quyền lực. Bọn cháu biết làm sao được. Con kiến sao kiện củ khoai.
- Trời đất, cháu hiểu thế à? Tùy trái tim mỗi người thôi cháu à. Dù sao, cháu cũng xứng đáng. Ai dạy cháu vậy?
Hùng mắt lưng tròng, chạm đến nỗi nhớ của người mẹ nuôi vắn số. Nó xúc động.
Nhưng cho chú hỏi, chú rất xin lỗi là hỏi để hiểu gia cảnh các cháu? Hy vọng chú có thể giúp được gì?
- Cảm ơn lòng tốt của chú. Cháu là Hùng, mồ côi, cháu cũng chẳng biết vì sao có mặt ở thành phố này, nghe mẹ nuôi cháu - Bà Tư bán cafe buổi tối từ khuya đến mờ sáng ở chợ Bà Chiểu, nói bà nuôi cháu còn rất nhỏ vì thương mẹ cháu. Khi bà mất được chính quyền và những tiểu thương cùng bạn mẹ cháu trong chợ lo lễ tang, rồi hoả táng. Từ ấy cháu tự lập, năm đó cháu đã 12 tuổi. Em Thiệt đây lang thang mới gặp cháu buổi sáng, thấy em đói quá, cháu mua bánh cho nên thiếu tiền bây giờ ghé trả, cháu nhận em làm em nuôi. Biết đâu anh em sẽ nương nhau vui vẻ, bớt cô đơn và cũng sống được. "Lòng tốt chắc được ông trời sẽ thương, giúp đỡ", mẹ nuôi thường nói với cháu câu ấy.
- Bây giờ cháu ước điều gì để sau này giúp cho em và cháu.
- Cháu ước được đi học để mai sau làm việc lương thiện có lương, giúp em này nữa, bởi em này khổ còn hơn cháu nhiều.
Trong đầu Việt cảm thấy thằng bé này bản lĩnh, biết thương người, thật thà, dám nói sự thật, không chút e dè, rất khoan thai, có thể sau này giúp được mình. Ý nghĩ chợt hiện lên, anh nói ngay, không đắn đo:
- Cháu có muốn về làm cùng chú không?
- Dạ muốn, nhưng làm sao chú dám cho cháu làm vì chú đâu biết cháu là ai.
- Không sao, "Lòng tốt gửi vào thiên hạ/ Biết đâu nuôi bố sau này" (TNM). Chú có cách.
- Vậy thì chú sẽ làm cha 2 cháu… Việt chưa nói thêm gì.
Thôi được, chỉ nói miệng, nhưng nếu cháu thích làm ở đây. Khi nào rảnh, cháu đến.
Đây là vé của cháu. Ông chủ Việt đưa tấm vé khi sáng.
Chú cứ giữ đi, ngày mai, chúng cháu sẽ quay lại.
Đêm hôm ấy hai anh em Hùng Thiệt về nhà hơi muộn, anh em củng ngủ trên giường, dù nhỏ nhưng ấm áp lạ thường so với Thiệt. Tuy cả ngày bương chải với đôi chân khá mệt trên các con đường đi qua, nó thỏ thẻ với Hùng:
-          Anh à, Từ ngày mẹ em làm thất lạc, em không biết mẹ bỏ em hay sao? Em quanh quẫn chỗ ấy, em khóc gọi mẹ mãi nhưng, không thấy mẹ trở lại đón em. Em sợ lắm, từ hôm đó em xin ăn và kiếm sống một mình, em thường về gầm cầu để ngủ, tắm rửa thì vào nhà vệ sinh công cộng, ngủ ngoài trời dưới gầm lạnh, co ro, dùng giấy báo trải dưới và đắp bằng chăn em lượm ngoài đường, sáng dậy lại xin ăn, khi áo quần quá dơ bẩn em xin người ta, may mắn là có người thương cho em vài bộ, em vào nhà tắm giặt phơi dưới nền trụ cầu, sợ gió bay đi, em chận mấy cục đá, ngày mai, anh và em ghé lại đó lấy đồ để có thay đổi anh nhé, mình khỏi bỏ tiền mua. Lần đầu, em về với nhà anh ngủ trên giường nghe lòng ấm áp quá, có anh bên cạnh, mừng quá. Anh đừng bỏ em nhé. Nó ôm Hùng thật chặt, Hùng nghe lòng mình ấm, hai tâm hồn đã hòa hơi ấm với nhau. Kể từ mẹ nuôi mất đến giờ nó thui thủi một mình, tủi thân lắm, bây giờ có em Thiệt, lòng Hùng bớt cô đơn hơn, Hùng cùng thấy ấm lòng, biết đâu có 2 anh em sẽ cùng nhau sống được, phải sống lương thiện em nhé.
Anh đã hứa nhận em làm em, khi tối đã đặt xoài vái trước vong linh mẹ, đã chấp nhận rồi. Ừ, ngày mai mình trở lại, nếu có lấy về, còn không, anh sẽ mua thêm 1 bộ cho em, sau khi bán có lời mua thêm bộ nữa, vậy là ổn. Mình phải cố gắng nương tựa lẫn nhau, có em anh cũng vui hơn.
-          Dạ, em sẽ nghe lời anh. Em hứa.
 
Phạm Ngọc Dũ/ SG
(Còn tiếp)
 

Attached Image(s)

 
2.
 
Sáng hôm sau, Việt lấy xe đi sớm, đến nơi mà hôm qua Hùng tả là nhà của cháu khi mẹ nuôi và cháu tá túc ở đây. 
Trời đất, người ta gọi là “nhà”, nhưng chẳng phải vậy, nó là một khoảng trống phía sau nhà hát tuồng lăng Ông Bà Chiểu, một vuông nhỏ chạy dọc theo bờ tường dài chừng 2m, rộng 1m 2. Chỉ có vài chòi của 3 người vô gia cư. Cửa không khóa, chỉ khép hờ, nhưng nhìn thấy bên trong. Trong gian phòng ấy có bàn thờ, bát nhang, tấm hình của phụ nữ, trên bàn xếp trải tấm vải hồng có trái xoài, chắc Hùng cúng mẹ nuôi, cạnh bên cái giường chiếc 7 tấc. Mấy cái ghế nhỏ xếp chồng lên nhau, chắc là của mẹ nuôi nó còn giữ lại, cái ghế xếp nằm nghỉ được. 
Hỏi người gần đó, họ bảo rằng sáng nay nó cùng với một em trai nữa đi bán vé số sớm hơn mọi hôm rồi. 
Việt vội quay về, có khi nó ghé sớm thì sao? Mặc dù anh cẩn thận nói với người bán hàng là nếu các em xuống sớm, đợi anh về. Anh ghé quán café gần đó uống vội vàng rồi trở về cửa hàng.  Thấy cô chủ quán xinh, anh làm quen:

• Chào cô, cho tôi ly café đen nóng nhé. 
• Dạ, 

Khi cô đặt ly café xuống, anh hỏi:     

• Chị à, chị bán đây lâu biết thằng Hùng, con nuôi bà Tư bán cafe khuya ở chợ Bà Chiếu không?

Chị mau mắn trả lời:

• Dạ biết. Thằng Hùng được lắm anh à, lễ phép với láng giềng, ngày nó đến đây mới có 3, 4 tuổi, nghe bà Tư nói: Mẹ nó có mình nó, hình như cần kíp điều gì rất vội, nên gửi cho bà Tư, không quên đưa bà ít tiền bạc, từ đó bà có vốn liếng ra bán cafe đêm, lúc trước bà còn mạnh khỏe thường đẩy hàng thuê cho các tiểu thương trong chợ khi có xe về bỏ hàng sĩ ở đây. Bà Tư coi nó như con, cho nó ăn học. Hình như hết cấp 1 thì phải, khi bà Tư mất, nó nghỉ học, tự thân lập thân bán vé số sống qua ngày, ở đây ai có việc lặt vặt cũng nhờ nó, trả cho nó ít tiền công, sống qua ngày. Đặc biệt nó không tham lam của phi nghĩa. Có lần quanh quẩn bán trong quán, có vị khách đánh rơi bóp đựng tiền và giấy tờ. Nó nhặt được, và bảo tôi: “Cô à, có ai đánh rơi cái bóp tiền, chắc họ sẽ quay lại cô đưa giúp”. Quả nhiên, sau 30 phút. Vị khách ấy ghé lại. Hỏi tôi: “Thưa chị sáng nay khi trả tiền chị, không biết có rơi trong quán không?”. Tôi cẩn thận hỏi lại: “Bóp anh thế nào, màu gì?”. Cậu ấy trả lời đúng là ví của anh ấy. Tôi nói: “Có cháu bán vé số quen ở đây, nhặt được đưa tôi nhờ trả lại người mất”. Anh mở ví kiểm tra giấy tờ và tiền bạc. Cảm ơn và gửi tiền tạ ơn. Hôm sau nó lại bán sớm, tôi nói người khách rơi ví lì xì cho cháu 20đ.  

- Cảm ơn cô.
Việt có vẻ hài lòng thông tin về cháu Hùng, anh liên tưởng đến mình. Uống ly cafe hút điếu thuốc nghĩ lại quãng đời đã qua. Việt mồ côi cha mẹ, ở với ông bà ngoại, ông bà thương anh côi cút cho anh ăn học, đi học đàng hoàng cũng đến lớp 11, khi ông mất, mình bà, anh cảm thấy bà không thể nuôi anh ăn học. Việt phải làm gì trước giúp mình, sau giúp bà. Việt xin bà vào Nam tự lập. 
Bà ngoại thương anh, nói nhiều điều hay lẽ thiệt, nhưng anh thấy không thể là gánh nặng cho bà, anh quyết định và cương quyết ra đi. 
Hôm anh đi bà tiễn anh tận ngã 3, bà khóc thật nhiều, anh thương bà nhưng không khóc. Anh nhớ bà vét túi cho anh tiền xe vào Nam. Kỷ niệm ấy đến giờ chắng nhạt nhòa, mặc dù bà cũng thiên cổ mấy năm rồi. 
Ngày bà ngoại mất. Anh về làm lễ tang long trọng, như tôn kính lòng biết ơn ông bà đã nỗ lực trong nghèo khó nuôi anh ăn học thành người. Từ đó anh chăm chỉ làm ăn, anh không phung phí dù một đồng tiền nhỏ nào. Học ông bà tính tiết kiệm, lòng biết ơn và tính thương người. 
Anh chào cô chủ quán, về thẳng cửa hàng. 
Gần trưa, 2 anh em Hùng, Thiệt, còn ít vé ghé vào chỗ anh. Anh vồn vả đón tiếp.
Chào chú, đúng hẹn con và em Thiệt có mặt. Cô quản hàng đem 3 ly nước mời. 
Thiệt vội bưng uống, Hùng trừng mắt, Việt biết ý:
-          Không sao, chắc Thiệt khát nước, tính nó thiệt thà.

• Dạ, nhưng phải lễ phép, ở đây cháu muốn nó biết người trên kẻ dưới. 

Sáng nay, chú có lên nhà cháu Hùng, bởi tính chú đã muốn ai làm với chú, ít nhất chú phải biết nhà cửa, nhân thân chú có uống cafe ở gần nhà cháu.

• Cháu thờ ai trong nhà vậy?
• Dạ, hôm cháu đã nói với chú, mẹ nuôi cháu. Ngày nào cháu về dẫu muộn cũng thắp nhang cho mẹ. Hôm qua cháu và em Thiệt về có đặt trên bàn thờ mẹ trái xoài để cúng và xin mẹ cho cháu giúp em Thiệt, coi như là anh em. Thiệt cũng đồng ý. Cháu có dặn dù bất cứ điều gì cũng không được trái ý anh, phải sống lương thiện trước bàn thờ mẹ. Lễ phép với người trên kẻ dưới, dù em cố gắng lắm cũng mới biết dịch và đọc được mẫu báo ngắn. 
• Hùng à, cháu xứng đáng lắm. Cháu có nhớ hôm qua chú nói gì không?
• Dạ có, chú cho con và em Thiệt vào làm công cho chú. 
• Đúng rồi. Cháu có muốn làm với chú không?
• Dạ sợ chú chưa chịu vì các cháu còn nhỏ, cháu muốn lắm.
• Vậy, bắt đầu ngày mai 2 cháu khỏi bán vé số nữa, cháu về nơi sản xuất phụ với các anh chị thuần nghề, cố gắng ngoan ngoãn học tập kiếm cái nghề. Ai cũng phải học. Buổi tối có thể ngủ tại xưởng. Được chưa?
• Dạ, chú tốt với anh em cháu quá, nhưng chú à có thể tối cháu còn về thắp nhang cho mẹ cháu, chú cho cháu thời gian được không? 
• Cháu biết hiếu để có trước có sau, chú quý lắm. Khi nào thật thuận tiện cháu sẽ về ở xưởng. 
• Dạ
• Vậy cháu nhé. Các cháu có đem giấy dò chứ?
• Dạ có, phải có giấy dò người ta dò mới mua số chú à. 
• Cháu đưa ra dò nhé, chú vẫn bọc nó như một kỷ vật, chưa bao giờ mở xem. Anh dò và không tin vào mắt mình, có phải trúng các số không cháu. 
• Trúng rồi chú ơi, Hùng la lớn. 
• Bình tĩnh, cháu. Hôm qua cháu có nói với chú là chia 4, Vậy là cô quản hàng cũng được một phần đấy nhé. Lời hứa phải giữ lấy lời ấy là trách nhiệm làm người. Chú sẽ rõ ràng việc này trước.
• Dạ. 

Đầu tiên trong tiền bạc phải minh bạch và công tâm là yếu tố cơ bản. Tiền tài nhân nghĩa tiệt. Sau khi trả tất cả tiền phí, chú sẽ chia cho 4 phần đều nhau rất rõ ràng. Sau đó ai giữ phần nấy. 
Các em, các cháu nghĩ thế nào, nhất là cô quản hàng? 

• Cô quản hàng reo lên, em cũng có phần à?
• Đúng rồi, cháu Hùng đã nói, tôi còn có phần nữa là. Đây là lộc của trời, hội tụ trọn vẹn các duyên lành, chúng ta sẽ làm điều ý nghĩa, may ra mới giữ được. 

Từ ngày, cô quản hàng may mắn được hưởng số tiền tương đối lớn, cô làm việc thêm mấy tháng, hôm ấy cô xin nghỉ.

• Ông chủ à, tôi gắn bó với cửa hàng cũng hơn 5 năm, may mắn là có được khoảng tiền lớn, tôi cùng ông và 2 cháu Hùng, Thiệt cũng đã đến 10 ngôi chùa cúng dường gạo, đường, nước tương… lòng tôi sung sướng lắm vì được sẻ chia, còn có vốn liếng khá. Hôm nay, tôi xin ông tháng sau nghỉ việc, ông thu xếp người khác quán xuyến coi cửa hàng. Tôi sẽ về nhà mở quán cafe nhỏ ở xóm, để tiện chăm sóc con nhỏ, phụ với ông xã. Ông nghĩ sao?
• Được, nhưng cô hãy chỉ bảo cho Hùng, để nó biết việc coi ngó và bán buôn, từ ngày nhận 2 anh em vào làm ở xường sản xuất tôi thấy nó siêng năng, chịu khó, biết kẻ trên người dưới. 

Tôi nghĩ không cần phải kiếm ai, cô chỉ bảo cho nó, nhưng cô không nên nói với cháu cô sắp nghỉ. 

• Dạ. Cảm ơn ông chủ, mấy năm qua đã giúp gia đình tôi có thu nhập để có chi phí sinh hoạt cho gia đình. Không biết trong cách làm việc của tôi ông có phiền lòng gì không?
• Ồ, không. Cô là người chu đáo trong mua bán và ngăn nắp trong ghi chú bán mua. Cô giúp tôi là chỉ bảo Hùng được 1/3 tính ý cô là tôi vui. Thực tình là tôi muốn cô gắn bó thêm, nhưng cũng may, cô và chúng ta có món tiền trời cho, cô tự chủ mở cửa hàng là tốt, mong cô giúp cháu Hùng biết nguyên tắc bán mua, ghi sổ ngăn nắp. Tôi bận trên xưởng đến xế chiều là về cùng phụ với nó. Hy vọng nó sẽ làm tốt công việc của cô bây giờ. 
• Còn thằng Thiệt thì sao, thưa ông?
• Có lẽ phải cho nó học thêm, ít nhất hết lớp 5, dạy nó để hiểu thêm về đạo lý, chứ nó lang thang từ hồi nào đến giờ. Tôi có dặn Hùng chăm sóc và dạy dỗ nó thật thuần lương trong lúc học nghề bánh, nhất là không được ăn cắp nhưng giờ Hùng phải về cửa hàng, tôi sẽ nói với mấy em bộ phận sản xuất giúp.
• Dạ, ông tốt quá, trời sẽ không phụ lòng ông
• Cảm ơn cô. Thôi, vậy nhé. 

PND

 (Còn tiếp)
3.